May Hati ba sa Property ang Live-In Partners sa Pilipinas?
Mabilis na sagot
Sa Pilipinas, may hati sa property ang live-in partners pero sa ilalim lang ng special rules, hindi gaya ng mag-asawang kasal. Kung puwedeng magpakasal sa isa't isa ang magka-partner, hati sila nang pantay sa sahod at suweldo, at ang property na nabili habang nagsasama sila ay itinuturing na pantay ang pag-aari (Article 147 ng Family Code). Kung kasal ang isa sa ibang tao, o hindi sila puwedeng magpakasal dahil sa ibang dahilan, ang property lang na nabili gamit ang tunay nilang pinagsamang ambag ang hati, ayon sa inilagay ng bawat isa (Article 148). Ang dalawang article na ito rin ang ginagamit para sa mag-asawang void ang kasal.
Aling rule ang para sa amin?
Depende kung puwede kayong legal na magpakasal sa isa't isa:
| Sitwasyon | Rule | Ano ang hati ninyo |
|---|---|---|
| Parehong puwedeng magpakasal sa isa't isa, nagsasama nang eksklusibo bilang mag-asawa, nang walang kasal o sa ilalim ng void na kasal | Article 147 | Sahod at suweldo, hati nang pantay; ang property na nabili sa trabaho o pagsisikap ay co-owned (pag-aari ng dalawa), itinuturing na pantay |
| Anumang ibang pagsasama, halimbawa kasal pa sa iba ang isang partner | Article 148 | Ang property lang na nabili sa tunay na pinagsamang ambag na pera, property o trabaho, ayon sa ambag ng bawat isa |
Hindi sakop ng alinman sa dalawa ang mga property regime ng mag-asawang kasal, gaya ng absolute community of property. Para sa mga iyon, basahin ang Absolute community vs conjugal partnership.
Ano ang sinasabi ng Article 147?
When a man and a woman who are capacitated to marry each other, live exclusively with each other as husband and wife without the benefit of marriage or under a void marriage, their wages and salaries shall be owned by them in equal shares and the property acquired by both of them through their work or industry shall be governed by the rules on co-ownership.
Sa madaling salita:
- Sahod at suweldo na kinita habang nagsasama ay hati 50/50, kahit sino pa ang kumita.
- Property na nabili habang nagsasama ay itinuturing na galing sa pinagsamang pagsisikap at hati nang pantay, maliban kung may patunay na iba.
- Bilang ang pag-aalaga sa pamilya. Ang partner na hindi tumulong bumili ng property ay itinuturing na nag-ambag kung ang pagsisikap niya ay "consisted in the care and maintenance of the family and of the household" (pag-aalaga at pag-aasikaso ng pamilya at ng bahay).
- Bawal magbenta nang mag-isa. Hindi puwedeng ibenta o isangla ng sinuman sa magka-partner ang parte niya sa common property nang walang pahintulot ng isa, hangga't hindi pa natatapos ang pagsasama.
- Bad faith. Kung isa lang sa mag-asawang void ang kasal ang kumilos nang may good faith, mapupunta sa mga anak nilang dalawa ang parte ng may bad faith. Kung walang descendants (anak o apo), mapupunta ito sa inosenteng partido.
Ano ang sinasabi ng Article 148?
In cases of cohabitation not falling under the preceding Article, only the properties acquired by both of the parties through their actual joint contribution of money, property, or industry shall be owned by them in common in proportion to their respective contributions. In the absence of proof to the contrary, their contributions and corresponding shares are presumed to be equal.
Ang pagkakaiba nito sa Article 147:
- Hindi awtomatikong hati ang sahod. Sa bawat partner ang sarili niyang kita.
- Tunay na ambag lang ang bilang. Kailangang ipakita ng partner na may tunay siyang ambag na pera, property o trabaho sa isang partikular na property. Hindi nakalista ang gawaing-bahay lang.
- Ayon sa ambag ang hati, at itinuturing na pantay lang kung walang patunay ng tunay na halaga.
- Kung kasal sa iba ang isang partner, mapupunta ang parte niya sa absolute community o conjugal partnership ng valid niyang kasal.
Paano ginagamit ng korte ang Article 147?
Sa Tan-Andal v. Andal (2021), idineklara ng Supreme Court na void ang isang kasal dahil sa psychological incapacity, at saka ginamit ang Article 147, dahil puwedeng magpakasal sa isa't isa ang mag-asawa at nagsama sila nang eksklusibo. Ipinaliwanag ng Court na hati nang pantay ang sahod at suweldo na kinita habang nagsasama, "regardless of who worked to earn the wage or salary" (kahit sino pa ang nagtrabaho), at ang property na nabili habang nagsasama ay itinuturing na galing sa pinagsamang pagsisikap.
Pero puwedeng mapabulaanan ang presumption na ito. Ayon sa Court, sa asawang babae lang ang kalahati niya ng lupang idinonate sa kanya at sa tatay niya. Ganoon din ang kalahati niya ng duplex na naging family home, na itinayo gamit ang perang inutang niya at ng tatay niya. Walang parte ang asawang lalaki dahil ipinakita ng ebidensya na hindi siya nag-alaga at nag-asikaso ng pamilya at ng bahay.
Puwede bang magregalo sa isa't isa ang live-in partners?
Maliliit na regalo lang. Sakop din ng live-in partners ang pagbabawal sa regalo sa pagitan ng mag-asawa:
Every donation or grant of gratuitous advantage, direct or indirect, between the spouses during the marriage shall be void, except moderate gifts which the spouses may give each other on the occasion of any family rejoicing. The prohibition shall also apply to persons living together as husband and wife without a valid marriage.
Ano ang mangyayari kapag namatay ang isang partner?
Hindi legal na mag-asawa ang live-in partners, kaya walang nagmamana sa isa't isa bilang asawa. Sa naiwang partner pa rin ang sarili niyang parte sa co-owned property. Ang parte ng namatay na partner ay mapupunta sa mga tagapagmana niya, gaya ng mga anak. Basahin ang Sino ang nagmamana kapag walang will?
Illegitimate ang mga anak ng live-in partners maliban kung ma-legitimate sila sa bandang huli. Basahin ang Sino ang may custody ng illegitimate na anak?
Paano ito nangyayari sa totoong buhay?
Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga rule. Hindi ito payo para sa totoong kaso.
Sina Nina at Arnel. Parehong single, walong taon silang nagsasama. Sa pabrika nagtatrabaho si Arnel; si Nina ang nag-aalaga ng bahay at ng dalawa nilang anak. Bumili sila ng lupa na nakapangalan kay Arnel. Sa Article 147, itinuturing na pantay ang pag-aari nila sa lupa, at bilang ambag ni Nina ang pag-aalaga niya sa pamilya at sa bahay.
Sina Joan at Rey. Kasal pa si Rey sa unang asawa niya nang tumira siya kasama si Joan. Binayaran ni Joan ang kalahati ng down payment ng isang motorsiklo. Sa Article 148, may parte si Joan sa motorsiklo ayon sa talagang inambag niya. Ang parte ni Rey ay mapupunta sa property regime ng valid niyang kasal.
Sina Lito at Grace. Bago sila maghiwalay, ibinigay ni Lito kay Grace ang kotse niya bilang "regalo." Dahil nagsasama sila bilang mag-asawa nang walang valid na kasal, void ang regalo sa ilalim ng Article 87, maliban kung katamtamang regalo lang ito sa okasyon ng pamilya.
Kailan mo kailangan ng abogado?
Kumausap ng abogado kapag natapos ang live-in na relasyon at hindi magkasundo ang magka-partner kung kanino ang bahay, lupa o negosyo, o kapag namatay ang isang partner at kinukuha ng mga tagapagmana ang property. Nakadepende ang sagot sa mga titulo, resibo at iba pang ebidensya kung sino ang nagbayad at sino ang nag-alaga ng pamilya.
Kung hindi mo kaya ang abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang mapagkukunan ng tulong.
Anong mga probisyon ang batayan ng sagot na ito?
Anong mga desisyon ng Supreme Court ang kaugnay?
Mga madalas itanong
Pareho ba ang property rights ng live-in partners at ng mag-asawang kasal?
Hindi. Hindi sakop ng mga property regime ng kasal, gaya ng absolute community, ang live-in partners. Article 147 ng Family Code ang sumasaklaw sa kanila kung puwede silang magpakasal sa isa't isa, at Article 148 kung hindi.
May parte ba ako sa bahay na nakapangalan sa partner ko?
Depende. Sa Article 147, ang property na nabili habang nagsasama kayo ay itinuturing na bunga ng pinagsamang pagsisikap at hati kayo nang pantay, maliban kung may patunay na iba. Sa Article 148, may parte ka lang ayon sa pera, property o trabaho (industry) na talagang inambag mo.
Bilang bang ambag ang pag-aalaga sa bahay?
Sa Article 147, oo: ang partner na ang ginawa ay mag-alaga at mag-asikaso ng pamilya at ng bahay ay itinuturing na nag-ambag. Wala ang rule na ito sa Article 148; ang binibilang doon ay ang tunay na ambag na pera, property o trabaho.
Puwede ba akong regaluhan ng bahay ng live-in partner ko?
Sa Article 87 ng Family Code, void ang donation (regalo) sa pagitan ng mag-asawa habang kasal sila, maliban sa katamtamang regalo tuwing may okasyon ng pamilya. Sinasabi rin nitong bawal din ito sa mga nagsasama bilang mag-asawa nang walang valid na kasal.
Puwede bang ibenta ng partner ko ang property namin nang walang pahintulot ko?
Sa Article 147, hindi puwedeng isangla (encumber) o ibenta (dispose) ng sinuman sa inyo ang parte niya sa property na nabili habang nagsasama kayo at pag-aari ninyong dalawa, sa pamamagitan ng acts inter vivos, nang walang pahintulot ng isa, hangga't hindi pa natatapos ang pagsasama.
May mamanahin ba ako sa live-in partner ko?
Hindi mag-asawa ang live-in partners, kaya hindi sila nagmamanahan bilang asawa. Sa iyo pa rin ang sarili mong parte sa property na pag-aari ninyong dalawa. Basahin ang page tungkol sa kung sino ang nagmamana kapag walang will.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?