Colinares v. People (2011): Probation Matapos Ibaba ang Parusa

Bandang 7:00 ng gabi noong June 25, 2000, sa Camarines Sur, lumabas ang biktima at isang kaibigan para bumili ng sigarilyo. Ayon sa mga testigo ng prosecution, galing sa likod si Arnel Colinares at dalawang beses na pinalo ng malaking bato ang ulo ng biktima, kaya nawalan ito ng malay. Pinalo rin ni Arnel ang isang lalaking sumubok tumulong dito. Nagamot ang biktima sa ospital at nakauwi.

Sabi ni Arnel, self-defense ang ginawa niya. Nagtestify siya na tinulak at sinuntok siya ng biktima at ng dalawang kasama nito, na lahat lasing, at sinubukan siyang saksakin ng biktima. Sabi niya, dumampot siya ng bato at gumanti. Kusang sumuko si Arnel sa pulis noong September 2000.

Noong 2005, na-convict si Arnel ng Regional Trial Court ng San Jose, Camarines Sur ng frustrated homicide. Sinentensyahan siya ng dalawang taon at apat na buwan ng prision correccional bilang minimum, hanggang anim na taon at isang araw ng prision mayor bilang maximum. Dahil pinapayagan lang ng Probation Law ang probation kapag anim na taon o mas mababa ang maximum term, hindi puwedeng mag-apply si Arnel. Umapela siya, at in-affirm ng Court of Appeals ang conviction niya. Dumulog siya pagkatapos sa Supreme Court.

Tatlong tanong ang pinagpasyahan ng Court:

1. Self-defense ba ang ginawa ni Arnel?
2. Kung hindi, frustrated homicide ba ang krimen o attempted homicide lang?
3. Kung ibababa ang parusa sa isang puwedeng i-probation, puwede pa bang mag-apply ng probation si Arnel kahit umapela siya?

Bahagyang pinagbigyan ng Supreme Court ang petition. Napatunayan nitong guilty si Arnel ng attempted homicide at sinentensyahan siya ng indeterminate penalty na apat na buwan ng arresto mayor bilang minimum, hanggang dalawang taon at apat na buwan ng prision correccional bilang maximum. Inutusan siyang magbayad sa biktima ng ₱20,000 na moral damages. Hindi hinaharangan ng judgment ang pag-apply ni Arnel ng probation sa loob ng 15 araw mula sa notice na naibalik na ang record ng kaso sa trial court para sa execution.

Una: walang self-defense. Sa ilalim ng Article 11, kailangan ng self-defense ang unlawful aggression ng biktima, reasonable necessity ng paraang ginamit, at walang sapat na provocation mula sa nagtatanggol sa sarili. Sabi ng Court, ang unlawful aggression ay aktuwal, biglaan at hindi inaasahang pag-atake, o napipintong panganib nito. "A mere threatening or intimidating attitude is not enough." (Hindi sapat ang simpleng pagbabanta o pananakot.) Si Arnel lang ang nagsabing siya ang unang inatake. Walang sumuporta sa kuwento niya, wala siyang medical certificate ng sarili niyang mga sugat, at tatlong testigo ang nagsabing siya ang umatake. Kung walang unlawful aggression, wala nang mapapatungan ang dalawa pang requirement.

Pangalawa: attempted, hindi frustrated. Ang laki ng bato at ang mga palo sa ulo ay nagpakita ng intensyong pumatay. Pero para maging frustrated ang krimen, dapat mamamatay sana ang biktima kung walang napapanahong medical help. Tahi lang ang kinailangan ng mga sugat ng biktima at inaasahang gagaling sa pito o walong araw, at hindi masabi ng doktor na nakamamatay ang mga ito. Kaya attempted homicide ang krimen. Binigyan din ng Court si Arnel ng mitigating circumstance ng voluntary surrender (kusang pagsuko).

Pangatlo: puwedeng mag-apply ng probation. Tinanggap ng Court na "Ordinarily, Arnel would no longer be entitled to apply for probation, he having appealed" (karaniwan, hindi na puwedeng mag-apply ng probation si Arnel dahil umapela siya). Pero nakita nitong iba ang hinihingi ng pagiging patas:

• Hindi umapela si Arnel mula sa parusang puwedeng i-probation. Dahil sa maling judgment ng trial court, hindi siya kailanman nabigyan ng pagpili sa pagitan ng appeal at probation.
• Dalawa ang judgment of conviction: ang sa trial court, na isinantabi na, at ang sa Supreme Court para sa mas magaang krimen. Sa totoong kahulugan, ang judgment ng Supreme Court ang unang nagpataw ng parusang puwedeng i-probation.
• Hindi siya dapat magbayad para sa pagkakamali ng trial court. Ginamit ng Court ang kasabihang Pilipino na "Ang kabayo ang nagkasala, ang hagupit ay sa kalabaw" (the horse errs, the carabao gets the whip).
• Karapatang mag-apply lang ang meron si Arnel. Nasa trial judge pa rin kung ibibigay ang probation, batay sa lahat ng pangyayari sa kaso niya.

Inihiwalay ng Court ang isang naunang kaso kung saan may probationable na parusa na ang akusado pero pinili pa ring umapela, sa pag-asang ma-acquit. Ang akusadong may ganoong pagpili at umapela ay nawawalan pa rin ng pagkakataong mag-apply ng probation.

Ilang Justice ang hindi sumang-ayon sa majority sa usapin ng probation at sumulat o sumali sa mga concurring and dissenting opinion.

Kapag ibinaba ng appeal ang conviction mula sa parusang hindi puwedeng i-probation tungo sa parusang puwede, ang akusadong umapela ay puwedeng mag-apply ng probation kapag naibalik ang kaso sa trial court, dahil hindi siya kailanman nagkaroon ng pagpili sa pagitan ng appeal at probation; ang trial court pa rin ang magpapasya kung ibibigay ito.

Sinasabi ng Probation Law na walang application for probation na puwedeng tanggapin o ibigay kapag na-perfect na ng akusado ang appeal. Gumawa ang Colinares ng exception para sa akusadong na-convict ng mali at mas mabigat na krimen, at sa appeal lang dumating ang tama at probationable na parusa niya.

Nasa batas na ngayon ang parehong rule. Ang Republic Act No. 10707, na inaprubahan noong November 2015, ay nag-amyenda sa Section 4 ng Probation Law. Kapag ang judgment na nagpapataw ng parusang hindi puwedeng i-probation ay in-appeal o nirepaso at binago para magpataw ng probationable na parusa, puwedeng mag-apply ng probation ang akusado batay sa binagong decision bago ito maging final. Ifina-file ang application sa trial court na naglabas ng orihinal na judgment, o kung saan na-re-raffle ang kaso. Nawawala ang benepisyong ito kung hihingi ang akusado ng review ng binagong decision na nagpapataw na ng probationable na parusa.

Gawa-gawang halimbawa: Na-convict si Rico ng trial court ng krimeng may maximum term na walong taon, kaya hindi siya puwedeng mag-apply ng probation. Umapela siya, at sinabing mas magaang krimen lang ang nagawa niya. Pumayag ang appeal court at ibinaba ang maximum sa tatlong taon. Sa kasalukuyang rule, puwedeng mag-apply ng probation si Rico batay sa binagong decision bago ito maging final, kung wala siyang ibang disqualification. Kung hihilingin naman niya sa mas mataas na korte na repasuhin ang binagong decision, mawawala ang pagkakataong iyon. Ang trial court pa rin ang magpapasya kung ibibigay ang probation.