Sexual Harassment iti Trabaho: Ania ti Kuna ti Linteg?

Kuna ti Section 3 a ti work-related a sexual harassment ket inaramid ti "an employer, employee, manager, supervisor, agent of the employer, teacher, instructor, professor, coach, trainor, or any other person who, having authority, influence or moral ascendancy over another in a work or training or education environment, demands, requests or otherwise requires any sexual favor from the other". Saan a napateg no umanamong ti biktima wenno saan.

Iti pagtrabahuan, saklawen ti linteg dagitoy a kasasaad (Section 3(a)):

• ti sexual a pabor ket naaramid a kondision para iti panag-hire, trabaho, panangala manen iti trabaho wenno panagtuloy ti trabaho, wenno para iti nasaysayaat a sueldo, termino, promotion wenno pribilehio; wenno ti panagkedked iti dayta ket mangiturong iti pannakalimitar, pannakaisina wenno pannakaiklasipika ti empleado iti wagas a mangdangran kadagiti gundawayna iti trabaho;
• dagiti aramid ket mangdadael kadagiti kalintegan wenno pribilehio ti empleado iti sidong dagiti labor law; wenno
• dagiti aramid ket mangpartuat iti "an intimidating, hostile, or offensive environment for the employee".

Mapabasol met ti tao a mangibilin wenno mangsugsog iti sabali a mangaramid iti sexual harassment, wenno a makitinnulong iti dayta iti wagas a saan koma a napasamak no awan isuna.

Iti Escandor v. People (2020), inlista ti Korte ti tallo nga elemento: (1) addaan ti nakabasol iti autoridad, impluensia wenno moral ascendancy iti biktima; (2) adda dayta nga autoridad, impluensia wenno moral ascendancy iti aglawlaw a mainaig iti trabaho, training wenno edukasion; ken (3) mangkiddaw, mangdawat wenno mangpilit ti nakabasol iti sexual a pabor. Kinuna ti Korte a ti mangidumduma iti daytoy a krimen kadagiti sabali a basol ket "first, its setting; and second, the person who may commit it". Kayatna a sawen, ti lugar a nakapasamakanna ken ti tao a mabalin a mangaramid iti dayta. Kinuna met ti Korte a mabalin a mangiturong ti sexual harassment iti tallo a kita ti liability: criminal, civil ken administrative.

Iti Domingo v. Rayala (2008), maysa nga administrative a kaso maibusor iti opisial ti gobierno, kinuna ti Korte a ti panangkiddaw iti sexual a pabor ket saan a masapul nga "articulated in a categorical oral or written statement. It may be discerned, with equal certitude, from the acts of the offender." Iti nalaka a pannao: mabalin a maammuan ti kiddaw kadagiti aramid ti nakabasol, uray saanna nga ibaga a sipapanayag. Inanamongan ti liability ti opisial; ti dusa a nagtalinaed ket maysa a tawen a suspension iti serbisio, saan a pannakaikkat.

Saklawen ti Section 16 ti RA 11313 ti gender-based sexual harassment iti pagtrabahuan. Karaman dagiti saan a kayat a sexual advance, panangkiddaw iti sexual a pabor wenno aniaman nga aramid a sexual ti kitana, a naaramid a personal wenno babaen ti text message, email wenno sabali a teknolohia, nga addaan wenno mabalin nga addaan dakes nga epekto kadagiti kondision, panagtrabaho wenno gundaway ti maysa a tao iti trabaho. Saklawenna met ti saan a kayat ken masansan a kababalin a mangpartuat iti makapabuteng, hostile wenno makapabain nga aglawlaw.

Dua a punto ti kapatgan:

• Saklawen dagiti agkapada ti ranggo. Kuna ti Section 16 a ti basol "may also be committed between peers", ti subordinate maibusor iti superior officer, ti estudiante maibusor iti mangisursuro, wenno ti trainee maibusor iti trainer. Kasapulan ti RA 7877 ti autoridad wenno impluensia; saan a kasapulan dayta ti RA 11313.
• Nalawa ti pagtrabahuan. Kuna ti implementing rules a karaman kadagiti pagtrabahuan ti "all sites, locations, spaces, where work is being undertaken by an employee within or outside the premises of the usual place of business of the employer" (Section 18). Kayatna a sawen, aniaman a lugar nga agtrabahuan ti empleado, uneg man wenno ruar ti opisina.

Iti Escandor v. People, kinuna ti Korte a ti Safe Spaces Act "does not undo or abandon the definition of sexual harassment" iti sidong ti RA 7877. Inlawlawag ti Korte a dusaen ti Safe Spaces Act ti sexual a panang-harass iti tao gapu iti sexual orientation, gender identity wenno expression-na, idinto ta dusaen ti RA 7877 ti panangabuso iti autoridad, impluensia wenno moral ascendancy tapno sexual a ma-harass ti subordinate.

Ti Act ken dagiti rules-na, kas nabasa para iti daytoy a panid, ket awan ti espesipiko a multa wenno pannakaibalud nga ikeddengda para iti tao a mangaramid iti harassment iti pagtrabahuan iti sidong ti Section 16. Mangikeddengda iti multa para kadagiti employer (kitaem iti baba). Para iti harassment ti superior a mangkiddaw iti sexual a pabor, ti dusa ket ti adda iti RA 7877.

Iti sidong ti Section 7 ti RA 7877, ti tao a nakonbikto ket madusa iti pannakaibalud iti saan a kumurang ngem 1 a bulan ken saan nga ad-adu ngem 6 a bulan, wenno multa a saan a kumurang ngem ₱10,000 ken saan nga ad-adu ngem ₱20,000, wenno agpada, a kas ikeddeng ti korte. Iti Escandor v. People, inanamongan ti Korte ti dusa a innem a bulan a pannakaibalud ken multa a ₱20,000.

Lukatan met ti linteg dagiti sabali a remedio. Dagiti administrative sanction ti employer ket "shall not be a bar to prosecution in the proper courts" (Section 4), ken mabalin nga agidatag ti biktima iti naisina ken independiente nga aksion para iti damages (Section 6).

Iti sidong ti Section 4 ti RA 7877, masapul a mangiruar ti employer kadagiti alagaden no kasano a maimbestigaran dagiti kaso ti sexual harassment ken no ania nga administrative sanction ti maipakat, ken mangaramid iti committee on decorum and investigation.

Mangnayon ti Safe Spaces Act kadagiti pagrebbengan (Section 17). Ti committee ket masapul a:

• babai ti mangidaulo, ken saan a kumurang ngem kagudua dagiti miembrona ket babbai;
• imbestigaranna ken ikeddengna dagiti reklamo iti uneg ti sangapulo nga aldaw wenno basbassit manipud iti pannakaawat (kuna ti implementing rules a sangapulo a working days);
• salaknibanna ti nagreklamo maibusor iti panagibales; ken
• siguraduenna ti confidentiality agingga iti kabaelan.

Addaan met pagrebbengan dagiti katrabaho nga ireportda dagiti aramid ti gender-based sexual harassment a makitada (Section 18(d)). Iti sidong ti implementing rules, mabalin nga anonymous ti report, ngem malaksid no ti biktima ti mangaramid iti dayta iti bukodna a nagan, saan a pormal a reklamo dayta (Section 21(c)).

Maipasango dagiti employer iti multa iti sidong ti Section 19: ₱5,000 agingga iti ₱10,000 no saanda nga ipatungpal dagiti kasapulan a pagrebbengan, ken ₱10,000 agingga iti ₱15,000 para iti "not taking action on reported acts". Agaramid ti Department of Labor and Employment (pribado a sektor) ken ti Civil Service Commission (publiko a sektor) iti tinawen nga inspeksion (Section 20). Iti sidong ti implementing rules, mabalin a maireport iti DOLE ti saan a panagtungpal ti employer, ken ti empleado ti gobierno ket mabalin nga agidatag iti administrative complaint iti Civil Service Commission (Section 19).

Iti Section 5 ti RA 7877, ti employer wenno head of office ket solidarily liable para iti damages a naggapu iti sexual harassment iti pagtrabahuan "if the employer or head of office... is informed of such acts by the offended party and no immediate action is taken thereon". Ti solidarily liable ket kayatna a sawen a mabalin a singiren ti biktima ti intero a gatad iti nang-harass wenno iti employer.

Kuna ti Section 7 ti RA 7877 a ti aniaman nga aksion a naggapu iti panaglabsing "shall prescribe in three (3) years". Iti Escandor v. People, naidatag ti reklamo agarup siam a bulan kalpasan ti naudi nga aramid, iti uneg ti panawen. Para kadagiti basol iti sidong ti Section 16 ti Safe Spaces Act, ikeddeng ti Section 36 ti lima a tawen.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ti supervisor ni Ana ket saan nga agsardeng a mangsagid kadagiti abagana ken ipariknana a ti renewal ti kontratana ket "agpannuray no kasano kasayaat ni Ana kenkuana". Addaan isuna iti moral ascendancy kenni Ana iti trabaho, ken kas iti Domingo v. Rayala, mabalin a maammuan ti panangkiddaw iti sexual a pabor kadagiti aramidna. Iti sidong ti RA 7877, ti dusa ket 1 agingga iti 6 a bulan, multa a ₱10,000 agingga iti ₱20,000, wenno agpada.

Saan nga agsardeng ni Carlo a mangipatulod kadagiti sexual nga angaw ken komento babaen ti chat iti katrabahona a kapada ti ranggo, nga imbagana kenkuana nga agsardeng. Kasapulan ti RA 7877 ti autoridad wenno impluensia, nga awan kenni Carlo. Saklawen ti Section 16 ti Safe Spaces Act dagiti aramid iti nagbaetan dagiti agkapada ti ranggo, ken masapul nga agtignay ti committee ti employer iti reklamo.

Saan a kasapulan ti abogado tapno agreport iti committee ti employer. Makisaritaka iti abogado no planuem ti agidatag iti criminal complaint wenno civil a kaso para iti damages, no naikkatka wenno napilit nga agresign kalpasan ti panagreklamom, wenno no saan a nagtignay ti employer iti reportmo. Para iti pannakaikkat ken kadagiti money claim, kitaem ti Kasano ti agidatag iti labor complaint ken constructive dismissal. Para iti harassment iti kalsada wenno publiko a lugar, kitaem ti Safe Spaces Act: catcalling ken harassment iti kalsada. Para iti nalawlawa a kalintegan iti pagtrabahuan, kitaem ti Kalintegan dagiti empleado.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas.