Nag-bankrupt ang Employer: Paano ang Wala Nabayran nga Sweldo?
Dasig nga sabat
Kon ang negosyo sang employer nagaagi sa bankruptcy ukon liquidation, ginabutang sang Article 110 sang Labor Code ang wala nabayran nga sweldo kag iban nga money claim sang mga trabahador sa una nga linya sa tunga sang ordinary creditors. Pero mahigpit ang pagbasa sang Supreme Court sa sini nga rule. Ginagamit lang ini sa sulod sang bankruptcy ukon judicial liquidation proceedings, kag indi ini mas mabaskog sa mortgage sang bangko sa isa ka espesipiko nga ari-arian. Ginadesisyunan sini ang pagkasunod-sunod sang pagbayad; wala ini nagapromisa nga may kuwarta nga mabilin.
Ano ang siling sang Article 110?
Pareho gihapon ang numero sang Article 110 pagkatapos sang renumbering sang 2015. Ang iya subong nga pulong halin sa Section 1 sang Republic Act No. 6715 (1989). Nagasugod ini:
In the event of bankruptcy or liquidation of an employer’s business, his workers shall enjoy first preference
Suno sa pagkaimprinta sang Republic Act No. 6715 sa Supreme Court E-Library, ang preference nagasakop sa "their unpaid wages and other monetary claims, any provision of law to the contrary notwithstanding," kag ini nga mga claim "shall be paid in full before the claims of the Government and other creditors may be paid." Sa simple nga pulong, ang wala nabayran nga sweldo kag iban nga monetary claim sang mga trabahador bayaran sing bug-os antes sang claim sang Gobyerno kag sang iban nga creditor.
Buot bala silingon sina nga una permi nga ginabayaran ang mga trabahador?
Indi. Sa Barayoga v. Asset Privatization Trust (2005), ginpaathag sang Supreme Court kon paano nagasulod ang Article 110 sa rules sang Civil Code parte sa preferred credits:
- Ang mortgage credit isa ka special preferred credit suno sa Articles 2241 kag 2242 sang Civil Code. May preference ini sa isa ka espesipiko nga ari-arian sang nakautang, pareho sang building nga naka-mortgage.
- Ang preference sang mga trabahador suno sa Article 110 isa ka ordinary preferred credit. Ginapataas sini ang ila claim sa una nga prayoridad sa pagkasunod-sunod sang preference suno sa Article 2244 sang Civil Code, pero "the claim has no preference over special preferred credits", ukon wala ini sang preference sa special preferred credits.
Ginsiling liwat sang Korte nga ang first preference sang mga trabahador "does not constitute a lien on the property of the insolvent debtor in favor of workers. It is but a preference of credit in their favor, a preference in application." Buot silingon, indi ini lien sa ari-arian sang nakautang, kundi preference lang sa pagbayad.
Sa simple nga pulong: kon may mortgage ang bangko sa pabrika, una nga ginabayaran ang bangko halin sa pabrika. Ang mga trabahador una sa tunga sang mga claim nga nagapartida sang nabilin sa iban nga ari-arian sang employer.
Ginagamit bala ang Article 110 kon nagsira lang ang negosyo?
Indi, kon amo lang ina. Siling sang Korte sa Barayoga nga ang claim sang mga trabahador para sa wala nabayran nga sweldo kag monetary benefits "cannot be paid outside of a bankruptcy or judicial liquidation proceedings against the employer," kag nga ang Article 110 "is contingent upon the institution of those proceedings, during which all creditors are convened, their claims ascertained and inventoried, and their preferences determined." Buot silingon, ginagamit lang ini kon may ginsugdan nga proceedings nga diin ginatipon ang tanan nga creditor, ginasusi ang ila mga claim, kag ginadesisyunan ang ila preference.
Gani kon nagsira ang kompanya nga wala sang amo nga kaso sa korte, ginasingil sang mga trabahador ang ila wala nabayran nga sweldo sa kasagaran nga paagi: labor complaint, nga nagasugod sa conciliation sa DOLE. Tan-awa ang paano mag-file sang labor complaint kag ang nadugayan ukon wala nabayran nga sweldo.
Wala ginausisa sa sini nga pahina ang ulihi nga mga layi parte sa corporate rehabilitation kag insolvency, ukon ang mga ruling pagkatapos sang 2005.
Paano ang separation pay kon nagsira ang kompanya?
Lain ina nga rule. Ginatugot sang [Article 298 [283]](/law/labor-code/article-298) ang employer nga isira ang iya negosyo kag tapuson ang obra, upod ang sinulat nga notice sa mga trabahador kag sa DOLE indi magnubo sa isa ka bulan antes. Nagahatag ini sang separation pay para sa pagsira, luwas kon ang pagsira tungod sa serious business losses ukon financial reverses. Tan-awa ang retrenchment kag pagsira: san-o ini legal? kag ang giya parte sa final pay kag separation pay.
Tubtob san-o puede mag-file ang mga trabahador?
Ang money claim halin sa employment dapat i-file sa sulod sang tatlo ka tuig halin sang nag-umpisa ang cause of action, suno sa [Article 306 [291]](/law/labor-code/article-306). Tan-awa ang labor money claim: tubtob san-o ka puede mag-file?
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rules. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ang employer ni Mila, isa ka garment factory, ginbutang sang korte sa idalom sang judicial liquidation. May tatlo ka bulan siya nga wala nabayran nga sweldo. Suno sa Article 110, ang iya claim kaupod sa mga may first preference sa liquidation. Ang bangko nga may mortgage sa building sang pabrika una nga ginabayaran halin sa sina nga building, pareho sang ginpaathag sa Barayoga.
Ang employer ni Ramon nagsira sang iya shop kag wala na nagasabat sa tawag. Wala sang bankruptcy ukon liquidation case nga gin-file. Wala pa ginagamit ang Article 110. Puede mag-file si Ramon sang claim para sa iya wala nabayran nga sweldo paagi sa kasagaran nga proseso sa labor.
Si Liza kag ang iya kap-atan ka kaupod sa obra may mga claim sa liquidation, pero diutay lang ang nabilin nga ari-arian sang kompanya nga indi naka-mortgage. Ginabutang sang Article 110 ang ila mga claim sa una sa tunga sang ordinary creditors, pero ginapartihan nila ang nabilin. Indi makahimo ang preference sang kuwarta nga wala.
San-o ka kinahanglan sang abogado?
Ang mga kaso sang bankruptcy kag liquidation may upod nga korte, madamo nga creditor kag mahigpit nga proseso sa pag-file sang claim. Kon ang imo employer yara sa amo nga kaso, ukon nagsira nga may utang sa sweldo, magpakig-istorya sa abogado, sa inyo union ukon sa Public Attorney's Office parte kon diin kag paano mag-file. Tipigi ang mga payslip, payroll record kag bisan ano nga sinulat nga kuwenta sang utang sa imo. Kon wala ka ikasarang sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Masami nga pamangkot
Una bala nga ginabayaran ang mga trabahador kon mag-bankrupt ang kompanya?
Ginahatag sang Article 110 sang Labor Code sa mga trabahador ang first preference para sa ila wala nabayran nga sweldo kag iban nga monetary claim sa bankruptcy ukon liquidation sang negosyo sang employer. Ginabasa ini sang Supreme Court nga preference sa tunga sang ordinary creditors, indi kinamatarung sa tagsa ka ari-arian.
Una bala nga ginabayaran ang bangko nga may mortgage antes sang mga trabahador?
Sa ari-arian nga naka-mortgage, huo. Sa Barayoga v. Asset Privatization Trust (2005), siling sang Supreme Court nga ang mortgage credit amo ang special preferred credit sa isa ka espesipiko nga ari-arian, samtang ang preference sang mga trabahador suno sa Article 110 ordinary preferred credit nga wala sang preference sa special preferred credits.
Ginagamit bala ang Article 110 kon nagsira lang ang kompanya?
Siling sang Korte sa Barayoga nga ginagamit lang ang Article 110 kon may bankruptcy ukon judicial liquidation proceedings nga ginsugdan kontra sa employer. Sa gwa sina nga proceedings, ginasingil ang wala nabayran nga sweldo paagi sa kasagaran nga proseso sa labor.
Mabayaran bala ako sing bug-os?
Wala sang garantiya. Ginadesisyunan sang Article 110 ang pagkasunod-sunod sang pagbayad sa mga creditor. Ang mabaton sang tagsa ka trabahador nagadepende sa ari-arian nga nabilin pagkatapos sang special preferred credits sa espesipiko nga mga ari-arian, kag kon pila ka claim ang nagapartida sini.
May separation pay bala ako kon nagsira ang kompanya tungod sa pagkalugi?
Ang Article 298 [283] sang Labor Code nagahatag sang separation pay sa pagsira, pero indi kon ang pagsira tungod sa serious business losses ukon financial reverses. Kon serious bala ang pagkalugi, pamangkot ini sang pamatuod.
Tubtob san-o ako puede mag-file sang akon wage claim?
Ang money claim halin sa employment dapat i-file sa sulod sang tatlo ka tuig halin sang nag-umpisa ang cause of action, suno sa Article 306 [291] sang Labor Code.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?