Inmates of New Bilibid Prison v. De Lima (2019): Retroactive ang GCTA

Nilagdaan bilang batas ang Republic Act No. 10592 noong May 29, 2013 at naging epektibo noong June 6, 2013. Binago nito ang Articles 29, 94, 97, 98 at 99 ng Revised Penal Code. Kasama sa mga pagbabago ang muling pagsulat ng Article 97 tungkol sa mga bawas sa sentensya na nakukuha ng bilanggo dahil sa good conduct (mabuting asal), at nagdagdag ito ng bawas para sa pag-aaral, pagtuturo o mentoring.

In-issue ng mga Secretary of Justice at ng Interior and Local Government ang implementing rules noong March 26, 2014. Naging epektibo ang mga ito noong April 18, 2014. Ayon sa Section 4, Rule 1 ng rules na ito, ang good conduct time allowance, ang time allowance for study, teaching and mentoring, at ang special time allowance for loyalty ay prospective lang, ibig sabihin mula noon pa lang. Paliwanag ng rules, kailangan muna ng bagong mga proseso at bagong screening committee.

Noong June 2014, nag-file ng petition sa Supreme Court ang mga convicted na bilanggo ng New Bilibid Prison sa Muntinlupa laban sa dalawang Secretary. Sumali bilang intervenors ang isang abogado at iba pang bilanggo. May isa pang grupo ng mga bilanggo na nag-file ng pangalawang petition, at pinagsama ng Court ang dalawang kaso.

Valid ba ang Section 4, Rule 1 ng implementing rules kung saan para lang sa hinaharap ang allowances sa ilalim ng Republic Act No. 10592?

Pinagbigyan ng Supreme Court ang mga petition. Idineklara nitong invalid ang Section 4, Rule 1 ng implementing rules sa bahaging nagsasabing prospective lang ang tatlong allowance.

Nakabatay ang Court sa Article 22 ng Revised Penal Code:

Sa madaling salita: retroactive ang penal laws kung pabor ang mga ito sa taong nagkasala, basta hindi siya habitual criminal.

Ang mga dahilan nito:

• Binabawasan ng batas ang parusa. Hindi nagde-define ng krimen o nagtatakda ng parusa ang Republic Act No. 10592. Pero ang layunin at epekto ng mga probisyon nito ay bawasan ang parusa, dahil pinapaikli nito ang panahon ng bilanggo sa kulungan. Sapat na iyon para gamitin ang Article 22.
• Pinapahaba ng prospective-only na rules ang sentensya. Kapag ipinagkait sa mga bilanggo ang bawas na karapatan nila, sa totoo lang ay pinapahaba nito ang sentensya at pinapabigat ang parusa nila. Labag ito sa Article 22.
• Hindi pwedeng magdagdag ang rules ng kondisyon na wala sa batas. Walang sinasabi ang Republic Act No. 10592 na kailangan munang may bagong screening committee bago magamit ang allowances. Pinayagan lang ng batas ang dalawang Secretary na mag-issue ng rules para ipatupad ito. Sabi ng Court, "an administrative agency cannot amend an act of Congress".
• Walang bagong kailangan para mag-compute. "Good conduct" pa rin ang pamantayan, na hindi nagbago sa paglipas ng mga taon, at nakatala na sa prison records ang asal at pag-aaral ng bawat bilanggo. Para sa Court, mahirap makita kung bakit magiging komplikado ang retroactive na computation.

Inutusan ng Court ang Director General ng Bureau of Corrections at ang Chief ng Bureau of Jail Management and Penology na i-recompute, nang mabilis hangga't makatwiran, ang time allowances ng mga petitioner at ng lahat ng nasa parehong sitwasyon. Pagkatapos, dapat nilang palayain ang mga nakatapos na ng buong sentensya, maliban kung nakakulong sila dahil sa ibang legal na dahilan. Ginawang immediately executory (agad na ipapatupad) ang desisyon. Sumulat ang isang Justice ng separate concurring opinion.

Retroactive sa ilalim ng Article 22 ng Revised Penal Code ang good conduct time allowance, ang time allowance for study, teaching and mentoring, at ang special time allowance for loyalty sa ilalim ng Republic Act No. 10592, dahil binabawasan ng mga ito ang parusa at pabor sa akusado; hindi pwedeng limitahan ng implementing rules ang mga ito sa hinaharap lang.

Marami nang nasa prison o jail nang maging epektibo ang batas noong 2013. Sa ilalim ng 2014 rule, prospective lang ang bagong allowances, kaya hindi sana nabilang ang panahong napagsilbihan na. Matapos ang ruling na ito, kailangang i-recompute din ang allowances ng batas para sa panahong iyon, kaya may mga sentensyang mas maagang natatapos.

Kinukumpirma rin ng ruling ang isang pangkalahatang prinsipyo: dapat sumunod ang implementing rules ng isang department sa batas na ipinapatupad nito. Hindi sila pwedeng magdagdag ng kondisyon na hindi isinulat ng Congress, tulad ng pagbuo muna ng bagong screening committee.

Halimbawa (gawa-gawa lang): Nagsimulang magsilbi ng sentensya sa kulungan si Rodel noong 2010 at maganda ang naging asal niya. Ayon sa ruling na ito, kino-compute din sa ilalim ng binagong Article 97 ang allowance niya para sa panahong napagsilbihan niya bago ang bagong rules, halimbawa 20 araw kada buwan ng mabuting asal sa unang dalawang taon niya. Kung lumabas sa recomputation na natapos na niya ang buong sentensya, ayon sa ruling ay dapat siyang palayain, maliban kung nakakulong siya dahil sa ibang legal na dahilan. Halimbawa lang ito: ang prison authorities ang nagko-compute ng aktwal na allowance, at may ibang rules na hindi sakop dito na pwedeng makaapekto kung sino ang qualified.