Puwede Bang Ibenta o Isangla ang Conjugal Property Nang Walang Pirma?

Pareho ang patakaran sa dalawang property regime:

• Ang [absolute community of property](/tl/law/glossary/absolute-community-of-property), ang default para sa mga kasal na walang prenup mula nang magkabisa ang Family Code (Article 75), ay sakop ng Article 96.
• Ang conjugal partnership of gains, na umiiral kung pinili ito ng mag-asawa sa prenup, at default sa mga kasal na ginanap sa ilalim ng Civil Code bago magkabisa ang Family Code (Civil Code Article 119), ay sakop ng Article 124.

Ganito ang sinasabi ng dalawang article:

Nasa talata ang mga salitang ito tungkol sa asawang mag-isang namamahala ng ari-arian, pero sa *Homeowners Savings & Loan Bank v. Dailo* (2005), inilapat ng Supreme Court ang parehong patakaran sa asawang lalaki na nagsangla ng conjugal property nang walang pahintulot ng asawa niya.

Kasama sa "disposition" ang benta o donasyon. Kasama sa "encumbrance" ang mortgage. Kaya isa sa dalawa ang kailangan: ang nakasulat na pahintulot ng kabilang asawa, o awtoridad mula sa korte. Hindi written consent ang pasalitang "okay".

Para sa pagkakaiba ng dalawang regime, basahin ang Absolute community vs conjugal partnership.

Ang mag-asawa, nang magkasama. Sabi ng Article 96 (at ng Article 124 sa parehong mga salita):

Kung incapacitated o hindi makalahok ang isang asawa, puwedeng mag-isang mamahala ang kabila. Pero kahit ganoon, hindi kasama sa mag-isang pamamahala ang kapangyarihang magbenta o magsangla nang walang awtoridad ng korte o nakasulat na pahintulot ng kabilang asawa.

Hindi, void ang buong transaksyon. Sa *Homeowners Savings & Loan Bank v. Dailo* (2005), bumili ang mag-asawa ng bahay at lupa habang kasal sila, pero ang asawang lalaki lang ang nakapangalan sa deed of sale. Sa pamamagitan ng isang ahente, isinangla ito ng lalaki sa bangko nang hindi alam o pinapayagan ng asawa niya, at kinalaunan ay na-foreclose ito ng bangko. Sabi ng Supreme Court: "By express provision of Article 124 of the Family Code, in the absence of (court) authority or written consent of the other spouse, any disposition or encumbrance of the conjugal property shall be void." Dahil hindi nililimitahan ng Article 124 ito sa bahagi ng kabilang asawa, pinagtibay ng Court na void ang mortgage.

May isang daan palabas ang Articles 96 at 124. Itinuturing ang transaksyon bilang "continuing offer" (tuloy-tuloy na alok) ng asawang pumirma at ng buyer o nagpautang. Nagiging binding na kontrata ito kung tanggapin ito ng kabilang asawa, o kung pahintulutan ito ng korte, bago bawiin ng alinman sa kanila ang alok.

Iba ang utang sa benta. Sumasagot lang ang common property sa mga utang na kinuha ng isang asawa nang walang pahintulot ng isa "to the extent that the family may have been benefited" (hanggang sa halagang nakinabang ang pamilya) (Article 94(3) para sa absolute community; Article 121(3) para sa conjugal partnership).

Sa *Dailo*, sinabi ng Supreme Court na ang tungkuling patunayan na nakinabang ang pamilya sa utang ay "lies with the creditor-party litigant claiming as such." Hindi puwedeng basta sabihin ng bangko na nakatulong sa pamilya ang utang; kailangan nito itong patunayan.

Oo, kung exclusive property ito. Ganito na lang ngayon ang sinasabi ng Article 111, na binago ng Republic Act No. 10572:

Kaya ang pangunahing tanong ay kung aling ari-arian ang exclusive. Nakadepende iyan sa regime:

• Absolute community: halos lahat ng pag-aari sa araw ng kasal o nakuha pagkatapos nito ay common (Article 91). Hindi kasama, halimbawa, ang ari-ariang natanggap habang kasal bilang donasyon o mana (maliban kung sabihin ng nagbigay na common ito), ang gamit para sa personal at exclusive na paggamit (pero common ang alahas), at ang ari-ariang pag-aari na bago ang kasal ng asawang may legitimate na anak o apo mula sa naunang kasal (Article 92).
• Conjugal partnership: sa bawat asawa ang dinala niya sa kasal, ang natanggap bilang donasyon o mana, at ang binili gamit ang sarili niyang pera (Article 109).

Sa parehong regime, ipinapalagay na common ang ari-ariang nakuha habang kasal maliban kung mapatunayang hindi (Articles 93 at 116), kahit nakapangalan sa isang asawa lang ang titulo.

Hindi, kung walang pahintulot. Sabi ng Article 98, walang asawang puwedeng mag-donate ng community property nang walang pahintulot ng isa, maliban sa katamtamang donasyon para sa charity o sa mga okasyon ng kasiyahan o kagipitan ng pamilya.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Sina Ben at Ana. Ikinasal sila noong 2010 nang walang prenup, kaya absolute community ang umiiral. Noong 2023, isinangla ni Ben ang bahay nila sa isang nagpapautang nang walang nakasulat na pahintulot ni Ana. Void ang mortgage (Article 96), hindi lang sa kalahati ni Ana. Kung gustong maningil ng nagpautang mula sa common property, kailangan nitong patunayan na nakinabang ang pamilya sa utang.

Sina Rosa at Tony. Ikinasal sila nang walang prenup matapos magkabisa ang Family Code, kaya absolute community ang umiiral. Nagmana si Rosa ng lote mula sa tatay niya noong 2018, habang kasal sila. Walang sinasabi ang will tungkol sa community. Exclusive property niya ang lote (Article 92), at puwede niya itong ibenta nang walang pahintulot ni Tony (Article 111).

Sina Mila at Jun. Nagtatrabaho si Jun sa Qatar. Gustong ibenta ni Mila ang kotse nila, na community property. Kailangan niya ang nakasulat na pahintulot ni Jun. Kung hindi makalahok si Jun at hindi niya ito maibigay, kailangan ng awtoridad ng korte para sa benta (Article 96).

Nakakatulong ang petsa ng kasal sa PSA marriage certificate para malaman kung aling property regime ang umiiral. Basahin ang Paano kumuha ng PSA marriage certificate.

Bago lang ang kasal. Puwedeng pumili ng ibang regime sa prenuptial agreement, gaya ng complete separation of property. Basahin ang Prenuptial agreement sa Pilipinas.

Iba ang patakaran para sa mga magkasamang nakatira nang hindi kasal. Basahin ang Hati ba sa ari-arian ang mga live-in partner?

Kumausap ng abogado kung ibinenta o isinangla ng asawa mo ang common property nang walang nakasulat na pahintulot mo, kung fino-foreclose ng bangko ang family home ninyo, o kung kailangan mo ng awtoridad ng korte dahil hindi kaya o ayaw pumirma ng asawa mo. May deadline ang ilang remedyo; halimbawa, binibigyan ng Article 96 ang asawang babae ng limang taon para pumunta sa korte laban sa desisyon tungkol sa pamamahala. Masusuri ng abogado ang titulo, ang mga petsa at ang mga dokumento.

Kung hindi mo kaya ang abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.