Paano Mag-file sang VAWC nga Kaso sa Pilipinas (RA 9262)

Ginaprotektahan sang layi ang babaye nga:

• asawa ukon anay nga asawa sang nakasala;
• iya kaupod sa subong ukon anay nga sexual ukon dating relationship; ukon
• iloy sang iya bata (ang "common child");

kag ang iya bata, lehitimo man ukon indi, "within or without the family abode" (sulod man ukon gwa sang balay sang pamilya) (Section 3(a)).

Ang "dating relationship" buot silingon nagaistar pareho sang mag-asawa nga wala kasal, ukon "romantically involved over time and on a continuing basis" (may romantiko nga relasyon sa malawig nga tion kag padayon). Indi bastante ang kakilala lang ukon ang ordinaryo nga pag-upod-upod (Section 3(e)). Sa Ang v. Court of Appeals (2010), siling sang Supreme Court nga ini nga relasyon "can, therefore, exist even without a sexual intercourse taking place between those involved" (puede may relasyon bisan wala sang sexual intercourse).

Sa Garcia v. Drilon (2013), ginpabilin sang Supreme Court nga konstitusyonal ang RA 9262, lakip ang paghatag sini sang espesyal nga proteksyon sa mga babaye kag sa ila kabataan.

Ginalista sang Section 5 ang mga buhat. Sa simple nga hambal:

• (a) pagpasakit sa lawas sang babaye ukon sang iya bata;
• (b) pagpanghadlok nga pasakitan ang iya lawas;
• (c) pagtilaw nga pasakitan ang iya lawas;
• (d) paghadlok sa iya ukon sa iya bata nga madali na lang sila pasakitan;
• (e) pagpilit ukon pagpugong sa iya ginahimo paagi sa kusog, pagpanghadlok ukon intimidation, lakip ang indi paghatag ukon pagpanghadlok nga indi hatagan siya ukon ang iya kabataan sang sustento nga dapat suno sa layi, ukon ang pagkontrol sang iya kaugalingon nga kuwarta ukon pagkabutang;
• (f) pagpanghadlok nga pasakitan ang iya kaugalingon para kontrolon ang iya mga ginahimo ukon desisyon;
• (g) pagpilit sa iya ukon sa iya bata sa sexual nga buhat nga indi umabot sa rape;
• (h) mga buhat nga nagapakuyaw ukon nagahatag sang dako nga kasakit sa emosyon ukon hunahuna, pareho sang stalking (pagsunod-sunod), "lingering outside the residence" (pagtambay-tambay sa gwa sang iya balay), pagsulod sa iya balay nga indi niya gusto, pagguba sang iya pagkabutang ukon pagpasakit sa iya mga sapat, ukon harassment;
• (i) paghatag sang kasakit sa hunahuna ukon emosyon, pagpakahuluya ukon pagyaguta sa publiko, lakip ang ginbalik-balik nga pagpasipala kag pang-abuso sa emosyon kag ang indi paghatag sang sustento ukon custody sang menor de edad nga kabataan.

Siling sang Section 47 nga ang Revised Penal Code ginagamit suppletorily (para pun-on ang kulang). Sa Go-Tan v. Spouses Tan (2008), gingamit ini sang Supreme Court para tugutan nga magpadayon ang petisyon para sa protection order batok sa mga ugangan nga ginaakusar nga nakigsabwatan sa bana.

Ginbutang sang Section 6 ang mga silot:

Suno sa Article 27 sang Revised Penal Code, ang arresto mayor halin isa ka bulan kag isa ka adlaw tubtob anom ka bulan, ang prision correccional halin anom ka bulan kag isa ka adlaw tubtob anom ka tuig, kag ang prision mayor halin anom ka tuig kag isa ka adlaw tubtob dose ka tuig.

Dugang sa pagkapriso, dapat magbayad ang nakasala sang multa nga ₱100,000 tubtob ₱300,000 kag dapat siya magpa-psychological counseling ukon psychiatric treatment. Kon ginhimo ang buhat samtang nagabusong ang babaye ukon ang bata, ukon sa atubangan sang iya bata, ang pinakamataas nga period sang silot ang ginagamit. Indi depensa ang pagkahubog ukon ang pagdroga (Section 27).

Puede, pero importante ang tuyo. Sa Acharon v. People (2021), siling sang Supreme Court, nga nagapungko en banc, nga para makonbikto suno sa Section 5(i), dapat may pamatuod nga gintuyo sang akusado nga hatagan sang kasakit sa hunahuna ukon emosyon paagi sa "the denial of — not the mere failure or inability to provide — financial support" (ang indi paghatag, indi ang pagkapaslaw lang ukon indi pagkasarang, sang sustento). Ang bana sa sina nga kaso, nga nagaobra sa abroad, ginabswelto. Siling man sang Korte nga ang Section 5(e) nagakinahanglan nga ang indi paghatag sang sustento gintuyo para kontrolon ukon pugngan ang babaye.

Gani ang amay nga nadula sang obra kag matuod nga indi makabayad lain ang kahimtangan sa amay nga may kuwarta pero nagadumili maghatag para pasakitan ang iloy. Ang pagpangayo sang sustento mismo lain nga butang: tan-awa ang Pila ang sustento sa bata?

Puede gihapon ini ikaso diri sa pila ka kaso. Sa AAA v. BBB (2018), ang ginaakusar nga pagpangabit sang bana natabo sa Singapore, samtang ang asawa nag-antos sang kasakit diri sa Pilipinas. Siling sang Supreme Court nga ang pagpangabit sa abroad indi nagabutang sang kaso suno sa RA 9262 "absolutely beyond the reach of Philippine courts" (bug-os nga gwa sa abot sang mga korte sang Pilipinas), kag ginbalik ang criminal charge. Importante ini sa madamo nga pamilya sang OFW.

• Korte. Suno sa Section 7, ang Regional Trial Court nga gintalana bilang Family Court ang may original kag exclusive jurisdiction. Kon wala sini sa lugar sang krimen, ang kaso makadto sa Regional Trial Court sang lugar diin ginhimo ang krimen ukon bisan isa sang iya mga elemento, suno sa pili sang nagareklamo.
• Sin-o ang puede magreklamo. Ang VAWC "a public offense" (krimen batok sa publiko). Puede ini ikaso paagi sa reklamo nga ginpasaka "by any citizen having personal knowledge of the circumstances" (sang bisan sin-o nga citizen nga may personal nga kahibalo sa mga natabo) (Section 25).
• Mga opisyal nga dapat magbulig. Dapat magresponde dayon ang mga opisyal sang barangay kag ang pulis sa pagpangayo sang bulig, dal-on ang biktima sa luwas nga lugar ukon sa ospital, kuhaon ang bisan ano nga makamatay nga hinganiban nga dala sang nakasala ukon nga makita, kag puede nila arestohon ang suspek nga wala sang warrant kon may nagakatabo ukon bag-o lang natabo nga kapintasan kag may madali nga katalagman (Section 30). Ang mga prosecutor kag ang mga empleyado sang korte dapat maghambal sa biktima sa lenguahe nga nahangpan niya kag ipaathag ang iya mga kinamatarong kag mga remedyo (Section 29).

Wala namon nabasa ang opisyal nga mga patakaran sa tikang-tikang nga pag-file sang criminal complaint (mga form, kon diin nga opisina ang una nga nagabaton), gani wala ini ginapaathag sang sini nga pahina. Pamangkot sa barangay, sa pulis ukon sa opisina sang prosecutor sa lugar nga ginaistaran mo, ukon sa abogado sang PAO.

Protection order. May tatlo ka klase: Barangay Protection Order (BPO) halin sa Punong Barangay, kag Temporary ukon Permanent Protection Order (TPO ukon PPO) halin sa korte. Ang Barangay Protection Order ginahatag sa adlaw mismo sang pag-file kag nagadugay sing 15 ka adlaw (Section 14). Ang ila kinalain-on yara sa BPO, TPO kag PPO.

Madamo nga tawo, luwas sa babaye, ang puede mag-file sang petisyon para sa protection order: ang iya mga ginikanan ukon guardian, mga paryente tubtob sa ikaapat nga civil degree, ang DSWD ukon lokal nga social worker, mga pulis, ang Punong Barangay ukon Kagawad, ang iya abogado, counselor ukon health provider, ukon indi magnubo sa duha ka concerned citizen sang lugar nga personal nga nakahibalo sang pang-abuso (Section 9).

Indi. Suno sa Section 33, ang Punong Barangay, ang Kagawad ukon ang korte "shall not order, direct, force or in any way unduly influence" (indi puede magmando, magpilit ukon sa bisan ano nga paagi magimpluwensya sing indi husto) ang aplikante nga mag-areglo ukon bayaan ang iya ginapangayo. Siling man sini nga ang Sections 410 tubtob 413 sang Local Government Code (barangay mediation, conciliation kag arbitration) indi magamit. Lain ini sa ordinaryo nga mga sumbong: tan-awa ang Kinahanglan bala anay magkadto sa barangay?

• Libre nga medical certificate. Ang health provider nga nag-eksamin sa iya dapat maghatag sang medical certificate nga libre (Section 31(c)).
• Libre nga legal nga bulig. Puede siya makakuha sang legal nga bulig halin sa Public Attorney's Office (PAO) ukon bisan ano nga public legal assistance office (Section 35(b)).
• Confidentiality. Kompidensyal ang tanan nga rekord, lakip ang yara sa barangay. Ang pagpublikar sang iya ngalan, address, eskwelahan, employer ukon iban pa nga impormasyon nga makakilala sa iya nga wala sang iya pagtugot ginasilutan sang isa ka tuig nga pagkapriso kag multa nga tubtob ₱500,000 (Section 44).
• Bayad nga leave. Tubtob 10 ka adlaw nga bayad nga leave dugang sa iban nga leave (Section 43). Tan-awa ang VAWC leave.

Suno sa Section 24, ang mga buhat sa Sections 5(a) tubtob 5(f) nagaprescribe sa 20 ka tuig, kag ang mga buhat sa Sections 5(g) tubtob 5(i) sa 10 ka tuig.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Carla kag si Paolo magnobyo sang duha ka tuig. Wala gid sila nag-istar nga magkaupod. Pagkatapos nila magbulag, nagapost si Paolo sang gin-edit nga mga litrato ni Carla kag padayon nga nagamensahe kag nagasunod-sunod sa iya. Ginaisip ang dating relationship bisan wala sang sex (Ang v. Court of Appeals). Ang iya mga buhat puede masakop sang Section 5(h). Si Carla, ukon bisan sin-o nga citizen nga personal nga nakahibalo sang mga natabo, puede mag-file sang reklamo, kag 10 ka tuig ang deadline.

Ang bana ni Dina nagaobra sa Dubai kag nag-untat sa pagpadala sang kuwarta. Para makonbikto suno sa Section 5(i), dapat ipakita sang ebidensya nga tinuyo niya ang indi paghatag sang sustento nga masarangan man niya ihatag, para pasakitan siya (Acharon v. People). Kon nadula siya sang obra kag indi gid makabayad, indi ina bastante.

Mangayo dayon sang legal nga bulig: ang pagpili sa tunga sang criminal case, protection order kag kaso para sa sustento ukon custody, kag ang ebidensya para sa tagsa, nagadepende sa imo kahimtangan. Importante man ang abogado kon ikaw ang respondent (ginakaso) sa VAWC case, kon may kabataan kag pagkabutang nga labot, ukon kon ang nang-abuso yara sa abroad.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas. Ang Section 35(b) sang RA 9262 mismo nagahatag sa mga biktima sang kinamatarong sa bulig sang PAO.