Paano Magsampa ng VAWC Case sa Pilipinas (RA 9262)

Pinoprotektahan ng batas ang babae na para sa nang-aabuso ay:

• asawa o dating asawa;
• partner sa kasalukuyan o nakaraang sexual o dating relationship; o
• nanay ng anak niya (isang "common child");

at ang anak ng babae, legitimate man o illegitimate, "within or without the family abode", ibig sabihin nasa loob man o labas ng bahay ng pamilya (Section 3(a)).

Ang "dating relationship" ay ang pagsasama bilang mag-asawa nang hindi kasal, o ang pagiging "romantically involved over time and on a continuing basis" (may romantikong relasyon nang tuloy-tuloy sa loob ng panahon). Hindi sapat ang basta magkakilala o ordinaryong pakikisalamuha (Section 3(e)). Sa Ang v. Court of Appeals (2010), sinabi ng Supreme Court na ang ganitong relasyon ay "can, therefore, exist even without a sexual intercourse taking place between those involved", ibig sabihin puwedeng magkaroon nito kahit walang nangyaring sex.

Sa Garcia v. Drilon (2013), sinabi ng Supreme Court na constitutional ang RA 9262, kasama ang pagtutok nito sa proteksyon ng kababaihan at ng kanilang mga anak.

Inililista ng Section 5 ang mga gawa. Sa simpleng salita:

• (a) pananakit sa katawan ng babae o ng anak niya;
• (b) pagbabantang manakit;
• (c) pagtatangkang manakit;
• (d) pagpapatakot sa kanya o sa anak niya na malapit na silang saktan;
• (e) pagpilit o paghihigpit sa kilos niya gamit ang dahas, banta o pananakot, kasama ang pagkakait o pagbabantang ipagkait sa kanya o sa mga anak niya ang sustentong legal na dapat ibigay, o ang pagkontrol sa sarili niyang pera o ari-arian;
• (f) pagbabantang sasaktan ang sarili para kontrolin ang kilos o desisyon niya;
• (g) pagpilit sa kanya o sa anak niya sa sexual activity na hindi umaabot sa rape;
• (h) mga gawang nakakatakot o nagdudulot ng matinding emotional o psychological distress, gaya ng stalking, "lingering outside the residence" (pag-aaligid sa labas ng bahay), pagpasok sa bahay niya nang labag sa kalooban niya, pagsira ng ari-arian niya o pananakit sa alaga niyang hayop, o harassment;
• (i) pagdudulot ng mental o emotional anguish, pampublikong pangungutya o pagpapahiya, kasama ang paulit-ulit na verbal at emotional abuse at pagkakait ng sustento o ng custody ng mga menor de edad na anak.

Sinasabi ng Section 47 na suppletory (pampuno sa kulang) ang Revised Penal Code. Sa Go-Tan v. Spouses Tan (2008), ginamit ito ng Supreme Court para payagang ituloy ang petition for protection order laban sa mga biyenan na sinasabing nakipagsabwatan sa asawang lalaki.

Itinatakda ng Section 6 ang mga parusa:

Ayon sa Article 27 ng Revised Penal Code, ang arresto mayor ay mula isang buwan at isang araw hanggang anim na buwan, ang prision correccional ay mula anim na buwan at isang araw hanggang anim na taon, at ang prision mayor ay mula anim na taon at isang araw hanggang labindalawang taon.

Bukod sa kulong, dapat magbayad ang nang-aabuso ng multang ₱100,000 hanggang ₱300,000 at sumailalim sa mandatory psychological counseling o psychiatric treatment. Kung ginawa ang krimen habang buntis ang babae o ang bata, o sa harap ng anak niya, ang maximum period ng parusa ang ipapataw. Hindi depensa ang pagiging lasing o nakadroga (Section 27).

Puwede, pero mahalaga ang intensyon. Sa Acharon v. People (2021), sinabi ng Supreme Court, en banc, na kailangan para sa conviction sa ilalim ng Section 5(i) ang patunay na intensyon ng akusado na magdulot ng mental o emotional anguish sa pamamagitan ng "the denial of — not the mere failure or inability to provide — financial support". Ibig sabihin, sinadyang pagkakait, hindi ang basta hindi pagbibigay o kawalan ng kakayahang magbigay. Napawalang-sala sa kasong iyon ang asawang lalaki, na nagtatrabaho sa abroad. Sinabi rin ng Korte na sa Section 5(e), kailangang layunin ng pagkakait ng sustento na kontrolin o higpitan ang babae.

Kaya iba ang sitwasyon ng tatay na nawalan ng trabaho at talagang hindi makapagbayad sa tatay na may pera pero ayaw magbigay para saktan ang nanay. Hiwalay na usapin ang mismong paghingi ng sustento: tingnan ang Magkano ang child support?

Sa ilang kaso, puwede pa rin itong usigin dito. Sa AAA v. BBB (2018), sa Singapore nangyari ang sinasabing pambababae ng asawang lalaki, pero sa Pilipinas dinanas ng asawang babae ang paghihirap ng loob. Sinabi ng Supreme Court na hindi inilalagay ng affair sa abroad ang kaso sa ilalim ng RA 9262 "absolutely beyond the reach of Philippine courts" (ganap na labas sa abot ng mga korte ng Pilipinas), at ibinalik nito ang criminal charge. Mahalaga ito sa maraming pamilya ng OFW.

• Korte. Ayon sa Section 7, ang Regional Trial Court na itinalagang Family Court ang may original at exclusive jurisdiction. Kung walang ganito sa lugar kung saan nangyari ang krimen, sa Regional Trial Court kung saan ginawa ang krimen o alinman sa mga elemento nito dadalhin ang kaso, ayon sa pili ng nagrereklamo.
• Sino ang puwedeng magreklamo. Ang VAWC ay "a public offense". Puwede itong usigin batay sa reklamong isinampa "by any citizen having personal knowledge of the circumstances", ibig sabihin ng sinumang mamamayan na personal na nakakaalam ng mga pangyayari (Section 25).
• Mga opisyal na dapat tumulong. Dapat tumugon agad ang mga opisyal ng barangay at ang pulis sa paghingi ng tulong, dalhin ang biktima sa ligtas na lugar o sa ospital, kumpiskahin ang anumang nakamamatay na armas na hawak ng nang-aabuso o nakikita, at puwede nilang arestuhin ang suspek nang walang warrant kapag nangyayari o kakatapos lang mangyari ang karahasan at may napipintong panganib (Section 30). Dapat kausapin ng mga prosecutor at court personnel ang biktima sa wikang naiintindihan niya at ipaliwanag ang mga karapatan at remedyo niya (Section 29).

Hindi namin nabasa ang opisyal na mga patakaran sa hakbang-hakbang na pagsasampa ng criminal complaint (mga form, aling opisina ang unang tatanggap), kaya hindi ito inilalarawan ng page na ito. Magtanong sa barangay, sa pulis o sa prosecutor's office kung saan ka nakatira, o sa abogado ng PAO.

Protection order. May tatlong uri: Barangay Protection Order (BPO) mula sa Punong Barangay, at Temporary o Permanent Protection Order (TPO o PPO) mula sa korte. Ang Barangay Protection Order ay ini-issue sa araw mismo ng pag-file at tumatagal nang 15 araw (Section 14). Nasa BPO vs TPO vs PPO ang mga pagkakaiba.

Maraming tao bukod sa babae ang puwedeng magsampa ng petition for protection order: ang mga magulang o guardian niya, mga kamag-anak hanggang fourth civil degree, DSWD o mga lokal na social worker, mga pulis, ang Punong Barangay o isang Kagawad, ang abogado, counselor o health provider niya, o hindi bababa sa dalawang concerned citizen sa lugar na personal na nakakaalam ng pang-aabuso (Section 9).

Hindi. Sinasabi ng Section 33 na ang Punong Barangay, isang Kagawad o ang korte ay "shall not order, direct, force or in any way unduly influence" ang aplikante, ibig sabihin hindi siya puwedeng utusan, pilitin o impluwensyahan nang hindi tama, para makipag-areglo o iurong ang hiniling niya. Sinasabi rin nito na hindi ginagamit dito ang Sections 410 hanggang 413 ng Local Government Code (barangay mediation, conciliation at arbitration). Iba ito sa mga ordinaryong away: tingnan ang Kailangan ko bang dumaan muna sa barangay?

• Libreng medical certificate. Dapat bigyan siya nang libre ng medical certificate ng health provider na sumuri sa kanya (Section 31(c)).
• Libreng legal na tulong. Puwede siyang humingi ng legal assistance sa Public Attorney's Office (PAO) o sa anumang public legal assistance office (Section 35(b)).
• Confidentiality. Kumpidensyal ang lahat ng record, kasama ang nasa barangay. Ang paglalathala ng pangalan, address, paaralan, employer o iba pang impormasyong makakapagpakilala sa kanya nang walang pahintulot ay may parusang isang taong pagkakakulong at multang hanggang ₱500,000 (Section 44).
• Paid leave. Hanggang 10 araw na paid leave bukod sa ibang leave (Section 43). Tingnan ang VAWC leave.

Ayon sa Section 24, nagpe-prescribe sa loob ng 20 taon ang mga gawa sa ilalim ng Sections 5(a) hanggang 5(f), at sa loob ng 10 taon ang mga gawa sa ilalim ng Sections 5(g) hanggang 5(i).

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Dalawang taong naging magkasintahan sina Carla at Paolo. Hindi sila kailanman nagsama sa iisang bahay. Pagkatapos ng breakup, nagpo-post si Paolo ng mga edited na litrato ni Carla at patuloy siyang nagme-message at sumusunod sa kanya. Kasama sa batas ang dating relationship kahit walang sex (Ang v. Court of Appeals). Puwedeng pasok sa Section 5(h) ang mga ginagawa niya. Si Carla, o sinumang mamamayan na personal na nakakaalam ng mga pangyayari, ang puwedeng magsampa ng reklamo, at 10 taon ang deadline.

Nagtatrabaho sa Dubai ang asawa ni Dina at tumigil na siyang magpadala ng pera. Para sa conviction sa ilalim ng Section 5(i), dapat ipakita ng ebidensya na sinadya niyang ipagkait ang sustentong kaya naman niyang ibigay, para saktan ang loob ni Dina (Acharon v. People). Kung nawalan siya ng trabaho at talagang hindi makapagbayad, hindi iyon sapat para ma-convict siya.

Humingi agad ng legal na tulong: nakadepende sa mga pangyayari sa iyo ang pagpili sa pagitan ng criminal case, protection order at kaso para sa sustento o custody, pati ang ebidensya para sa bawat isa. Mahalaga rin ang abogado kung ikaw ang respondent sa VAWC case, kung may mga anak at ari-ariang sangkot, o kung nasa abroad ang nang-aabuso.

Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas. Ang Section 35(b) mismo ng RA 9262 ay nagbibigay sa mga biktima ng karapatan sa tulong ng PAO.