Kailangan Bang Dumaan sa Barangay Bago Magsampa ng Kaso?

Ayon sa Section 408, may awtoridad ang Lupon ng bawat barangay "to bring together the parties actually residing in the same city or municipality for amicable settlement of all disputes" (na pagharapin ang mga partidong talagang nakatira sa iisang city o municipality para maayos ang lahat ng away), maliban sa mga nakalista sa batas (tingnan sa ibaba).

Ang Section 412(a) naman ang nagtatakda ng patakaran. Walang reklamo o kaso tungkol sa bagay na sakop ng Lupon ang puwedeng isampa nang diretso sa korte o sa ibang opisina ng gobyerno, maliban kung:

• nagkaharap ang mga partido sa Lupon chairman (ang Punong Barangay) o sa pangkat (ang conciliation panel na may tatlong miyembro), at
• walang naabot na settlement, ayon sa certification ng Lupon o pangkat secretary na pinatunayan ng chairman, o na-repudiate ang settlement.

Halimbawa, ang away ng magkapitbahay sa iisang bayan tungkol sa maliit na utang o hindi nabayarang upa ay kadalasang dito nagsisimula. Puwedeng gawin ang reklamo "orally or in writing" (pasalita o nakasulat) sa Lupon chairman ng barangay (Section 410(a)). Ang mga susunod na hakbang ay ipinaliwanag sa Barangay hearing process.

Ang Section 409 ang nagtatakda ng venue (lugar):

• pareho kayong nakatira sa iisang barangay: sa barangay na iyon;
• nakatira kayo sa magkaibang barangay ng iisang city o municipality: sa barangay kung saan nakatira ang respondent (o alinman sa mga respondent), depende sa pipiliin ng nagrereklamo;
• tungkol sa real property (lupa o bahay) ang away: sa barangay kung saan nakalagay ang property, o ang malaking bahagi nito;
• nangyari ang away sa trabaho o sa eskuwela: sa barangay kung nasaan ang workplace o eskuwela.

Ang pagtutol sa venue ay dapat itaas habang nasa mediation sa Punong Barangay. Kung hindi, waived na ito.

Nakalista sa Section 408 ang mga away na hindi puwedeng hawakan ng Lupon:

• gobyerno o ahensya ng gobyerno ang isang partido;
• public officer o empleyado ng gobyerno ang isang partido, at tungkol sa opisyal niyang trabaho ang away;
• mga offence na ang parusa ay kulong nang higit sa isang taon o multang higit sa P5,000;
• mga offence na walang pribadong biktima (private offended party);
• away tungkol sa real property sa magkaibang city o municipality, maliban kung pumayag ang mga partido na mag-ayos sa isang Lupon;
• mga partidong nakatira sa mga barangay ng magkaibang city o municipality, maliban kung magkatabi ang mga barangay at pumayag ang mga partido;
• iba pang uri ng away na itatakda ng Presidente.

Pinapayagan ka rin ng Section 412(b) na dumiretso sa korte:

• kapag nakakulong ang akusado;
• kapag may taong inalisan ng kalayaan at kailangan ng habeas corpus case;
• kapag kasama sa kaso ang provisional remedies gaya ng preliminary injunction, attachment, delivery of personal property o support pendente lite (sustento habang tumatakbo ang kaso);
• kapag puwedeng ma-bar ang kaso dahil sa statute of limitations (malapit nang matapos ang deadline ng pagsasampa).

Espesyal na kaso ang violence against women and their children (VAWC). Ayon sa Section 33 ng RA 9262, hindi ginagamit sa mga kaso sa ilalim ng batas na iyon ang Sections 410 hanggang 413 ng Local Government Code, ang mga patakaran sa barangay mediation, conciliation at arbitration. Tingnan ang Paano magsampa ng VAWC case.

Hindi pa malinaw ang puntong ito. Hindi saklaw ng Code ang mga offence na may parusang higit sa isang taong kulong o multang higit sa P5,000. Isinulat ang limitasyong iyon noong 1991. Kalaunan, itinaas ng Republic Act No. 10951 (2017) ang maraming multa sa Revised Penal Code. Halimbawa, ang unjust vexation (panggugulo o pang-iinis na walang dahilan) ay puwede nang pagmultahin nang hanggang P40,000 (Article 287 as amended). Kung babasahin nang literal, baka hindi na sakop ng Lupon ang ilang light offence. Wala kaming nakitang desisyon ng Supreme Court o opisyal na patakaran na sumasagot dito. Magtanong sa barangay o sa prosecutor's office kung paano nila tinatrato ang kaso mo.

Puwedeng i-dismiss ang kaso dahil premature, pero kung tumutol lang ang kabila sa tamang oras.

Sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), sinipi ng Supreme Court ang Administrative Circular No. 14-93 nito: ang kasong isinampa nang walang naunang barangay conciliation ay puwedeng i-dismiss kapag hiniling ng defendant, o puwede itong i-suspend ng korte at i-refer sa barangay.

Sa Aquino v. Aure (2008), sinabi ng Court na ang barangay conciliation "is not a jurisdictional requirement" (hindi ito kailangan para magkaroon ng jurisdiction ang korte). Ibig sabihin, hindi nawawala ang kapangyarihan ng korte sa kaso kahit nilaktawan ito. Sa kasong iyon, itinaas lang ng defendant ang isyu sa pre-trial at sa isang position paper. Sinabi ng Court na dapat ay itinaas niya ito sa kanyang Answer, kaya waived na ang objection at tumuloy ang kaso.

Puwede ring kabaligtaran ang gawin ng korte. Sa ilalim ng huling talata ng Section 408, puwedeng i-refer ng korte sa Lupon para sa settlement ang isang non-criminal case na hindi sakop ng Lupon, anumang oras bago ang trial.

Hindi, at hindi ka puwedeng magdala nito. Ayon sa Section 415, ang mga partido ay "must appear in person without the assistance of counsel or representative" (dapat personal na humarap, walang abogado o kinatawan). Ang menor de edad at incompetent ay puwedeng tulungan ng malapit na kamag-anak na hindi abogado.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nagpautang si Liza sa kapitbahay niyang si Carlo. Pareho silang nakatira sa iisang barangay sa iisang bayan. Bago siya magdemanda para maningil, magrereklamo muna siya sa Punong Barangay ng kanilang barangay, pasalita o nakasulat (Sections 409(a) at 410(a)). Makakapunta lang siya sa korte kung walang naabot na settlement at sinertipika ito ng secretary (Section 412(a)).

Nakatira si Ramon sa isang barangay sa Quezon City. Ang lalaking inirereklamo niya ay nakatira sa ibang barangay ng parehong city. Sa barangay ng respondent maghahain si Ramon (Section 409(b)). Kung sa ibang city nakatira ang lalaki, sa barangay na hindi katabi ng barangay ni Ramon, walang awtoridad ang Lupon (Section 408(f)).

Idinemanda ni Ana si Ben sa korte nang hindi dumaan sa barangay. Nag-file si Ben ng Answer at hindi niya ito binanggit. Ayon sa Aquino v. Aure, hindi na niya ito puwedeng itaas sa bandang huli para ma-dismiss ang kaso.

Kung walang naabot na settlement, maglalabas ang secretary ng certificate to file action, na ilalakip mo sa kaso mo sa korte. Nakalista sa barangay conciliation timeline ang bawat hakbang at ang legal na panahon nito. Para sa problema sa kapitbahay, tingnan din ang Maingay na kapitbahay: saan magreklamo. Para sa mga serbisyo ng barangay sa pangkalahatan, tingnan ang aming barangay guides.

Hindi para sa mismong yugto sa barangay, kung saan bawal ang abogado. Kumausap ng abogado bago ang yugtong iyon kung hindi ka sigurado kung sakop ang away mo, kung malapit na ang deadline ng pagsasampa ng kaso mo, o kung kailangan mo ng urgent na tulong ng korte gaya ng injunction. Kumausap din pagkatapos nito kung nakatanggap ka ng certificate to file action at balak mong magdemanda, o kung idinemanda ka.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.