Sino ang Puwedeng Mag-apply ng Probation sa Pilipinas?

Ang probation ay inilalarawan sa Section 3 ng Presidential Decree No. 968 (ang Probation Law): pagkatapos ng conviction at sentensiya, pinapalaya ang akusado sa ilalim ng mga kondisyong itinakda ng korte at sa pagbabantay ng isang probation officer, sa halip na makulong. Sa ilalim ng Section 4, ayon sa pagbabago, puwedeng ipagpaliban ng trial court ang pagpapatupad ng sentensiya at ilagay sa probation ang akusado, sa mga kondisyong sa tingin nito ay pinakamabuti.

Hindi ito awtomatiko. Sa Colinares v. People, tinawag ito ng Supreme Court na pribilehiyo na ang trial judge ang nagpapasya kung ibibigay o hindi, batay sa lahat ng pangyayari sa kaso.

Tingnan din ang paghahambing na probation vs parole.

Sinasabi ng Section 4, ayon sa pagbabago ng Republic Act No. 10707, na puwedeng magbigay ng probation ang trial court:

• pagkatapos nitong i-convict at sentensiyahan ang akusado ng parusang pasok sa probation, at
• kapag nag-apply ang akusado sa loob ng panahon para mag-perfect ng appeal.

Sa ilalim ng Rule 122, Section 6 ng Rules of Criminal Procedure, kailangang mag-appeal sa loob ng 15 araw mula sa promulgation ng judgment. Kaya maikli ang panahon para mag-apply ng probation.

Puwedeng ibigay ang probation kung kulong ang sentensiya o kung multa lang.

Tatlong patakaran ang itinatakda ng Section 4:

• Ang pag-file ng application for probation ay itinuturing na pagsuko ng karapatang mag-appeal.
• Walang application na tatanggapin o ibibigay kung na-perfect na ng akusado ang appeal.
• Hindi puwedeng i-appeal ang order na nagbibigay o tumatanggi sa probation.

Sa praktika, kailangang mamili ang na-convict: i-appeal ang conviction o mag-apply ng probation.

Sinasabi ng Section 9, ayon sa pagbabago ng Republic Act No. 10707, na hindi puwede ang probation sa mga:

1. sinentensiyahan ng maximum term na kulong na lampas anim na taon;
2. na-convict ng anumang krimen laban sa national security;
3. dating na-convict sa final judgment ng offense na may parusang kulong na lampas anim na buwan at isang araw at/o multang lampas ₱1,000;
4. minsan nang na-probation sa ilalim ng decree; at
5. nagsisilbi na ng sentensiya noong naging applicable ang decree.

Ang unang punto ay tumitingin sa maximum term ng sentensiyang talagang ipinataw. Halimbawa, sa Colinares v. People, ang huling sentensiya ay indeterminate penalty na 4 na buwan bilang minimum hanggang 2 taon at 4 na buwan bilang maximum. Ang maximum, 2 taon at 4 na buwan, ay mas mababa sa anim na taon.

Oo, sa isang sitwasyon. Sinasabi na ngayon ng Section 4 na kapag ang judgment na may parusang hindi pasok sa probation ay na-appeal o na-review at binago sa parusang pasok sa probation, puwedeng mag-apply ng probation ang akusado batay sa binagong desisyon, bago ito maging final. Ifa-file ang application sa trial court na naglabas ng orihinal na judgment, o kung saan na-re-raffle ang kaso.

May kapalit ito: mawawala sa akusado ang benepisyo ng probation kung hihingi pa siya ng review ng binagong desisyon na may parusang pasok na sa probation.

Ganito rin ang naging resulta ng Supreme Court sa Colinares v. People (2011). Na-convict si Arnel Colinares ng frustrated homicide na may maximum na anim na taon at isang araw, na hindi pasok sa probation. Sa appeal, attempted homicide lang ang nakita ng Court, na may maximum na dalawang taon at apat na buwan. Pinayagan siya ng Court na mag-apply ng probation, at binanggit nito na "two judgments of conviction" ang ipinataw sa kanya at isinantabi na ang una. Nasa batas na ngayon ang parehong patakaran.

Pagkatapos ng probation period, at batay sa report ng probation officer, puwedeng iutos ng korte ang final discharge ng probationer kung natupad niya ang mga kondisyon. Sa ilalim ng Section 16, ayon sa pagbabago, ang final discharge ay:

• nagbabalik ng lahat ng civil rights na nawala o sinuspinde dahil sa conviction; at
• tuluyang nag-aalis ng criminal liability para sa offense na pinagbigyan ng probation.

Sinasabi ng Section 12 ng Republic Act No. 10389 na sa pangkalahatan, hindi puwede ang release on recognizance pagkatapos maging final ang judgment o kapag nagsimula nang magsilbi ng sentensiya ang akusado. Ang exception ay ang akusadong may karapatan sa probation na nag-apply bago magsimulang magsilbi ng sentensiya. Sa ganitong kaso, papayagan ng korte ang release on recognizance. Basahin ang release on recognizance.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Na-convict si Nestor ng estafa at sinentensiyahan ng maximum na 6 na buwan. Wala siyang dating conviction. Sa halip na mag-appeal, nag-apply siya ng probation sa loob ng 15 araw mula sa promulgation. Hindi lampas anim na taon ang maximum term niya, kaya hindi siya disqualified sa ilalim ng Section 9.

Sinentensiyahan si Cora ng maximum term na 8 taon. Dahil lampas anim na taon ang maximum, hindi siya puwedeng mag-probation.

Sinentensiyahan si Leo ng lampas anim na taon para sa frustrated homicide at nag-appeal siya. Ibinaba ito ng Court of Appeals sa attempted homicide na may maximum na 2 taon. Puwede na ngayong mag-apply ng probation si Leo batay sa binagong desisyon, pero mawawala ang pagkakataong iyon kung i-a-appeal niya ang bagong desisyon.

Ang mga taong may dati o nakabinbing kaso ay minsang nagkaka-HIT kapag kumukuha ng NBI clearance. Basahin ang ano ang ibig sabihin ng NBI HIT. Para sa panahong ibinabawas sa sentensiya dahil sa mabuting asal, basahin ang GCTA: paano kinukuwenta ang good conduct time allowance.

Agad pagkatapos ng promulgation ng judgment, dahil maikli ang 15 araw at hindi na mababawi ang pagpili sa pagitan ng appeal at probation. Masusuri ng abogado kung pasok sa probation ang sentensiya, kung disqualified ka, at kung puwedeng ibaba ng appeal ang parusa. Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO).