BPO vs TPO vs PPO: Ano ang Pagkakaiba ng VAWC Protection Orders?

Walang hinihinging pagkakasunod ang batas. Puwedeng pumunta ang babae sa barangay para sa BPO, dumiretso sa korte para sa TPO at PPO, o gawin pareho. Sinasabi ng Section 8 na ang BPO, o nakabinbing application para dito, ay hindi pumipigil sa kanya na mag-apply ng TPO o PPO, o sa korte na magbigay nito.

Magkaiba ang bilis at sakop ng mga order:

• BPO: pinakamabilis at pinakamalapit, dahil iniisyu ito sa barangay sa araw ng pag-file. Pero sakop lang nito ang mga gawain sa Section 5(a) at (b): pananakit, o pagbabanta ng pananakit, sa babae o sa anak niya. 15 araw ang bisa. Alamin pa sa aming BPO glossary entry.
• TPO: iniisyu ng korte sa araw ng pag-file, nang hindi muna pinakikinggan ang respondent. Puwede nitong isama ang alinman sa mga relief sa ibaba at 30 araw ang bisa. Itinatakda ng korte ang hearing para sa PPO bago o sa araw na mag-expire ang TPO (Section 15).
• PPO: iniisyu matapos ang notice at hearing. Sinusubukan ng korte na tapusin ang hearing sa isang araw; kung hindi kaya, patuloy nitong nire-renew ang TPO nang tig-30 araw hanggang final judgment (Section 16).

Nakalista sa Section 8 ang mga relief. Puwede ang TPO o PPO, bukod sa iba, na:

• pigilan ang respondent na magbanta o gumawa ng anumang violence sa ilalim ng Section 5, siya mismo o sa pamamagitan ng ibang tao;
• pigilan siya na mang-harass, tumawag o makipag-ugnayan sa babae sa anumang paraan, direkta man o hindi;
• paalisin siya sa tirahan ng babae "regardless of ownership of the residence" (kahit kanino pa nakapangalan ang bahay), pansamantala, o permanente kung walang nalalabag na property rights;
• utusan siyang lumayo sa takdang distansiya mula sa babae, sa pamilya niya, bahay, paaralan o trabaho;
• ibigay sa babae ang pansamantala o permanenteng custody ng mga anak;
• mag-utos ng support para sa babae at/o sa anak niya "if entitled to legal support" (kung may karapatan sa legal na support), na may porsiyento ng sahod niyang kakaltasin ng employer at diretsong ipapadala sa babae (tingnan ang Magkano ang child support?);
• utusan siyang isuko ang anumang baril o nakamamatay na armas;
• utusan siyang bayaran ang actual damages, gaya ng gastos sa ospital, nasirang gamit at nawalang kita.

Puwedeng ibigay ang mga relief na ito kahit walang decree of legal separation, annulment o nullity of marriage (Section 8). Puwede ring palawigin ng protection order ang 10-day paid leave para sa mga biktima "when the necessity arises as specified in the protection order" (kapag kailangan, ayon sa nakasaad sa protection order) (Section 43); tingnan ang VAWC leave.

Hindi lang ang babae. Ayon sa Section 9, puwedeng mag-file ng petition ang mga ito:

• ang offended party (ang biktima);
• ang mga magulang o guardian niya;
• ascendants, descendants o collateral relatives hanggang fourth civil degree of consanguinity o affinity (kamag-anak sa dugo o sa asawa);
• mga opisyal o social worker ng DSWD, o social worker ng local government units;
• mga pulis, mas mabuti kung ang mga nasa women and children's desk;
• ang Punong Barangay o isang Barangay Kagawad;
• ang abogado, counselor, therapist o healthcare provider niya;
• hindi bababa sa dalawang concerned at responsableng mamamayan ng lungsod o bayan kung saan nangyari ang violence na may personal na kaalaman dito.

Dapat nakasulat, pirmado at verified under oath ang application (Section 11). Kung hindi biktima ang applicant, maglalakip siya ng affidavit tungkol sa pang-aabuso at sa pahintulot ng biktima. Kung ilalagay sa panganib ang biktima kapag ibinunyag ang address niya, puwedeng sabihin ito sa application at magbigay na lang ng mailing address. Dapat tulungan ng mga opisyal ng barangay at ng mga tauhan ng korte ang mga applicant sa paghahanda ng application.

Sa BPO, walang binabanggit na bayad ang RA 9262. Sa korte, sinasabi ng Section 38 na tinatanggap ang application nang walang filing fees, ibang bayad at transcript costs kung indigent ang biktima, o kung may agarang pangangailangan dahil sa nalalapit na panganib o banta ng panganib. Hindi saklaw dito ang court fees sa ibang kaso.

Kung hihingi ng abogado ang babae dahil wala siyang pambayad, uutusan ng korte ang Public Attorney's Office (PAO) na kumatawan sa kanya (Section 13). Kung hindi niya magamit ang pera ng pamilya o ng mag-asawa, halimbawa dahil hawak ito ng nang-aabuso, kuwalipikado na siya sa PAO. Tingnan ang libreng legal na tulong.

Sa Garcia v. Drilon (2013), pinagtibay ng buong Court ang RA 9262. Sinabi nito na ang pag-isyu ng BPO ay executive function ng Punong Barangay, hindi paggamit ng judicial power, at hindi lumalabag sa due process ang ex parte TPO, dahil nino-notify ang respondent at puwede niya itong tutulan pagkatapos.

Sa Tua v. Mangrobang (2014), kinuwestiyon ng isang asawang lalaki ang TPO na inisyu laban sa kanya nang walang naunang hearing. Gamit ang Garcia, pinagtibay ng Court ang TPO at inutusan ang trial court na resolbahin agad ang petition para sa PPO.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa totoong kaso.

Pumunta si Joy sa barangay. May maliit na anak na lalaki si Joy at ang live-in partner niyang si Mark. Alas-9 ng gabi (9 p.m.), sinampal ni Mark si Joy at binantaang sasaktan ulit. Nag-isyu ang Punong Barangay kung saan nakatira si Joy ng BPO sa mismong araw matapos pakinggan si Joy lang, may bisang 15 araw, at ipinabigay ito kay Mark (Section 14).

Pumunta si Joy sa korte. Bago matapos ang BPO, nag-file si Joy ng verified petition sa Family Court ng lungsod niya. Nag-isyu ang judge ng TPO sa mismong araw, may bisang 30 araw, na nag-uutos na umalis si Mark sa bahay kahit nakapangalan ito sa kanya, at itinakda ang hearing para sa PPO (Sections 8, 10 at 15).

Hindi sumipot si Mark sa hearing. Hindi dumating si Mark kahit maayos siyang na-notify. Pinakinggan ng korte ang ebidensiya ni Joy lang at nag-isyu ng PPO na may kasamang support para sa anak nila, na kakaltasin ng employer sa sahod ni Mark at diretsong ipapadala kay Joy (Sections 8 at 16).

Ang kapatid ni Joy ang nag-file para sa kanya. Kung nasa ospital si Joy, puwedeng mag-file ng petition ang kapatid niyang babae, na kamag-anak hanggang fourth civil degree, at ilakip ang affidavit tungkol sa pang-aabuso at ang pahintulot ni Joy (Sections 9 at 11).

Hiwalay ang protection order sa criminal case para sa VAWC. Makakatulong ang abogado sa petition, sa hearing para sa PPO, at sa criminal complaint; tingnan ang Paano mag-file ng VAWC case. Kung wala kang pambayad, tingnan ang libreng legal na tulong.