Maibaludka Kadi gapu iti Saan a Nabayadan nga Utang iti Pilipinas?

Ti Article III ti 1987 Constitution ket ti Bill of Rights. Ti Section 20 ket maysa nga ababa a sentensia: "No person shall be imprisoned for debt or non-payment of a poll tax." Kayatna a sawen, awan ti tao a maibalud gapu iti utang wenno saan a panagbayad iti poll tax.

Kayatna a sawen daytoy a saannaka a mabalin nga ibalud ti korte tapno piliten a bayadam ti loan, balanse ti credit card, saan a nabayadan a bill wenno kuarta nga inutangmo iti gayyem. Ngem pudno latta ti utang. Iti sidong ti Article 1159 ti Civil Code, dagiti obligasion manipud kadagiti kontrata ket "have the force of law between the contracting parties", kayatna a sawen, kas linteg dagitoy iti nagbaetan dagiti nagkontrata. Iti sidong ti Article 1953, ti tao a nangutang iti kuarta ket masapul a mangisubli iti "an equal amount of the same kind and quality", isu a kapada a gatad ken kita. Mabalinnaka a pagbayaden ti nangpautang, ngem babaen laeng ti civil a proseso.

Mangted ti linteg iti nangpautang iti agsasaruno nga addang:

1. Mangipatulod iti demand. Iti sidong ti Article 1169 ti Civil Code, ti nakautang ket addan iti delay manipud iti oras a kiddawen ti nangpautang ti bayad, iti uneg man wenno ruar ti korte. Ilista ti artikulo ti sumagmamano a kaso a saan a masapul ti demand.
2. Mapan iti barangay. No agpada kayo nga indibidual a pudno nga agnaed iti isu met laeng a siudad wenno ili, kadawyan nga umuna a mapan ti riri iti lupon ti barangay para iti conciliation (panangpakappia) (Local Government Code, Sections 408 ken 412).
3. Agidatag iti kaso iti korte para iti sum of money. No awan ti settlement, mabalin a mangidarum ti nangpautang. Mabalin a bilinen ti korte ti nakautang a bayadanna ti utang ken ti interest.

Iti sidong ti Article 1170, ti tao nga addaan iti delay ket masapul nga agbayad iti damages. Para iti utang a kuarta, kadawyan nga interest ti damages. No awan ti interest rate a naitulagan a naisurat, usaren dagiti korte ti legal rate. Iti Nacar v. Gallery Frames (2013), kinuna ti Supreme Court a ti interest ket mabilang manipud iti default, kayatna a sawen, manipud iti judicial wenno extrajudicial a demand. Kitaem ti Mano ti legal interest rate iti Pilipinas?

Napateg met ti naisurat a demand para kadagiti panawen. Iti sidong ti Article 1155, ti naisurat nga extrajudicial a demand ti nangpautang ket mangsardeng iti panawen ti panangidarum. Kitaem ti Mano a tawen a mabalin a singiren ti utang?

Kadawyan a wen, no agpada nga indibidual dagiti partido a pudno nga agnaed iti isu met laeng a siudad wenno ili. Ti Section 410(a) ket maipapan iti reklamo ti maysa nga indibidual maibusor iti sabali nga indibidual. Kuna ti Section 412(a) ti Local Government Code nga awan ti kaso maipapan iti banag nga adda iti turay ti lupon a mabalin a dagus a maidatag iti korte malaksid no immuna a nagsasango dagiti partido iti sango ti lupon chairman wenno ti pangkat ket awan ti naragpat a settlement, kas pinaneknekan ti sekretario ti lupon wenno pangkat.

Adda dagiti exception. Ilaksid ti Section 408, kas pagarigan, dagiti riri a ti maysa a partido ket ti gobierno, ken dagiti riri dagiti tao nga agnaed iti nagduduma a siudad wenno ili, malaksid no agkaarruba dagiti barangay-da ket umanamongda nga agtutunos sadiay. Ipalubos met ti Section 412(b) a dagus a mapan dagiti partido iti korte iti dadduma a kaso, kas pagarigan no ti kaso "may otherwise be barred by the statute of limitations", kayatna a sawen, no mabalin a malpas ti panawen ti panangidarum. Para iti ad-adu pay, kitaem ti Masapul kadi nga umuna a mapanak iti barangay?

Ti naisurat a settlement a naragpat iti barangay ket addaan iti pudno a legal nga epekto. Iti sidong ti Section 416, addaan dayta iti pigsa ti final a desision ti korte kalpasan ti sangapulo nga aldaw, malaksid no i-repudiate ti maysa a partido. Iti sidong ti Section 417, mabalin nga ipatungpal ti lupon dayta iti uneg ti innem a bulan; kalpasan dayta, mabalin a maipatungpal babaen ti city wenno municipal court.

No laeng adda sabali a krimen. Saan a krimen ti saan a panagbayad. Ngem dadduma nga aramid a mainaig iti utang ket mabalin a krimen:

• Tseke a nag-bounce. Dusaen ti Batas Pambansa Blg. 22 ti panangaramid ken panangited iti tseke nga awan umanay a pondo wenno credit. Ti kaso ket maipapan iti tseke, saan nga iti saan a nabayadan nga utang.
• Panangallilaw. No naala ti maysa a tao ti kuarta babaen ti ulbod wenno saan a pudno a pammarang, mabalin nga estafa dayta iti sidong ti Article 315 ti Revised Penal Code.

Addaan dagitoy a kaso iti bukodda nga elemento ken dusa. Kitaem ti BP 22 vs estafa: naipada dagiti kaso ti bouncing check ken Estafa iti Pilipinas: elemento ken dusa.

Ti kolektor a mangibaga a maibaludka gapu iti basta saan a nabayadan a loan ket mangibagbaga iti banag a saan nga ipalubos ti Constitution. Ti panangsingir dagiti lending ken financing company, agraman dagiti lending app, ket addaan iti bukodna nga alagaden. Kitaem ti Harassment ti online lending app: ania ti kuna ti linteg.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Liza ket nangpautang iti ₱20,000 iti kaarrubana a ni Jun. Saan a nagbayad ni Jun iti due date. Saan a mabalin nga ipabalud ni Liza ni Jun gapu iti loan. Mangipatulod ni Liza iti naisurat a demand letter. Manipud iti dayta a petsa, addan ni Jun iti delay (Article 1169). Agpada nga agnaedda iti isu met laeng a barangay, isu nga agidatag ni Liza iti reklamo iti punong barangay, nga isu ti chairman ti lupon. No saanda nga agtutunos, makaala ni Liza iti certification ket mabalinna ti agidatag iti kaso para iti sum of money iti korte.

Iti barangay, pinirmaan ni Jun ti naisurat a settlement a bayadanna ti ₱2,000 kada bulan. Awan ti partido a nangi-repudiate iti dayta iti uneg ti sangapulo nga aldaw, isu nga addaan itan iti pigsa ti final a desision (Section 416). No sardengan ni Jun ti panagbayad, mabalin a kiddawen ni Liza iti lupon nga ipatungpalna dayta iti uneg ti innem a bulan.

Ni Carlo ket nagbayad iti utang babaen ti postdated a tseke a nag-bounce. Saan latta a krimen ti saan a nabayadan nga utangna. Ngem ti mismo a tseke a nag-bounce ket mabalin nga agturong iti kaso iti sidong ti BP 22, a sabali a saludsod.

Ni Mila ket nangutang iti kuarta ket kalpasanna napukawanna ti trabahona, isu a saanna a mabayadan iti husto a tiempo. Utangna latta ti kuarta ken mabalin nga utangna ti interest manipud iti demand ti nangpautang. Ngem saan a mabalin a maibalud gapu ta saanna a kabaelan ti agbayad.

Makisaritaka iti abogado no nakaawatka iti summons ti korte iti collection case, no nangidatag wenno nangpangta ti nangpautang iti criminal a reklamo maipapan iti tseke wenno iti pamay-an a pannakaala ti kuarta, wenno no sika ti nangpautang a mangisagsagana iti demand wenno kaso. Agpannuray ti resulta kadagiti dokumento ken pasamak. No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian.