Legitimate vs Illegitimate Child: Ano ang Karapatan ng Bawat Isa?

Sinasabi muna ng Family Code na puwedeng by nature o by adoption ang filiation, at na "Natural filiation may be legitimate or illegitimate" (Article 163). Pagkatapos:

Sa madaling salita: legitimate ang anak na ipinaglihi o ipinanganak habang kasal ang mga magulang; illegitimate ang ipinaglihi at ipinanganak sa labas ng valid na kasal, maliban kung iba ang sinasabi ng Code.

Ang ibig sabihin ng "conceived or born" sa Article 164 ay legitimate ang anak na ipinaglihi bago ang kasal pero ipinanganak habang kasal na ang mga magulang. Ang "unless otherwise provided" sa Article 165 ay tumutukoy sa mga exception ng Code mismo. Isa rito ang legitimation: sa ilalim ng Article 177, ayon sa amyenda ng Republic Act No. 9858, ang anak na ipinaglihi at ipinanganak sa labas ng kasal ng mga magulang na puwedeng magpakasal sa isa't isa noong ipinaglihi siya, o na hindi makapagpakasal dahil lang wala pang labingwalong taon ang isa o pareho sa kanila, ay puwedeng ma-legitimate kapag nagpakasal nang valid ang mga magulang pagkatapos (Article 178). Tingnan ang legitimation.

Inililista ng Article 174 ang mga karapatan ng legitimate children: gamitin ang apelyido ng ama at ng ina, makatanggap ng support mula sa mga magulang, ascendants at, sa tamang kaso, mga kapatid, at ang legitime at iba pang successional rights na ibinibigay ng Civil Code. Para sa illegitimate children, nasa Article 176 ang rule:

Sa madaling salita: apelyido ng ina ang gamit ng illegitimate child at nasa ilalim siya ng parental authority ng ina, may karapatan siya sa support, at puwede niyang gamitin ang apelyido ng ama kung kinilala siya ng ama sa birth record o inamin ito ng ama sa public document o private handwritten instrument.

Nagtatapos ang parehong article sa rule sa mana: "The legitime of each illegitimate child shall consist of one-half of the legitime of a legitimate child", ibig sabihin kalahati ng legitime ng isang legitimate child ang legitime ng bawat illegitimate child.

Sa ilalim ng Article 888 ng Civil Code, ang legitime ng legitimate children at descendants ay kalahati ng estate ng ama at ng ina. Sa ilalim ng Article 176 ng Family Code, kalahati ng legitime ng isang legitimate child ang natatanggap ng bawat illegitimate child.

Nakalista pa rin sa Article 887 ng Civil Code ang "Acknowledged natural children, and natural children by legal fiction" at "Other illegitimate children" bilang magkahiwalay na compulsory heirs, at magkaibang bahagi ang ibinibigay sa kanila ng Article 895. Hindi na ginagamit ng Family Code ang mga klaseng iyon at kalahati ang itinakdang bahagi para sa bawat illegitimate child. Hindi saklaw ng page na ito ang mga anak na ipinanganak bago naging epektibo ang Family Code. Para sa bahagi sa iba't ibang sitwasyon ng pamilya, tingnan ang table ng legitime shares at karapatan sa mana ng illegitimate child.

Itinatakda ng Article 172 ang patunay para sa legitimate children, at inilalapat ng Article 175 ang parehong patunay sa illegitimate children. Dalawa ang level:

1. First paragraph: ang record of birth sa civil register, isang final judgment, o pag-amin ng filiation sa public document o private handwritten instrument na pinirmahan ng magulang.
2. Second paragraph, kapag wala lang ang unang uri ng patunay: open and continuous possession of the status of a child (hayag at tuloy-tuloy na pagturing bilang anak), o anumang ibang paraang pinapayagan ng Rules of Court at special laws.

Sa deadline nagkakaiba ang dalawang uri ng anak:

Sa madaling salita: pareho ang deadline sa Article 173, pero kung nakabatay ang kaso sa second paragraph ng Article 172, dapat itong i-file habang buhay pa ang sinasabing magulang.

Sa Ara v. Pizarro (2017), sumang-ayon ang Supreme Court sa Court of Appeals sa rule na ito: "If filiation is sought to be proved under the second paragraph of Article 172 of the Family Code, the action must be brought during the lifetime of the alleged parent." Ipinaliwanag nito na pinoprotektahan ng limitasyon ang "other children, legitimate and illegitimate, whose statuses are supported by strong evidence of a categorical nature", ibig sabihin ang ibang anak na may matibay at malinaw na patunay ng status nila. Tingnan ang paano patunayan ang paternity at puwede bang mag-claim ng filiation ang anak pagkamatay ng ama?

Parehong may karapatan sa support ang dalawang uri ng anak. Isinasama ng Article 195, sa mga obligadong magsustentuhan, ang "Parents and their legitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter" at "Parents and their illegitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter". Walang fixed na halaga sa Family Code: nakadepende ang support sa kakayahan ng nagbibigay at sa pangangailangan ng tumatanggap. Tingnan ang magkano ang child support?

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang rules. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Ipinanganak si Mika sa mga magulang na hindi kasal sa isa't isa. Pinirmahan ng ama niya ang birth record niya bilang pagkilala sa kanya. Illegitimate siya, puwede niyang gamitin ang apelyido ng ama niya sa ilalim ng Article 176, nasa ilalim siya ng parental authority ng ina niya, at may karapatan siya sa support mula sa dalawang magulang.

Ipinaglihi si Paolo bago ikasal ang mga magulang niya, at ipinanganak siya apat na buwan pagkatapos ng kasal. Ipinanganak siya habang kasal na ang mga magulang, kaya legitimate siya sa ilalim ng Article 164.

Hindi kailanman pumirma ang ama ni Jomar sa birth record niya, pero sumulat at pumirma ito ng liham na tumatawag kay Jomar na "my son". Pagkamatay ng ama, puwede pa ring gamitin ni Jomar ang sulat-kamay na liham na iyon, na pasok sa first paragraph ng Article 172. Kung mga litrato at testimonya lang ng mga kapitbahay ang hawak niya, dapat ay naisampa ang claim habang buhay pa ang ama niya.

Tingnan din ang topic page tungkol sa mga magulang at anak.

Kumausap ng abogado kung itinatanggi ang filiation ng isang anak, kung kailangan mong mag-claim ng support o bahagi sa mana, o kung namatay na ang sinasabing magulang. Ang uri ng patunay na hawak mo ang nagpapasya kung aling deadline ang applicable, at may mga claim na hindi na puwedeng i-file pagkamatay ng magulang. Kung hindi mo kaya ang bayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.