Psychological Incapacity ken Tan-Andal: Masapul ti Psychologist?

Ti psychological incapacity ket ground (rason) tapno maideklara a void ti kasar iti sidong ti Article 36 ti Family Code:

Ti "essential marital obligations" (kangrunaan a pagrebbengan ti agassawa) ket iramanna dagiti pagrebbengan iti Article 68:

Manipud 1997 agingga 2021, sinurot dagiti korte dagiti guidelines iti Republic v. Court of Appeals and Molina. Ti maysa kadagitoy ket kasapulanna a ti root cause (ramut) ti incapacity ket "medically or clinically identified" ken "sufficiently proven by experts", kayatna a sawen, nailasin iti medisina ken napaneknekan dagiti eksperto.

Iti Tan-Andal v. Andal, binaliwan ti intero a Supreme Court dagiti alagaden:

Kinuna ti Korte: "Ordinary witnesses who have been present in the life of the spouses before the latter contracted marriage may testify on behaviors that they have consistently observed from the supposedly incapacitated spouse." Kayatna a sawen, dagiti kadawyan a saksi a nakaammo iti biag ti agassawa sakbay ti kasarda ket mabalin nga agsaksi maipapan kadagiti kanayon nga ugali a nakitada iti asawa. Kalpasanna, ti judge ti mangikeddeng no ipakita dagitoy nga ugali ti pudno ken seryoso nga incapacity.

Uray sakbay ti Tan-Andal, kinunan ti Korte iti Marcos v. Marcos (2000) a ti asawa a maipabasol nga incapacitated ket saan a masapul a personal a ma-eksamen ti doktor wenno psychologist. Ti napateg ket ti totality of the evidence (amin nga ebidensia a sangsangkamaysa). Iti mismo a Marcos, naabak latta ti asawa a babai: awan ti nangipakita nga adda kadin ti ugali ti asawana a lalaki iti rugi ti kasar wenno saan a maagasan.

Isu a napateg ti tiempo. Dagiti saksi a nakaam-ammo laeng iti asawa kalpasan ti kasar ket mabalinda nga iladawan no ania ti nagbiddut iti kasar, ngem damagen met ti linteg no adda kadin ti incapacity iti aldaw ti kasar.

• Adda idi kasar. Kasapulan ti Article 36 ti incapacity iti tiempo ti seremonia. Kinuna ti Korte a daytoy ti mangidumduma iti Article 36 manipud iti divorce, a mabalin a mangipatingga iti kasar gapu kadagiti rason a tumaud iti kalpasanna.
• Seryoso. Saan a mairaman ti "Mild characterological peculiarities, mood changes, occasional emotional outbursts" (babassit a kinaidiosinkratiko, panagbaliw ti rikna, sagpaminsan a pungtot). Saan a mabalin a basta panagkedked, panangbaybay-a wenno rigat.
• Agnanayon. Ti incapacity ket "incurable, not in the medical, but in the legal sense": saan a maagasan iti legal a kaipapanan, saan nga iti medisina, ken kasta unay ti kinapautna iti daytoy a partner a madadael laeng ti kasar.
• Napigsa ti pammaneknek. Masapul a paneknekan ti asawa nga agidatag ti kaso babaen ti clear and convincing evidence. Nangatngato daytoy ngem ti kadawyan a pagrukodan kadagiti civil case, gapu ta ipagarup ti linteg a valid ti kasar.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar ti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Joy ken ni Paolo. Kuna ni Joy a saan pulos a nagtrabaho ni Paolo, inayaw-awanna ti ur-urnongda iti sugal, ken masansan a pumanaw iti sumagmamano a lawas. Mabalin nga agsaksi ti kabsat ni Paolo ken ti gayyemna manipud kinaubing a kasta met laeng ti ugalina iti adu a tawen sakbay ti kasar. Kalpasan ti Tan-Andal, makatulong daytoy a panagsaksi a mangpaneknek iti personality structure-na, uray awan psychologist.

Ni Lea ken ni Marco. Kuna ni Lea a nagbaliw ni Marco kalpasan ti panagrupsa ti negosiona iti maikawalo a tawen ti kasarda. Sakbay dayta, mapagtalkan nga asawa isuna. Ipakita dagiti pasamak ti panagbaliw kalpasan ti kasar, saan nga incapacity nga adda iti aldaw ti kasar.

Ni Nora ken ni Oscar. Agmaymaysa ni Nora nga agsaksi a "immature" ni Oscar ken masansan nga agapada. No awan ti ad-adu pay, kasla daytoy dagiti agsupadi a personalidad nga imbaga ti Molina a saan a psychological incapacity, ken mabalin a saan nga umanay kas clear and convincing evidence.

• Makiraman ti public prosecutor tapno masigurado a saan nga agtinnulong dagiti agassawa a mangpalsipika iti kaso ken saan a mapartuat wenno mailemmeng ti ebidensia. Awan ti desision a mabalin nga ibatay iti stipulation of facts wenno confession of judgment (Article 48).
• Awan ti deadline ti panangidatag. Kuna ti Article 39 a ti aksion a mangideklara a void ti kasar ket saan nga ag-prescribe (saan a mapukaw iti panawen).
• Dagiti annak a naisikog wenno naiyanak sakbay nga agbalin a final ti desision iti sidong ti Article 36 ket legitimate (Article 54).
• Ti church annulment ket saan a mangbaliw iti civil status no dayta laeng, ngem intalinaed ti Tan-Andal ti persuasive effect dagiti desision ti National Appellate Matrimonial Tribunal ti Catholic Church. Kitaem ti Valid kadi ti church annulment?
• Awan ti naikeddeng a bayad ti Family Code para iti intero a kaso. Kitaem ti Mano ti bayad ti annulment? Agduduma dagiti filing fee iti korte, bayad ti abogado ken bayad ti eksperto (no agusarka iti eksperto), ken saan nga ilista daytoy a panid dagiti kaadu.

Ti petition a mangideklara a void ti kasar ket kaso iti korte. Masapulmo ti abogado a mangisagana iti petition, agpili kadagiti saksi, mangidatag iti ebidensia ken mangasikaso iti property, custody ken suporta. Makisaritaka iti abogado sakbay nga agidatagka, ken sakbay a mangpirmaka iti aniaman a katulagan maipapan iti property wenno kadagiti annak.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian.