Paano Patunayan Kung Sino ang Tatay

Dalawang antas ng ebidensya ang itinakda ng Article 172. Ang una ay:

Kung wala ang alinman dito, pinapayagan ng ikalawang talata ng Article 172 ang patunay sa pamamagitan ng "the open and continuous possession of the status of a legitimate child" (hayag at tuloy-tuloy na pagturing sa bata bilang legitimate na anak) o ng "any other means allowed by the Rules of Court and special laws" (anumang ibang paraang pinapayagan ng Rules of Court at special laws).

Isinulat ang mga patakarang ito para sa legitimate na anak, pero inilalapat din ito ng Article 175 sa mga batang ipinanganak sa labas ng kasal:

Mahalaga ang pirma ng tatay. Sa *Aguilar v. Siasat* (2015), tinanggap ng Supreme Court ang sinumpaang SSS Form E-1 ng tatay na nagpapangalan sa claimant bilang anak niya: ito ay "an admission of legitimate filiation in a public document". Inulit din ng Court ang naunang desisyon na ang pagkilala sa anak "in a record of birth, a will, a statement before a court of record, or in any authentic writing is, in itself, a consummated act of acknowledgment of the child, and no further court action is required." Ibig sabihin, buo na ang pagkilala at hindi na kailangan ng panibagong kaso sa korte.

Dapat galing mismo sa tatay ang sulat. Sa *Nepomuceno v. Lopez* (2010), hindi sapat ang sulat-kamay na note na nangangakong magbibigay ng buwanang support, dahil wala itong sinasabi tungkol sa filiation ng bata. Sabi ng Court, ang claim ay "must be made by the putative father himself and the writing must be the writing of the putative father." Sa madaling salita: ang sinasabing tatay mismo ang dapat gumawa ng pag-amin, at sulat niya mismo ito.

• Birth certificate na hindi pinirmahan ng tatay. Sa *Perla v. Baring* (2012), ang birth certificate na nagpapangalan sa tatay ay "has no probative value" (walang halaga bilang patunay) ng filiation dahil hindi siya pumirma. Ganoon din ang sinabi ng Court sa baptismal certificate na ginawa nang hindi siya kasali.
• Mga litrato at hindi pirmadong note. Sa *Salas v. Matusalem* (2013), sabi ng Court: "Pictures taken of the mother and her child together with the alleged father are inconclusive evidence to prove paternity." Hindi tinanggap ang mga sulat-kamay na note dahil hindi pirmado ng lalaki at walang pag-amin.

Sa *Salas*, inilista ng Court ang ibang ebidensyang puwedeng gamitin: baptismal certificate, judicial admission, family Bible na may pangalan ng bata, kilalang reputasyon tungkol sa pamilya ng bata, pag-amin sa pananahimik (admission by silence), mga testigo, at iba pang patunay na pinapayagan ng Rule 130 ng Rules of Court. Sinabi nitong puwede lang mag-utos ng recognition at support kung napatunayan ang paternity sa pamamagitan ng clear and convincing evidence.

Oo, puwedeng gamitin ang DNA evidence. Sa *Herrera v. Alba* (2005), tinanggap ng Supreme Court ang DNA analysis sa kaso ng paternity at pinagtibay ang utos na mag-testing. Sinabi rin nito na hindi nilalabag ng pagkuha ng DNA sample sa respondent sa kaso ng paternity ang karapatan laban sa self-incrimination. Sa *Agustin v. Court of Appeals* (2005), hindi rin tinanggap ang pagtutol ng sinasabing tatay batay sa privacy.

Kinalaunan, inaprubahan ng Supreme Court ang Rule on DNA Evidence (A.M. No. 06-11-5-SC). Gaya ng sinipi sa *Lucas v. Lucas* (2011), puwedeng mag-utos ang korte ng DNA testing nang kusa o sa hiling ng taong may legal na interes, pagkatapos ng hearing at abiso sa mga partido. Sa *Lucas*, sinabi ng Court na kailangan munang "present prima facie evidence or establish a reasonable possibility of paternity" ang humihiling, at ang utos ay "remains discretionary upon the court" (nasa pasya pa rin ng korte). Ang layunin ay "to protect the putative father from mere harassment suits" (protektahan ang sinasabing tatay laban sa mga kasong panggigipit lang).

Puwede ang DNA testing kahit patay na ang sinasabing tatay. Sa *Estate of Rogelio G. Ong v. Diaz* (2007), sinabi ng Court na ang pagkamatay niya ay "does not ipso facto negate the application of DNA testing for as long as there exist appropriate biological samples of his DNA."

Hindi nagbibigay ang page na ito ng probability threshold, pangalan ng laboratoryo o gastos: hindi nabasa ang buong teksto ng Rule on DNA Evidence para sa page na ito, at walang opisyal na source na nabasa na nagbibigay ng gastos.

Nakadepende sa ebidensya:

• Pirmadong birth record o nakasulat na pag-amin (unang talata ng Article 172): puwedeng mag-file ang anak habang buhay siya. Kung mamatay ang anak habang menor de edad o habang may sakit sa pag-iisip, may limang taon ang heirs niya (Article 173).
• Ibang ebidensya, gaya ng hayag at tuloy-tuloy na pagturing, mga testigo o DNA (ikalawang talata ng Article 172): dapat i-file ang kaso "during the lifetime of the alleged parent" (habang buhay ang sinasabing magulang) (Article 175).

Ang patunay ng filiation ang batayan ng mga karapatan ng bata. Para sa batang ipinanganak sa labas ng kasal, sabi ng Article 176 na puwedeng gamitin ng bata ang apelyido ng tatay kung tahasan siyang kinilala ng tatay sa record of birth o sa nakasulat na pag-amin. Sinasabi rin ng parehong article na may karapatan ang illegitimate na anak sa support at sa legitime, ang bahagi sa mana ng magulang. Basahin ang Puwede bang gamitin ng illegitimate na anak ang apelyido ng tatay? at Magkano ang child support? Sa *Agustin*, pinayagan ng Court na isama ang kaso para sa support sa kasong pumipilit sa pagkilala.

Ipinapalagay na anak ng mister ang batang ipinanganak habang kasal. Ibang tanong iyan: basahin ang Puwede bang itanggi ng mister ang paternity?

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Si Bea. Pumirma ang tatay ni Bea na si Cesar sa birth certificate niya. Patunay ng filiation niya ang record of birth na iyon (Article 172(1)), at hindi na kailangan ng panibagong kaso sa korte para ipakitang kinilala siya nito.

Si Dino. Hindi pumirma ang tatay ni Dino sa birth certificate niya at wala itong isinulat na umaamin sa paternity. Kailangang patunayan ni Dino ang filiation gamit ang ibang ebidensya, gaya ng mga testigo o DNA, at kailangan niyang mag-file habang buhay ang sinasabing tatay (Article 175). Hindi sapat ang hindi pirmadong birth certificate at mga litrato lang.

Si Ella. Hiniling ni Ella sa korte na mag-utos ng DNA test. Kailangan muna niyang ipakita ang prima facie case o makatwirang posibilidad ng paternity. Saka magdedesisyon ang korte kung mag-uutos ng test.

Makakakuha ka ng kopya ng birth certificate sa PSA: basahin ang PSA birth certificate online.

Kumausap ng abogado bago mag-file ng kaso para patunayan ang paternity, lalo na kung hindi pumirma ang tatay sa birth certificate, matanda na o may sakit, o patay na. Puwedeng tuluyang isara ng deadline sa Article 175 ang kaso. Masasabi ng abogado kung anong ebidensya ang mayroon ka, kung hihingi ng DNA testing, at kung isasama ang claim for support sa parehong kaso.

Kung hindi mo kaya ang abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.