Hanggang Kailan Puwedeng Mag-file ng Claim sa Hindi Nabayarang Sahod?

Sa *Auto Bus Transport Systems v. Bautista* (2005), ganito sinabi ng Supreme Court ang patakaran: "Article 291 of the Labor Code states that all money claims arising from employer-employee relationship shall be filed within three (3) years from the time the cause of action accrued; otherwise, they shall be forever barred." Sa madaling salita, lahat ng money claim mula sa trabaho ay dapat i-file sa loob ng tatlong taon; kung hindi, hindi na ito mahahabol kailanman.

Ang Article 291 ay ang numero ng probisyong ito bago i-renumber ng DOLE ang Labor Code noong 2015. Sa renumbered na Labor Code (DOLE 2022 edition), ito na ngayon ang [Article 306 [291]](/law/labor-code/article-306). Nauna ang desisyon sa *Auto Bus* sa renumbering noong 2015, kaya lumang numero ang gamit nito.

Magkakatabi ang mga deadline ng pangunahing labor claims sa table ng labor claim deadlines.

Anumang claim para sa pera na "arising from employer-employee relationship" (galing sa relasyon ng employer at empleyado). Mga karaniwang halimbawa:

• hindi nabayaran o kulang na sahod;
• overtime, holiday pay at premium pay;
• 13th month pay;
• service incentive leave pay;
• hindi nabayarang final pay.

Para sa pagkuwenta ng mga halagang ito, gamitin ang final pay calculator at basahin ang gabay sa final pay at separation pay.

Kapag nag-accrue ang cause of action, ibig sabihin kapag ginawa ng employer ang kilos na lumabag sa karapatan mo sa benefit. Sa *Auto Bus*, ipinaliwanag ng Court na kailangang alamin kung kailan nangyari ang paglabag. Para sa sahod at karamihan ng benefits, iyon ay kapag dapat nang nabayaran ang bawat halaga.

Kaya bahagi lang ang nababawi kapag matagal ang kulang na bayad. Sinabi ng Court na kung naipit ang benefits nang mas matagal sa tatlong taon, "the amount pertaining to the period beyond the three-year prescriptive period is therefore barred by prescription" (barred na ang halagang para sa panahong lampas sa tatlong taon). Ang benefits lang na naipit sa loob ng tatlong taon bago i-file ang complaint ang puwedeng hingin.

Oo. Nagtakda ang *Auto Bus* ng espesyal na patakaran para sa service incentive leave (SIL). Dahil puwedeng ipunin ng empleyado ang SIL at i-cash ito sa ibang panahon, nagsisimula ang tatlong taon "from the time when the employer refuses to pay its monetary equivalent after demand of commutation or upon termination of the employee's services, as the case may be" (mula nang tumanggi ang employer na bayaran ang katumbas na pera matapos itong hingin, o kapag natapos ang serbisyo ng empleyado, depende sa sitwasyon).

Sa kasong iyon, hindi kailanman ginamit o na-cash ng isang bus driver-conductor ang SIL niya. Nag-file siya ng claim isang buwan pagkatapos siyang tanggalin, kaya nasa oras ang claim niya para sa lahat ng naipong SIL. Basahin ang service incentive leave.

Ang employer. Sa Agabon v. NLRC (2004), sinabi ng Supreme Court na kahit ang manggagawa ang nagsasabing hindi siya nabayaran, nasa employer ang burden na patunayan ang pagbabayad. Nasa employer ang payroll, remittances at iba pang record. Hindi naipakita ng employer doon ang patunay ng holiday pay at SIL pay, kaya inutusan itong bayaran ang mga ito.

Nakakatulong pa rin ang sariling record ng manggagawa, gaya ng payslip at kontrata.

Money claims lang ang saklaw ng page na ito. Ang kasong humihinging maibalik sa trabaho pagkatapos ng dismissal ay ibang usapin, at hindi ibinibigay ng page na ito ang deadline nito. Ang mga dispute ng kasambahay ay dinadala sa DOLE Regional Office na sakop ang lugar ng trabaho (Republic Act No. 10361, Section 37). Tanungin ang abogado o ang Public Attorney's Office (PAO) tungkol sa deadline para sa uri ng kaso mo. Ang table ng prescription periods para sa civil actions ay tungkol sa mga deadline sa ilalim ng Civil Code, na iba sa patakarang ito sa labor.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nora: Binayaran si Nora nang mas mababa sa minimum wage sa loob ng limang taon, at pagkatapos ay nag-resign siya. Nag-file siya ng money claim pagka-resign niya. Kadalasan, mababawi niya ang kulang na bayad para sa huling tatlong taon bago siya nag-file. Barred na ang naunang dalawang taon.

Ben: Driver si Ben na binabayaran sa commission. Hindi niya kailanman ginamit ang limang araw na SIL niya sa loob ng walong taon. Tinanggal siya at nag-file siya ng claim pagkalipas ng dalawang buwan. Ayon sa *Auto Bus*, nag-accrue ang claim niya para sa naipong SIL nang hindi ito binayaran ng employer pagkatanggal sa kanya, kaya nasa oras ang claim.

Carlo: Hindi kailanman nabayaran ang 13th month pay ni Carlo para sa isang taon, at naghintay siya nang mahigit tatlong taon mula nang dapat itong nabayaran bago mag-file. Malamang barred na ang claim na iyon. Puwede pa ring i-claim ang mas bagong 13th month pay na hindi nabayaran kung nasa loob pa ng tatlong taon.

Karamihan ng labor claims ay nagsisimula sa request for assistance sa DOLE sa pamamagitan ng Single Entry Approach, isang mandatory na conciliation-mediation step. Basahin ang paano mag-file ng labor complaint. Puwede ring basahin ng kasambahay ang pagtatapos ng trabaho ng kasambahay.

Kumausap ng abogado, ng union mo o ng Public Attorney's Office (PAO) kung maraming taon ang sakop ng claim mo, kung malapit ka na sa three-year limit, o kung bahagi ang claim mo ng isang dismissal case. Makukuwenta ng abogado kung ano pa ang puwedeng mabawi at matitingnan kung aling deadline ang sakop mo.

Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.