Kasano ti Agidatag iti VAWC Case iti Pilipinas (RA 9262)

Salakniban ti linteg ti babai a:

• asawa wenno dati nga asawa ti nakabasol;
• kaduana iti agdama wenno napalabas a sexual wenno dating relationship; wenno
• ina ti anakna (maysa a "common child");

ken ti anakna, legitimate man wenno illegitimate, "within or without the family abode", kayatna a sawen, uneg man wenno ruar ti pagtaengan ti pamilia (Section 3(a)).

Ti "dating relationship" ket ti panagnaed a kas agassawa uray saan a nakasal, wenno ti "romantically involved over time and on a continuing basis" (agayan-ayat iti napaut ken agtultuloy a panawen). Saan nga umanay ti gagangay a pannakaam-ammo wenno ti ordinario a panagkakadua (Section 3(e)). Iti Ang v. Court of Appeals (2010), kinuna ti Supreme Court a mabalin nga adda dayta a relasion "even without a sexual intercourse taking place between those involved".

Iti Garcia v. Drilon (2013), kinuna ti Supreme Court a constitutional ti RA 9262, agraman ti panangipangpangrunana iti panangsalaknib kadagiti babbai ken annakda.

Inlista ti Section 5 dagiti aramid. Iti nalaka a pannao:

• (a) panangdangran iti bagi ti babai wenno ti anakna;
• (b) panangpangta a dangranna ti bagida;
• (c) panangpadas a dangranna ti bagida;
• (d) panangpabuteng kenkuana wenno iti anakna a dandanin madangran ti bagida;
• (e) panangpilit wenno panangkedngan iti aramidna babaen ti puersa, pangta wenno panangbutbuteng, agraman ti panangikkat wenno panangpangta nga ikkatenna ti suporta a pirak a maited kenkuana wenno kadagiti annakna iti sidong ti linteg, wenno panangkontrol iti bukodna a pirak wenno sanikua;
• (f) panangpangta a dangranna ti bagina a mismo tapno makontrolna dagiti aramid wenno desision ti babai;
• (g) panangpilit kenkuana wenno iti anakna iti sexual nga aramid a saan a dumanon iti rape;
• (h) aramid a mangpasdaaw wenno mangted iti dakkel a riribuk ti nakem wenno panunot, kas iti stalking (panangsursurot), "lingering outside the residence" (panagtaltalinaed iti ruar ti balay), panagsrek iti balayna a saanna a kayat, panangdadael iti sanikuana wenno panangdangran kadagiti taraken nga animalna, wenno harassment;
• (i) panangited iti sakit ti nakem wenno emosion, panangkatawa wenno panangibabain iti publiko, agraman ti agtultuloy a verbal ken emotional abuse ken ti panangilibak iti suporta a pirak wenno custody (panangaywan) kadagiti menor de edad nga annak.

Kuna ti Section 47 a maipakat ti Revised Penal Code a suppletorily (tapno punnuen dagiti kurang). Iti Go-Tan v. Spouses Tan (2008), inusar ti Supreme Court daytoy tapno maituloy ti petition para iti protection order maibusor kadagiti katugangan a naipabasol a nakikumplot iti asawa a lalaki.

Ti Section 6 ti mangikeddeng kadagiti dusa:

Iti sidong ti Article 27 ti Revised Penal Code, ti arresto mayor ket manipud maysa a bulan ken maysa nga aldaw agingga iti innem a bulan, ti prision correccional manipud innem a bulan ken maysa nga aldaw agingga iti innem a tawen, ken ti prision mayor manipud innem a tawen ken maysa nga aldaw agingga iti sangapulo ket dua a tawen.

Malaksid iti pannakaibalud, masapul nga agbayad ti nakabasol iti multa a P100,000 agingga iti P300,000 ken masapul nga agpa-psychological counseling wenno psychiatric treatment. No naaramid ti aramid bayat a masikog ti babai wenno ti ubing, wenno iti sanguanan ti anakna, maipakat ti kangatoan a period ti dusa. Saan a depensa ti pannakabartek wenno panagdroga (Section 27).

Mabalin, ngem napateg ti panggep. Iti Acharon v. People (2021), kinuna ti Supreme Court, nga agtugtugaw nga en banc, a ti pannakakondenar iti sidong ti Section 5(i) ket masapulna ti pammaneknek a pinanggep ti akusado ti mangited iti sakit ti nakem wenno emosion babaen ti "the denial of — not the mere failure or inability to provide — financial support". Kayatna a sawen, ti panangilibak, saan a ti panagkurang wenno saan a pannakabael. Naibbatan ti asawa a lalaki iti dayta a kaso, nga agtrabaho idiay ballasiw-taaw. Kinuna met ti Korte a kiddawen ti Section 5(e) a ti panangikkat iti suporta ket naggandat a mangkontrol wenno mangkedngan iti babai.

Isu a ti ama a naawanan iti trabaho ken pudno a saan a makabayad ket naiduma ti kasasaadna iti ama nga addaan iti pirak ngem saanna nga ited tapno dangranna ti ina. Sabali a banag ti kiddaw para iti suporta a mismo: kitaem ti Mano ti child support?

Mabalin pay laeng nga idarum ditoy iti dadduma a kaso. Iti AAA v. BBB (2018), idiay Singapore ti naipabasol nga affair (pannakiayan-ayat iti sabali) ti asawa a lalaki, idinto ta ditoy Pilipinas a nakarikna ti asawa a babai iti sakit ti nakem. Kinuna ti Supreme Court a ti affair idiay ballasiw-taaw ket saan a mangikabil iti kaso iti sidong ti RA 9262 iti "absolutely beyond the reach of Philippine courts", ket insublina ti criminal charge. Napateg daytoy kadagiti adu a pamilia ti OFW.

• Korte. Kuna ti Section 7 nga adda original ken exclusive jurisdiction ti Regional Trial Court a naituding kas Family Court. No awan iti lugar a nangaramidan ti basol, mapan ti kaso iti Regional Trial Court a nangaramidan ti krimen wenno ti aniaman kadagiti elementona, maibatay iti pili ti agreklamo.
• Siasino ti mabalin nga agreklamo. Ti VAWC ket "a public offense". Mabalin nga idarum dayta babaen ti reklamo a naidatag "by any citizen having personal knowledge of the circumstances" (Section 25), kayatna a sawen, ti aniaman a citizen nga addaan iti personal a pannakaammo kadagiti pasamak.
• Dagiti opisial a masapul a tumulong. Masapul nga agtignay a dagus dagiti opisial ti barangay ken ti polis iti panagkiddaw iti tulong, ipanda ti biktima iti natalged a lugar wenno iti ospital, alaenda ti aniaman a nakapatpatay nga armas nga adda iti nakabasol wenno makita a nalawag, ken mabalinda a tiliwen ti suspek uray awan ti warrant no maar-aramid wenno kaaramid laeng ti panangdangran ken adda dandanin a peggad (Section 30). Masapul a makisarita dagiti prosecutor ken empleado ti korte iti biktima iti pagsasao a maawatanna ken ilawlawagda dagiti kalinteganna ken remedio (Section 29).

Saanmi a nabasa dagiti opisial nga alagaden maipapan iti addang-addang a panangidatag iti criminal complaint (dagiti form, ania nga opisina ti umuna nga umawat), isu a saan dagitoy nga iladawan daytoy a panid. Agdamagka iti barangay, iti polis wenno iti opisina ti prosecutor iti lugar a pagnanaedam, wenno iti abogado ti PAO.

Protection order. Tallo ti kitana: Barangay Protection Order (BPO) manipud iti Punong Barangay, ken Temporary wenno Permanent Protection Order (TPO wenno PPO) manipud iti korte. Ti Barangay Protection Order ket maited iti isu met laeng nga aldaw ti pannakaidatag ken agpaut iti 15 nga aldaw (Section 14). Adda dagiti nagdudumaanda iti BPO, TPO ken PPO.

Adu a tao malaksid iti babai ti mabalin nga agidatag iti petition para iti protection order: dagiti dadakkelna wenno guardian, kabagianna agingga iti maikapat a civil degree, DSWD wenno lokal a social worker, polis, ti Punong Barangay wenno Kagawad, ti abogado, counselor wenno health provider-na, wenno saan a kumurang ngem dua a maseknan a citizen iti lugar nga addaan iti personal a pannakaammo iti abuso (Section 9).

Saan. Kuna ti Section 33 a ti Punong Barangay, Kagawad wenno ti korte ket "shall not order, direct, force or in any way unduly influence" ti nagidatag tapno ag-compromise wenno ibbatanna ti kiniddawna. Kunana met a saan a maipakat ti Sections 410 agingga iti 413 ti Local Government Code (barangay mediation, conciliation ken arbitration). Naiduma daytoy kadagiti gagangay a riri: kitaem ti Masapul kadi nga umuna a mapanak iti barangay?

• Libre a medical certificate. Masapul nga ited ti health provider a nangsukimat kenkuana ti medical certificate nga awan bayadna (Section 31(c)).
• Libre a legal a tulong. Mabalinna ti umawat iti legal a tulong manipud iti Public Attorney's Office (PAO) wenno aniaman a public legal assistance office (Section 35(b)).
• Kinalimed. Nalimed (confidential) amin a rekord, agraman dagiti adda iti barangay. Ti panangipablaak iti naganna, address, eskuelaan, employer wenno sabali pay nga impormasion a mangilasin kenkuana nga awan pammalubosna ket madusa iti maysa a tawen a pannakaibalud ken multa agingga iti P500,000 (Section 44).
• Leave nga addaan bayad. Agingga iti 10 nga aldaw a leave nga addaan bayad, malaksid kadagiti dadduma a leave (Section 43). Kitaem ti VAWC leave.

Kuna ti Section 24 a dagiti aramid iti sidong ti Sections 5(a) agingga iti 5(f) ket ag-prescribe iti 20 a tawen, ken dagiti aramid iti sidong ti Sections 5(g) agingga iti 5(i) iti 10 a tawen.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Carla ket nakipagayan-ayat ken ni Paolo iti dua a tawen. Saanda pulos a nagnaed iti maymaysa a balay. Kalpasan ti panagsinada, ipost ni Paolo dagiti na-edit a retrato ni Carla ken itultuloyna ti panangmensahe ken panangsursurot kenkuana. Maibilang ti dating relationship uray awan ti sex (Ang v. Court of Appeals). Mabalin a maibilang dagiti aramidna iti sidong ti Section 5(h). Mabalin nga agidatag iti reklamo ni Carla, wenno ti aniaman a citizen nga addaan iti personal a pannakaammo kadagiti pasamak, ken 10 a tawen ti panawen.

Ti asawa ni Dina ket agtrabaho idiay Dubai ket saanen nga agipatpatulod iti kuarta. Tapno makondenar iti sidong ti Section 5(i), masapul nga ipakita ti ebidensia a pinanggepna a saan nga ited ti suporta a kabaelanna nga ited, tapno makarikna ni Dina iti sakit ti nakem (Acharon v. People). No naawanan iti trabaho ket pudno a saan a makabayad, saan nga umanay dayta laeng.

Agsapulka iti legal a tulong a nasapa: agpannuray kadagiti pasamak ti kasom ti panagpili iti criminal case, protection order, ken kaso ti suporta wenno custody, ken ti ebidensia para iti tunggal maysa. Napateg met ti abogado no sika ti respondent (naidarum) iti VAWC case, no adda dagiti annak ken sanikua a mairaman, wenno no adda idiay ballasiw-taaw ti nangabuso.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas. Ti Section 35(b) ti RA 9262 a mismo ti mangited kadagiti biktima iti kalintegan iti tulong ti PAO.