Extrajudicial Settlement of Estate: Requirements ken Peggad

Ti Section 1 ti Rule 74 ti mangikeddeng kadagiti kondision ken porma. Iti nalaka a pannao:

1. Awan ti will. No adda will, masapul a lumasat dayta iti probate iti korte (Civil Code Article 838).
2. Awan ti utang. Ipagarup ti linteg nga awan "if no creditor files a petition for letters of administration within two (2) years after the death of the decedent", kayatna a sawen, no awan ti nangpautang a dumawat iti letters of administration iti uneg ti dua a tawen kalpasan ti ipapatay.
3. Adultoen amin dagiti tagitawid, wenno menor de edad a "represented by their judicial or legal representatives duly authorized for the purpose."
4. Public instrument a mangbingay iti estate, a maidatag iti opisina ti Register of Deeds.
5. Bond a maidatag iti Register of Deeds iti isu met laeng a tiempo, iti gatad a kapada ti gatad ti personal property a karaman (kas pagarigan, deposito iti bangko, lugan wenno alahas), kas sinapataan dagiti tagitawid.
6. Publication ti settlement iti periodiko a sapasap ti pannakaiwarasna, "once a week for three (3) consecutive weeks", kayatna a sawen, maminsan iti kada lawas iti tallo nga agsasaruno a lawas (Section 2, kas inusar ti Section 1).

No saan nga agtutunos dagiti tagitawid, saanda a mabalin nga usaren daytoy a dalan; agidatagda iti ordinario nga action for partition iti korte. No maysa laeng ti tagitawid, mabalinna nga alaen ti intero nga estate babaen ti affidavit of self-adjudication, a maidatag met iti Register of Deeds. Mabasam ti ababa a kaipapanan iti Extrajudicial settlement.

Amin a tagitawid. No siasino dagiti tagitawid, ken no mano ti maawat ti tunggal maysa, suroten ti Civil Code: kitaem ti Siasino ti agtawid no awan ti will? No naasawaan ti natay, umuna a ma-liquidate ti sanikua ti agassawa: ti Family Code Article 103 (absolute community) ken Article 130 (conjugal partnership) ket mangted iti nabati nga asawa iti maysa a tawen wenno innem a bulan manipud iti ipapatay tapno i-liquidate dayta no awan ti kaso a naidatag iti korte. No saan a naaramid dayta, awan serbina (void) ti aniaman a panangidisponer wenno panangusar a garantia iti dayta a sanikua (kas pagarigan panaglako wenno mortgage).

Ti tagitawid a kayatna nga isuko ti share-na ket masapul nga aramidenna dayta iti public document. Kiddawen ti Civil Code Article 1358(2) ti public document para iti "the cession, repudiation or renunciation of hereditary rights", kayatna a sawen, ti panangiyallatiw, panangilaksid wenno panangtallikud kadagiti kalintegan iti tawid.

Saan a maipilit ti settlement iti dayta a tagitawid. Kuna ti Rule 74 Section 1 nga awan ti extrajudicial settlement a maipilit iti tao a saan a nakipaset iti dayta wenno awan ti pakaammona iti dayta.

Iti Cua v. Vargas (2006), lima laeng kadagiti siam a tagitawid a nanaganan iti extrajudicial settlement ti bassit a lote idiay Catanduanes ti nangpirma iti dayta, ket na-publish ti settlement iti tallo nga agsasaruno a lawas. Ti isu met laeng a lima ti nangpirma kalpasanna iti maikadua a settlement a nangilako kadagiti share-da iti maysa a gumatang. Saan pulos a pinirmaan dagiti dadduma a tagitawid ti aniaman kadagiti dokumento. Kinuna ti Supreme Court a ti publication ket pakaammo "after the fact" (kalpasan a naaramiden) ken saan a maipilit kadagiti tagitawid nga awan ammoda iti settlement wenno saan a nakipaset. Kinunana a ti requirement ti publication "is geared for the protection of creditors", kayatna a sawen, para iti salaknib dagiti nangpautang. Awan serbina ti partition para kadagiti tagitawid a saan a nangpirma, ket mabalinda a gatangen manen dagiti share a nailako iti ganggannaet gapu ta saanda pulos a nakaawat iti written notice ti panaglako (Civil Code Article 1088). Kitaem ti Mabalin kadi nga ilako ti co-owner ti share-na?

Innayon ti Civil Code ti dua nga alagaden. No nailaksid ti maysa a compulsory heir iti partition, saan a maukas ti partition malaksid no adda bad faith wenno fraud, ngem masapul a bayadan dagiti dadduma ti nailaksid a tagitawid iti share-na (Article 1104). No adda tao a saan a tagitawid a naiman-ayon, awan serbina ti partition para laeng iti dayta a tao (Article 1105).

Ti laeng kakaisuna a tagitawid. Iti Rebusquillo v. Spouses Gualvez (2014), ni Avelina, maysa kadagiti adu nga annak ti lalaki a natay nga awan will, ket nangpirma iti affidavit of self-adjudication maipapan iti daga nga imbatina idiay Legazpi City ken iti deed of sale para iti anakna a babai ken manugangna a lalaki. Dagiti papeles ket para laeng koma iti panangtulong a mai-title ti lote. Kinuna ti Supreme Court a ti affidavit of self-adjudication "is only proper when the affiant is the sole heir of the decedent", kayatna a sawen, maitutop laeng no ti nangpirma ti kakaisuna a tagitawid. Gapu ta saan a kakaisuna a tagitawid ni Avelina, awan serbina ti affidavit-na ket ti daga ket nabati a mabalin pay a mabingay. Undivided share laeng ti kukuana, isu a dayta laeng a share ti mabalinna nga iyallatiw. Insubli ti Court ti desision ti trial court a nangukas iti dua a dokumento.

Ti Rule 74 Section 4 ket mangtalinaed iti bond ken iti real estate a "charged with a liability to creditors, heirs, or other persons for the full period of two (2) years after such distribution", uray no naiyallatiwen ti daga. Kayatna a sawen, iti intero a dua a tawen kalpasan ti panagbibingay, mabalin pay a singiren dagitoy dagiti nangpautang, tagitawid wenno sabsabali a tao. Iti uneg dagitoy a dua a tawen, ti tagitawid a "unduly deprived of his lawful participation" (saan a nainkalintegan a naikkatan iti pasetna) ket mabalinna a piliten ti settlement iti korte, ken mabalin a masingir dagiti saan a nabayadan nga utang manipud iti bond wenno iti daga.

Mangted ti Section 5 iti ad-adu a tiempo iti dadduma a tao: no, inton malpas ti dua a tawen, ti agkiddaw ket menor de edad, saan a nasayaat ti panunotna, adda iti pagbaludan wenno adda iti ruar ti Pilipinas, mabalinna nga idatag ti claim iti uneg ti maysa a tawen kalpasan a maikkat dayta a lapped. Napateg daytoy kadagiti pamilia nga addaan iti tagitawid nga agtrabaho iti ballasiw-taaw.

Ti National Internal Revenue Code, kas binaliwan ti TRAIN Law (Republic Act No. 10963), ket kunana:

• ti estate tax ket innem a porsiento (6%) ti net estate (Section 84);
• adda standard deduction a PHP 5,000,000 (Section 86(A)(1));
• ti family home ket maibawas agingga iti fair market value-na, ngem ti aniaman a gatad a nangatngato ngem PHP 10,000,000 ket mabuisan (Section 86(A)(7));
• ti estate tax return ket maidatag iti uneg ti maysa a tawen manipud iti ipapatay (Section 90(B)), ken ti return nga addaan iti gross value a nangatngato ngem PHP 5,000,000 ket masapulan ti statement a sertipikado ti Certified Public Accountant (Section 90);
• mabalin nga ipalubos ti bangko ti panagwithdraw manipud iti deposito ti natay, a mabuisan iti 6% a final withholding tax (Section 97).

Dagitoy ti teksto ti TRAIN Law. Saanmi a binasa dagiti simmaruno a linteg wenno alagaden ti BIR a mabalin a nangbaliw iti lugar ti panagidatag, iti panawen wenno kadagiti dokumento, wenno aniaman nga estate tax amnesty. Kitaem iti BIR dagiti agdama nga alagaden sakbay nga agidatagka. Para iti BIR registration, ibaga ti giyami a BIR TIN guide a ti Form 1904 ket para kadagiti one-time a transaksion kas iti estate.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar ti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Lito ket natay nga awan will ken awan utang, ket nangibati iti balay ken lote ken bank account. Pinirmaan ti asawana ken dagiti dua nga adultoen nga annakna ti public deed of extrajudicial settlement, in-publish-da dayta maminsan iti kada lawas iti tallo a lawas, nangikabilda iti bond para iti kuarta iti bangko ken indatagda ti deed iti Register of Deeds. Iti uneg ti dua a tawen kalpasan ti panagbibingay, mabalin pay a singiren ti property ti nangpautang wenno tagitawid a nailaksid (Rule 74 Section 4).

Uppat a kakabsat ti nagtawid iti lote. Tallo ti nangpirma iti settlement ket inlakoda dagiti share-da iti maysa a gumatang. Ti maikauppat, nga agtrabaho idiay Dubai, ket saan pulos a nangpirma. Kas iti Cua v. Vargas, saan a maipilit kenkuana ti settlement, ken gapu ta awan ti nangted kenkuana iti naisurat a pakaammo maipapan iti panaglako, mabalinna pay laeng nga alaen ti gatang babaen ti panangbayad iti gumatang iti presio (Art. 1088).

Ni Nena ket nangpirma iti affidavit a kunana nga isu ti kakaisuna a tagitawid ti amana, uray no adda dua a kabsatna a lallaki, ket inlakona ti lote. Kas iti Rebusquillo, awan serbina ti affidavit ket ti kaaduanna a maala ti gumatang ket ti bukod laeng a share ni Nena.

Kadawyan a maibatay ti deed kadagiti rekord ti civil registry a mangpaneknek iti ipapatay ken kadagiti relasion ti pamilia, kas iti death certificate ken dagiti birth ken marriage certificate dagiti tagitawid. Mabalinmo nga i-order dagitoy online: kitaem ti kasano ti agkiddaw iti PSA certificate. Saanmi a binasa dagiti agdama a listaan ti dokumento ti BIR wenno ti Register of Deeds, isu a damagem kadagita nga opisina no ania ti kiddawenda.

Agdamagka iti abogado sakbay nga agpirmaka no adda utang, will, menor de edad a tagitawid, tagitawid iti ballasiw-taaw, anak a naiyanak iti ruar ti panagasawa, wenno aniaman a tagitawid a saan nga umanamong. Mabalin nga isagana ti abogado ti deed, kitaenna a karaman amin a tagitawid ken mangted iti balakad maipapan iti bond, publication ken buis. No nailaksidka iti settlement, mabalin nga ilawlawag ti abogado no ania ti mabalinmo nga aramiden ken dagiti panawen a maiyaplikar.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian. Para iti intero a topiko, kitaem ti Panagtawid iti Pilipinas.