Article 36 sang Family Code: Psychological incapacity
Status: Gin-amyendahan
Gin-amyendahan
Gin-amyendahan na ini nga probisyon. Ang teksto sa idalom amo ang subong nga bersyon.
- Gin-amyendahan sang: Executive Order No. 227
Ano ang ginasiling sang Article 36?
Ang opisyal nga teksto sang kasuguan yara sa English.
A marriage contracted by any party who, at the time of the celebration, was psychologically incapacitated to comply with the essential marital obligations of marriage, shall likewise be void even if such incapacity becomes manifest only after its solemnization.
Ano ang buot silingon sini sa simple nga tinaga?
Siling sang Article 36, void halin sa umpisa ang kasal kon ang isa ka asawa, sa adlaw sang kasal, indi makahimo sa psychological nga paagi sang mga basehan nga obligasyon sang kasal. Wala labot kon sang ulihi lang nagguwa ang problema. Ang importante amo nga yara na ang gamot sini sang nagpakasal ang mag-asawa.
Ang mga basehan nga obligasyon sang kasal yara sa Family Code mismo. Pananglitan, siling sang Article 68 nga ang bana kag asawa dapat mag-istar nga dungan, maghigugmaan, magtahuran kag magmatutom sa isa kag isa, kag magbuligan kag magsuportahan. Ang asawa nga "psychologically incapacitated" indi makaintiendi ukon indi makahimo sang pareho sini nga mga obligasyon. Indi ini parte sa asawa nga nagadumili lang, matamad, ukon budlay upudan.
Indi ginatapos sang Article 36 ang balido nga kasal, pareho sang divorce. Buot silingon sini nga wala gid nangin balido ang kasal. Dapat gihapon ini ideklarar sang korte sa final nga judgment antes makapakasal liwat ang bisan sin-o sa mag-asawa (Article 40). Wala sang deadline sa pag-file sang kaso (Article 39).
Paano ini nagaobra sa matuod nga kabuhi?
Ana kag Ben: problema nga nag-umpisa sa obra
Nagpakasal si Ana kag si Ben sang 2016. Sang 2022 nadulaan sang obra si Ben, nag-umpisa mag-inom kag wala na nagahambal kay Ana. Antes sang kasal, kilala si Ben sang iya pamilya kag mga abyan nga masipag kag maalagaron. Ining mga fact nagapakita sang pagbag-o nga nag-umpisa pagkatapos sang kasal. Sa ila lang, indi sila sakop sang Article 36, kay dapat yara na ang incapacity sa adlaw sang kasal.
Carla kag Dante: batasan nga nakita kutob sang college
Nagpakasal si Carla kag si Dante sang 2014. Wala gid nagdugay si Dante sa bisan ano nga obra, nagbutig parte sa kwarta kag nagadula sing pila ka adlaw. Ang magulang nga utod ni Dante kag ang iya suod nga abyan kutob sang college makasaksi nga amo na sina ang iya batasan sa madamo nga tuig antes sang kasal. Pagkatapos sang Tan-Andal, ini nga klase sang testimonya halin sa mga tawo nga nakakilala kay Dante sang una makabulig sa pagpamatuod sang iya personality structure. Indi kinahanglan ni Carla ang report sang psychologist, pero mahimo gihapon sia magpresentar sini.
Elma kag Fred: "indi lang gid kami magkasinabtanay"
Nagpakasal si Elma kag si Fred sang 2018. Masunson sila nga nagaaway kag lain gid ang ila mga ginapahalagahan. Si Elma lang ang nagsaksi nga si Fred "immature". Sa Molina, siling sang Supreme Court nga ang indi mapasibo nga kinatuhay kag ang nagabanggi nga personalidad indi psychological incapacity, kag ginapangayo gihapon sang Tan-Andal ang clear and convincing evidence. Suno sa paglarawan, mahimo nga mahuyang gid ang kaso ni Elma.
Ini mga himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ano ang buot silingon sini sa praktis?
- Ang kaso ginafile sa korte. Ginapangayo sang Family Code nga mag-upod ang public prosecutor, agod siguraduhon nga wala nagaplano nga dungan ang mag-asawa sa pagpeke sang kaso kag nga wala sang ebidensya nga ginhimo-himo ukon gintago (Article 48).
- Wala sang judgment nga mabasi lang sa ginauyunan ukon ginaangkon sang mag-asawa (Article 48). Kinahanglan sang korte ang matuod nga ebidensya.
- Wala sang deadline sa pag-file. Siling sang Article 39, ang action ukon defense agod ideklarar nga void ang kasal indi nagaprescribe.
- Legitimate ang mga bata nga ginsapupo ukon natawo antes nangin final ang judgment (Article 54).
- Ang pagkabutang masunson ginapartihan suno sa Article 147 kon wala sang iban nga legal impediment ang mag-asawa sa pagpakasal sa isa kag isa. Sa Tan-Andal, gin-aplikar sang Korte ang Article 147: ang sweldo kag kita nga naangkon samtang nag-istar nga dungan ginapartihan sing pareho, bisan sin-o sa ila ang nagpangita sini.
- Pagkatapos nga mangin final ang judgment, dapat irehistro ang judgment, ang partition sang pagkabutang kag ang paghatag sang presumptive legitimes sang mga bata sa civil registry kag sa registries of property antes makapakasal liwat ang bisan sin-o sa mag-asawa (Articles 52 kag 53).
Paano ginbag-o sang Supreme Court ang pagbasa sang Article 36?
Sa sobra 20 ka tuig, ginsunod sang mga korte ang guidelines sa Republic v. Court of Appeals and Molina (1997). Ang isa sini nagsiling nga ang gamot nga kabangdanan dapat "medically or clinically identified" kag "sufficiently proven by experts". Sa praktika, dapat may psychologist ukon psychiatrist nga maghatag sang diagnosis sa asawa.
Bisan antes sina nga pagbag-o, siling na sang Marcos v. Marcos (2000) nga wala sang ginapangayo nga ang asawa nga ginasiling nga incapacitated personal nga usisaon sang doktor ukon psychologist. Ang ginaisip amo ang kabilugan sang ebidensya. Pero sa sina nga kaso, ang pagbiya kag pagpaantos sang bana indi bastante, kay wala sang nagpakita nga yara na ini sang nagpakasal ang mag-asawa ukon nga indi na ini maayo.
Sa Tan-Andal v. Andal (2021), ginbag-o sang bug-os nga Supreme Court (En Banc) ang pagbasa sang Molina. Sa malip-ot:
- Indi mental illness. Ang Korte "categorically abandons the second Molina guideline". Ang psychological incapacity "neither a mental incapacity nor a personality disorder that must be proven through expert opinion".
- Indi kinahanglan ang eksperto. Ang kasagaran nga mga saksi nga nakakilala sa asawa antes sang kasal mahimo magsugid sang batasan nga nakita nila sing liwat-liwat.
- Indi na maayo sa legal nga paagi. Ang incapacity "incurable, not in the medical, but in the legal sense". Malawig gid ini, upod sining partikular nga kapareha, gani ang kasal mabungkag lang gid.
- Seryoso gihapon. Ang pagbag-o sang buot, kon kaisa nga pagkaakig, pagdumili, pagpabaya ukon kabudlayan indi bastante.
- Halin gihapon antes sang kasal. Dapat yara na ang incapacity sang nagpakasal ang mag-asawa. Siling sang Korte nga amo ini ang nagahimo nga lain ang Article 36 sa divorce.
- Mas mabaskog nga pamatuod. Ang asawa nga nag-file dapat magpamatuod sang kaso paagi sa "clear and convincing evidence", nga sobra sa ginakinahanglan sang kasagaran nga civil cases.
Ngaa lain ang itsura sang kopya sang Article 36 sa E-Library?
Ang consolidated nga pahina sang Family Code sa Supreme Court E-Library nagaimprenta sang ikaduha nga paragraph idalom sang Article 36: limit nga napulo (ten) ka tuig sa pag-file. Ina nga paragraph wala na sing bisa. Ini nga pahina nagapakita sang Article 36 suno sa pagsulat liwat sang Executive Order No. 227, bilang isa ka paragraph nga wala sang deadline. Ang kasaysayan sang deadline ginapaathag sa pahina sang Article 39.
Ano nga mga desisyon sang Supreme Court ang may kaangtanan?
- Tan-Andal v. Andal (G.R. No. 196359)Tan-Andal v. Andal sa Ilonggo: ang 2021 nga ruling nga ang psychological incapacity indi mental illness kag indi na kinahanglan ang expert.
- Republic v. Molina (G.R. No. 108763)Republic v. Court of Appeals and Molina sa Hiligaynon: ang 1997 nga guidelines sa psychological incapacity, kag diin sa sini ang ginbag-o sang Tan-Andal.
- Marcos v. Marcos (G.R. No. 136490)Marcos v. Marcos: indi kinahanglan ipa-exam sa doktor ang bana ukon asawa sa psychological incapacity, pero indi bastante ang pag-abuso kag pagbiya.
- Chi Ming Tsoi v. Court of Appeals (G.R. No. 119190)Chi Ming Tsoi v. Court of Appeals: ngaa ang wala sing rason kag malawig nga pagdumili sa sexual relations ginkabig nga psychological incapacity.
Masami nga pamangkot
Pareho bala ang psychological incapacity sa mental illness?
Indi. Kutob sang Tan-Andal v. Andal (2021), siling sang Supreme Court nga indi ini mental illness ukon personality disorder. Bahin ini sang personalidad sang asawa nga malawig na, nga nagahimo sa iya nga indi makahimo sang mga basehan nga obligasyon sang kasal.
Kinahanglan ko pa bala ang report sang psychologist agod mag-file suno sa Article 36?
Indi gid. Sa Tan-Andal v. Andal (2021), siling sang Supreme Court nga indi kinahanglan ang opinyon sang eksperto, kag ang mga tawo nga nakakilala sing maayo sa asawa antes sang kasal mahimo magsaksi. Mahimo gihapon magpresentar sang eksperto ang partido, kag tim-ibangon sang korte ina nga ebidensya.
Ginaisip bala ang problema nga nag-umpisa pagkatapos sang kasal?
Ginaisip lang kon yara na ang gamot sini sa adlaw sang kasal. Siling sang Article 36, dapat yara na ang incapacity sang tion sang kasal, bisan sang ulihi lang ini nagguwa. Ang pagbag-o nga matuod nga nag-umpisa pagkatapos sang kasal indi sakop.
May deadline bala sa pag-file sang kaso suno sa Article 36?
Wala. Siling sang Article 39, ang action ukon defense agod ideklarar nga void ang kasal indi nagaprescribe (indi nagaexpire). Ang kopya sang Family Code sa E-Library nagaimprenta pa sang daan nga sentence nga napulo (ten) ka tuig idalom sang Article 36, pero ginsulat liwat sang Executive Order No. 227 ang article nga wala na sini.
Legitimate bala ang mga anak sang kasal nga gindeklarar nga void suno sa Article 36?
Huo. Siling sang Article 54, legitimate ang mga bata nga ginsapupo ukon natawo antes nangin final kag executory ang judgment suno sa Article 36.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?