Puwede Bang Makalaya Nang Walang Bail? Release on Recognizance

Ang recognizance ay isa sa apat na uri ng bail na nakalista sa Rule 114, Section 1 ng Rules of Criminal Procedure. Ganito ito ipinapaliwanag ng Republic Act No. 10389:

• Para ito sa taong nakakulong dahil sa isang offense na hindi makapag-bail dahil sa matinding kahirapan (Section 3).
• Ang korte kung saan isinampa ang kaso ang nagpapalaya sa akusado sa isang qualified na custodian mula sa barangay, city o municipality kung saan nakatira ang akusado (Section 3).
• Hindi kailangan ng cash, surety bond o ari-arian.

Sabi ng batas, puwedeng ituring ng korte na indigent (mahirap) ang isang tao kahit hindi niya naaabot ang mga requirement sa sahod at ari-arian. Puwede ring tingnan ng korte kung may pamilya o ibang dependents na sinusuportahan ang akusado (Section 4).

Sa ilalim ng Section 5, karapatan ang release on recognizance kapag ang offense ay hindi pinaparusahan ng death, reclusion perpetua o life imprisonment, at isinampa ang application:

• bago o pagkatapos ng conviction ng Metropolitan, Municipal, Municipal Trial Court in Cities o Municipal Circuit Trial Court; o
• bago ang conviction ng Regional Trial Court.

Kaya ang kinasuhan ng murder, na may parusang reclusion perpetua, ay walang ganitong karapatan. Basahin ang Bailable ba ang murder?

May hiwalay na patakaran pa ang Section 5. Ang taong nakakulong na nang katumbas o higit pa sa minimum ng principal penalty para sa offense na ikinaso ay dapat palayain on recognizance. Sakop din ng Rule 114, Section 16 ng Rules of Court ang ganitong sitwasyon, at pinapapili nito ang korte sa pagitan ng mas mababang bail at recognizance.

Nakalista sa Section 6 ang dapat gawin bago iutos ng korte ang paglaya. Ginagawa ang application sa pamamagitan ng motion sa korte kung saan nakabinbin ang kaso.

1. Sworn declaration of indigency. Manunumpa ang akusado na hindi siya makapagbayad ng cash bail o makapagbigay ng ari-arian bilang security sa bail bond.
2. Certification of indigency mula sa social welfare office. Dapat galing ito sa head ng social welfare and development office ng municipality o city kung saan talaga nakatira ang akusado.
3. Arraignment. Dapat na-arraign na ang akusado (pormal na binasa sa kanya ang kaso sa korte at tinanong kung guilty o not guilty).
4. Notice sa sanggunian. Aabisuhan ng korte ang city o municipal council kung saan nakatira ang akusado. May 10 araw ang council para magkomento o tumutol, sa pamamagitan ng resolution na aprubado ng mayor, at magrerekomenda ito ng mga organisasyon na puwedeng pagpilian ng korte ng custodian.
5. Dokumentasyon. Kukunan ng litrato at fingerprint ang akusado. Sabi ng batas, ang city o municipality ang magbabayad ng gastos.
6. Hearing. Aabisuhan ng korte ang prosecutor sa loob ng 24 oras mula sa application. Gagawin ang hearing hindi bababa sa 24 oras at hindi lalampas sa 48 oras pagkatanggap ng prosecutor ng notice.

Tandaan ang pagkakaiba: hiwalay na dokumento ang barangay certificate of indigency. Ang hinihingi ng batas ay ang certification ng social welfare office ng city o municipality. Ang gabay namin sa barangay clearance ay tungkol sa mga dokumento ng barangay, na hindi pareho.

Sabi ng Section 8, ang custodian ay dapat:

• may magandang reputasyon at katapatan (good repute and probity);
• nakatira sa parehong barangay ng akusado;
• hindi kamag-anak ng akusado hanggang fourth degree, sa dugo man o sa kasal; at
• kabilang sa simbahan, paaralan, social welfare o health group, cause-oriented group, charitable organization, o organisasyong tumutulong sa pagbabagong-buhay ng mga nagkasala, na accredited ng local social welfare and development officer.

Kung walang taga-barangay na kabilang sa mga sektor na ito, puwedeng maging custodian ang isang qualified na residente ng city o municipality. Iba ang patakaran para sa mga batang may kaso (children in conflict with the law).

Pumipirma ang custodian ng undertaking na dadalhin niya ang akusado sa korte tuwing kailangan (Section 9). Ang custodian na hindi nakapagdala sa akusado nang walang makatwirang dahilan ay puwedeng makulong nang anim na buwan hanggang dalawang taon. Pagkatapos ng paglaya, babantayan ng isang probation office ang akusado at mag-uulat ito sa korte kada buwan (Section 10).

Sa ilalim ng Section 7, puwedeng i-disqualify ng korte ang akusadong:

• nagsinungaling sa sworn declaration;
• recidivist, quasi-recidivist o habitual delinquent (paulit-ulit na nagkasala), o gumawa ng krimen na aggravated by reiteration;
• tumakas na dati sa kulungan, umiwas sa sentensiya, o lumabag sa kondisyon ng bail o recognizance nang walang valid na dahilan;
• gumawa ng krimen habang naka-probation, parole o conditional pardon;
• malamang na tumakas;
• may malaking panganib na gumawa ng ibang krimen habang nakabinbin ang kaso; o
• may iba pang nakabinbing kaso na pareho o mas mataas ang parusa.

Hindi rin puwede ang recognizance kapag final na ang judgment o kapag nagsimula nang magsilbi ng sentensiya ang akusado. Ang exception ay ang akusadong nag-apply ng probation bago magsilbi ng sentensiya (Section 12). Basahin ang Sino ang puwedeng mag-apply ng probation?

Oo. Sabi ng Section 11, iuutos ng korte ang pag-aresto sa akusado kung, halimbawa, hindi siya sumipot sa korte nang walang dahilan kahit may notice, ginigipit niya ang complainant, prosecutor o mga testigo, o may complaint laban sa kanya para sa ibang offense na may kinalaman sa moral turpitude.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Si Mario, isang tatay na walang trabaho, ay nakakulong dahil sa theft at hindi kayang bayaran ang bail na itinakda ng korte. Pagkatapos ng arraignment niya, nag-file ang PAO lawyer niya ng motion for release on recognizance. Pumirma si Mario ng sworn declaration of indigency, at nag-certify ang city social welfare office na indigent siya. Nag-appoint ang korte ng volunteer ng simbahan mula sa barangay niya bilang custodian.

Barangay certificate of indigency lang ang dala ni Liza. Sa ilalim ng Section 6, kailangan din ng korte ang certification ng social welfare office ng city o municipality.

Gusto ni Arnold na ang first cousin niya ang maging custodian. Sa Article 966 ng Civil Code, apat na degree ang layo ng first cousin, kaya kamag-anak siya hanggang fourth degree at, sa ilalim ng Section 8, hindi siya puwedeng maging custodian.

Para ikumpara sa pagbabayad ng bail, basahin ang Magkano ang bail?

Agad-agad. Motion sa korte ang application, may mga dokumento at may hearing sa loob ng ilang araw. Kayang ihanda ng abogado ang motion at iharap ang mga papeles ng indigency. Para sa libreng legal na tulong, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO).