Article 36 ng Family Code: Psychological incapacity
Status: Inamyendahan
Inamyendahan
Inamyendahan na ang probisyong ito. Ang teksto sa ibaba ang kasalukuyang bersyon.
- Inamyendahan ng: Executive Order No. 227
Ano ang sinasabi ng Article 36?
Nasa English ang opisyal na teksto ng batas.
A marriage contracted by any party who, at the time of the celebration, was psychologically incapacitated to comply with the essential marital obligations of marriage, shall likewise be void even if such incapacity becomes manifest only after its solemnization.
Ano ang ibig sabihin nito sa simpleng salita?
Sinasabi ng Article 36 na void mula sa simula ang kasal kung, sa araw ng kasal, ang isa sa mag-asawa ay psychologically incapacitated, ibig sabihin hindi niya kayang gampanan ang mga pangunahing tungkulin sa kasal. Hindi mahalaga kung kalaunan lang lumabas ang problema. Ang mahalaga ay nandoon na ang ugat nito nang ikasal sila.
Nasa Family Code mismo ang mga pangunahing tungkulin sa kasal. Halimbawa, sinasabi ng Article 68 na dapat magsama ang mag-asawa, magmahalan, magrespetuhan at maging tapat sa isa't isa, at magtulungan at magsuportahan. Ang asawang "psychologically incapacitated" ay hindi kayang unawain o gampanan ang mga tungkuling ganito. Hindi ito tungkol sa asawang ayaw lang, tamad, o mahirap pakisamahan.
Hindi tinatapos ng Article 36 ang valid na kasal, hindi gaya ng divorce. Ang ibig sabihin nito ay hindi kailanman naging valid ang kasal. Pero kailangan pa ring ideklara ito ng korte sa isang final na desisyon bago makapagpakasal ulit ang sinuman sa mag-asawa (Article 40). Walang deadline para i-file ang kaso (Article 39).
Paano ito gumagana sa totoong buhay?
Sina Ana at Ben: problemang nagsimula sa trabaho
Ikinasal sina Ana at Ben noong 2016. Noong 2022, nawalan ng trabaho si Ben, nagsimulang uminom at hindi na kinakausap si Ana. Bago ang kasal, kilala si Ben ng pamilya at mga kaibigan niya bilang masipag at maalaga. Ipinapakita ng mga fact na ito ang pagbabagong nagsimula pagkatapos ng kasal. Kung ito lang, hindi pasok sa Article 36, dahil dapat umiiral na ang incapacity sa araw ng kasal.
Sina Carla at Dante: ugaling kita na mula college
Ikinasal sina Carla at Dante noong 2014. Hindi kailanman nagtagal sa trabaho si Dante, nagsisinungaling tungkol sa pera at nawawala nang ilang araw. Puwedeng tumestigo ang kuya ni Dante at ang best friend niya mula college na ganoon din ang ugali niya nang maraming taon bago ang kasal. Pagkatapos ng Tan-Andal, makakatulong ang ganitong testimony ng mga taong maagang nakakilala kay Dante para patunayan ang istruktura ng kanyang personalidad. Hindi kailangan ni Carla ng report ng psychologist, pero puwede pa rin siyang magharap nito.
Sina Elma at Fred: "hindi lang talaga kami magkasundo"
Ikinasal sina Elma at Fred noong 2018. Madalas silang mag-away at magkaibang-magkaiba ang kanilang mga pinahahalagahan. Si Elma lang ang tumestigo na "immature" si Fred. Sa Molina, sinabi ng Supreme Court na hindi psychological incapacity ang irreconcilable differences at magkasalungat na personalidad, at hinihingi pa rin ng Tan-Andal ang clear and convincing evidence. Batay sa kuwentong ito, malamang masyadong mahina ang kaso ni Elma.
Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.
Ano ang ibig sabihin nito sa praktika?
- Sa korte isinasampa ang kaso. Hinihingi ng Family Code na kasali ang isang public prosecutor, para matiyak na hindi nagsasabwatan ang mag-asawa para pekein ang kaso at walang ebidensyang inimbento o itinago (Article 48).
- Walang desisyong puwedeng ibatay lang sa pinagkasunduan o inamin ng mag-asawa (Article 48). Kailangan ng korte ng totoong ebidensya.
- Walang deadline para mag-file. Sinasabi ng Article 39 na hindi nagpe-prescribe ang action o defense para ideklarang void ang kasal.
- Legitimate ang mga anak na ipinaglihi o ipinanganak bago maging final ang desisyon (Article 54).
- Kadalasang hinahati ang ari-arian sa ilalim ng Article 147 kapag walang ibang legal impediment ang mag-asawa para pakasalan ang isa't isa. Sa Tan-Andal, in-apply ng Court ang Article 147: hinahati nang pantay ang sahod at suweldong kinita habang nagsasama, kahit sino ang kumita.
- Pagkatapos maging final ang desisyon, dapat i-record sa civil registry at sa registries of property ang desisyon, ang partition ng ari-arian at ang pagbibigay ng presumptive legitimes ng mga anak bago makapagpakasal ulit ang sinuman sa mag-asawa (Articles 52 at 53).
Paano binago ng Supreme Court ang pagbasa sa Article 36?
Mahigit 20 taon, sinunod ng mga korte ang mga guideline sa Republic v. Court of Appeals and Molina (1997). Sinasabi ng isa sa mga ito na ang ugat ng problema ay dapat "medically or clinically identified" at "sufficiently proven by experts". Sa praktika, kailangang may diagnosis ng psychologist o psychiatrist sa asawa.
Bago pa ang pagbabagong iyon, sinabi na ng Marcos v. Marcos (2000) na hindi required na personal na suriin ng doktor o psychologist ang asawang sinasabing incapacitated. Ang mahalaga ay ang kabuuan ng ebidensya (totality of evidence). Pero sa kasong iyon, hindi sapat ang pag-abandona at pang-aabuso ng asawang lalaki, dahil walang nagpakita na umiiral na ang mga ito nang ikasal sila o na wala na itong lunas.
Sa Tan-Andal v. Andal (2021), binago ng buong Supreme Court (En Banc) ang pagbasa ng Molina. Sa madaling salita:
- Hindi mental illness. Ang Court ay "categorically abandons the second Molina guideline". Ang psychological incapacity ay "neither a mental incapacity nor a personality disorder that must be proven through expert opinion".
- Hindi required ang expert. Puwedeng ilarawan ng mga ordinaryong saksi na kilala ang asawa bago ang kasal ang ugaling paulit-ulit nilang nakita.
- Incurable sa legal na kahulugan. Ang incapacity ay "incurable, not in the medical, but in the legal sense". Sobrang pangmatagalan nito, kasama ang partikular na asawang ito, na wala nang ibang patutunguhan ang kasal kundi masira.
- Seryoso pa rin. Hindi sapat ang pagbabago ng mood, paminsan-minsang pagsabog ng galit, pagtanggi, pagpapabaya o hirap.
- Galing pa rin bago ang kasal. Dapat umiiral na ang incapacity nang ikasal ang magkapareha. Sabi ng Court, ito ang nagpapaiba sa Article 36 sa divorce.
- Mas mabigat na patunay. Kailangang patunayan ng asawang nag-file ang kaso sa "clear and convincing evidence", na mas mataas kaysa hinihingi sa ordinaryong civil case.
Bakit iba ang itsura ng Article 36 sa kopya ng E-Library?
Sa pinagsama-samang pahina ng Family Code sa Supreme Court E-Library, may nakalimbag na ikalawang talata sa ilalim ng Article 36: isang ten-year na limitasyon para mag-file. Hindi na umiiral ang talatang iyon. Ipinapakita ng pahinang ito ang Article 36 ayon sa pagkakasulat muli ng Executive Order No. 227, bilang isang talata na walang deadline. Ipinapaliwanag ang kasaysayan ng deadline sa pahina ng Article 39.
Anong mga desisyon ng Supreme Court ang kaugnay?
- Tan-Andal v. Andal (G.R. No. 196359)Tan-Andal v. Andal: sa 2021 ruling na ito, hindi na mental illness ang psychological incapacity at hindi na kailangan ng expert o psychologist.
- Republic v. Molina (G.R. No. 108763)Republic v. Court of Appeals and Molina, ipinaliwanag: ang 1997 guidelines sa psychological incapacity, at alin ang binago kalaunan ng Tan-Andal.
- Marcos v. Marcos (G.R. No. 136490)Marcos v. Marcos: hindi kailangang ma-exam ng doktor ang asawa para patunayan ang psychological incapacity, pero hindi sapat ang abuse at abandonment lang.
- Chi Ming Tsoi v. Court of Appeals (G.R. No. 119190)Chi Ming Tsoi v. Court of Appeals: bakit itinuring na psychological incapacity ang walang dahilan at matagal na pagtanggi sa sexual relations sa kasal.
Mga madalas itanong
Pareho ba ang psychological incapacity at mental illness?
Hindi. Mula sa Tan-Andal v. Andal (2021), sinasabi ng Supreme Court na hindi ito mental illness o personality disorder. Ito ay pangmatagalang bahagi ng personalidad ng asawa na nagiging dahilan kung bakit hindi niya kayang gampanan ang mga pangunahing tungkulin sa kasal.
Kailangan ko pa ba ng report ng psychologist para mag-file sa ilalim ng Article 36?
Hindi na kailangan. Sa Tan-Andal v. Andal (2021), sinabi ng Supreme Court na hindi required ang expert opinion, at puwedeng tumestigo ang mga taong kilalang-kilala ang asawa bago ang kasal. Puwede pa ring magharap ng expert, at titimbangin ng korte ang ebidensyang iyon.
Puwede bang bilangin ang problemang nagsimula pagkatapos ng kasal?
Puwede lang kung nandoon na ang ugat nito sa araw ng kasal. Sinasabi ng Article 36 na dapat umiiral na ang incapacity sa oras ng kasal, kahit lumabas lang ito kalaunan. Hindi pasok ang pagbabagong talagang nagsimula pagkatapos ng kasal.
May deadline ba para mag-file ng kaso sa ilalim ng Article 36?
Wala. Sinasabi ng Article 39 na hindi nagpe-prescribe ang action o defense para ideklarang void ang kasal. Nakalimbag pa rin sa kopya ng Family Code sa E-Library ang lumang pangungusap tungkol sa ten-year na deadline sa ilalim ng Article 36, pero isinulat muli ng Executive Order No. 227 ang article nang wala ito.
Legitimate ba ang mga anak sa kasal na idineklarang void sa ilalim ng Article 36?
Oo. Sinasabi ng Article 54 na legitimate ang mga anak na ipinaglihi o ipinanganak bago maging final and executory ang desisyon sa ilalim ng Article 36.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?