Sino ang May Custody ng Batang Wala Pang 7 Taon sa Pilipinas?

Ang Article 213 ng Family Code ay para sa mga magulang na naghiwalay:

Kaya dalawa ang rule:

• Wala pang 7: sa nanay ang bata, maliban kung may compelling reasons ang korte.
• 7 pataas: korte ang pipili ng magulang, batay sa lahat ng mahalagang facts, lalo na sa pinili ng bata.

Gumagana ang rule kapag hiwalay ng tirahan ang mga magulang, kahit walang kaso sa korte. Sa *Pablo-Gualberto v. Gualberto* (2005), sinabi ng Supreme Court na sakop ng Article 213 ang mga magulang na may decree of legal separation, o basta lang naghiwalay (separated in fact).

Habang magkasama pa ang mag-asawa, pareho nilang hawak ang parental authority (Article 211). Basahin ang Ano ang parental authority?

Ipinaliwanag ito ng Supreme Court sa Pablo-Gualberto v. Gualberto. Ang tender-age presumption ay "may be overcome only by compelling evidence of the mother's unfitness." Inilista ng Korte ang mga sitwasyon kung saan nakitang hindi angkop ang nanay:

• pagpapabaya o pag-abandona;
• walang trabaho;
• imoralidad;
• palaging paglalasing o pagkalulong sa droga;
• pagmamaltrato sa bata;
• pagkabaliw;
• pagkakaroon ng nakakahawang sakit.

Pero may mahalagang limitasyon na idinagdag ang Korte: "sexual preference or moral laxity alone does not prove parental neglect or incompetence." Para makuha ang custody, ang tatay ay "must clearly establish" na nakasama sa kapakanan ng bata ang ginagawa ng nanay. Sa kasong iyon, itinuro ng tatay ang umano'y relasyon ng nanay sa isang babae. Walang nakitang patunay ang Korte na napinsala ang anak nilang halos 4 na taong gulang, at ibinalik nito ang utos ng trial court na sa nanay muna ang custody habang tumatakbo ang kaso.

Ebidensya ang tinitingnan ng korte, hindi paratang. Ang magulang na humihingi ng custody ang dapat magpatunay na talagang nakakasama sa bata ang ginagawa ng nanay.

Tapos na ang presumption na pabor sa nanay. Sa unang talata ng Article 213, korte ang magpapasya kung sinong magulang ang may custody. Titingnan nito ang "all relevant considerations, especially the choice of the child over seven years of age, unless the parent chosen is unfit."

Hindi ang bata ang nagpapasya. Pinakikinggan ng korte ang pinili ng bata at binibigyan ito ng bigat, pero korte pa rin ang magdedesisyon, at hindi nito susundin ang pinili kung unfit ang napiling magulang.

Para ito sa mga magulang na kasal, na magkasama sa parental authority. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), sinabi ng Supreme Court na hindi ito applicable sa batang ipinanganak sa labas ng kasal, dahil nanay lang ang may parental authority maliban kung mapatunayang unfit siya. Basahin ang Sino ang may custody ng illegitimate na anak?

Oo. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), sinabi ng Supreme Court na ang ikalawang talata ng Article 213 ay "does not even distinguish between legitimate and illegitimate children." Sa mga batang ipinanganak sa labas ng kasal, nanay din ang may sole parental authority sa ilalim ng Article 176, kahit kinilala (recognized) ng tatay ang bata.

Hindi awtomatikong ang tatay, kung ipinanganak sa labas ng kasal ang bata. Unang napupunta ang substitute parental authority sa buhay pang lolo o lola:

Kung walang lolo o lola, nakalista sa Article 216 ang pinakamatandang kapatid na lampas 21, tapos ang aktuwal na nag-aalaga sa bata na lampas 21. Sa *Masbate v. Relucio*, sinabi ng Korte na puwedeng pumunta sa korte ang tatay kung siya ang aktuwal na nag-aalaga sa bata.

Sa mga magulang na kasal, korte ang pipili kung sinong magulang ang may parental authority (Article 213).

Oo. Puwedeng humingi sa korte ng visitation ang tatay na walang custody. Sa *Masbate v. Relucio*, pinanatili ng Supreme Court ang visitation ng tatay na dalawang araw kada linggo, at pinayagan lang siyang ilabas ang bata kapag may nakasulat na pahintulot ng nanay. Dapat din siyang magbigay ng support (sustento). Basahin ang Magkano ang child support?

Hindi panghabambuhay ang custody order. Sa *Pablo-Gualberto*, sinabi ng Korte na ang custody ay "may be reexamined and adjusted" kapag naging unfit ang magulang na may hawak sa bata.

Kadalasan, oo. Sa ilalim ng Rule on Family Mediation (A.M. No. 24-02-06-SC), ang mga kaso tungkol sa support, custody, visitation, property relations at guardianship ay ipinapadala sa family mediation (Section 3). Hindi puwedeng isampa sa korte ang ganitong kaso hangga't hindi dumaan ang dalawang panig sa dispute resolution at hindi nagkasundo, na pinapatunayan ng isang certification (Section 5).

May mga kasong hindi ipinapadala rito. Hindi kasama sa Section 4 ang mga paglabag sa RA 9262 (ang anti-VAWC law) at ang mga kaso sa Family Code na may hinihinging protection order, restraining order o preliminary injunction. Kung may abuso, basahin ang Paano mag-file ng VAWC case.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga rule. Hindi ito payo para sa totoong kaso.

Ana at Mark. Kasal sila at naghiwalay. 4 na taon ang anak nilang lalaki. Sabi ni Mark, dapat mawalan ng custody si Ana dahil night shift ang trabaho niya. Hindi kasama ang night work sa mga sitwasyong inilista ng Supreme Court, at kailangang patunayan ni Mark na nakakasama ito sa bata. Kung walang mapatunayang compelling reason si Mark, gaya ng pagpapabaya o pagmamaltrato, kadalasang kay Ana mananatili ang bata (Article 213).

Liza at Paolo. Hindi sila kinasal kahit kailan. 5 taon ang anak nilang babae, at pumirma si Paolo sa birth certificate. Iniiwan ni Liza ang bata sa sarili niyang mga magulang tuwing weekdays habang nagtatrabaho siya sa ibang bayan. Si Liza pa rin ang may sole parental authority (Article 176). Puwedeng humingi si Paolo ng visitation sa korte, at dapat siyang magbigay ng support.

Ramon at Joy. Kasal sila at dalawang taon nang hiwalay ng tirahan. 9 na taon na ang anak nila at gusto raw niyang tumira kay Ramon. Dapat isaalang-alang ng korte ang pinili ng bata, pero titingnan din nito ang lahat ng iba pa, gaya ng kung sino ang nag-aalaga sa kanya at ang pag-aaral niya. Hindi nito susundin ang pinili kung unfit si Ramon (Article 213).

Sa ebidensya nakabatay ang desisyon sa custody case. Makikita sa PSA birth certificate ng bata ang edad niya at kung sino ang mga magulang. Puwede mo itong i-request online: basahin ang Paano kumuha ng PSA birth certificate online. Makakatulong din ang mga record sa school, ospital at barangay para ipakita kung sino ang araw-araw na nag-aalaga sa bata. Tanungin ang abogado mo kung anong mga dokumento ang kakailanganin ng korte.

Kung na-annul o idineklarang void ang kasal, basahin din ang Legitimate pa ba ang mga anak pagkatapos ng annulment?

Korte ang nagpapasya sa custody, batay sa facts ng bawat pamilya. Kumonsulta sa abogado kung kinuha ng kabilang magulang ang bata, ayaw niyang magpabisita, o balak niyang dalhin ang bata sa abroad, o kung may ebidensya kang nasa panganib ang bata. Maipapaliwanag din ng abogado ang family mediation at kung ano ang hihingin ng korte.

Kung wala kang pambayad sa abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.