Psychological Incapacity Pagkatapos sang Tan-Andal: Psychologist Pa?

Ang psychological incapacity rason para ideklarar nga void ang kasal suno sa Article 36 sang Family Code:

Ang "essential marital obligations" (importante nga obligasyon sang mag-asawa) lakip ang mga katungdanan sa Article 68:

Halin 1997 tubtob 2021, ginsunod sang mga korte ang mga guideline sa Republic v. Court of Appeals and Molina. Ang isa sini nagapangayo nga ang root cause (gamot nga kabangdanan) sang incapacity "medically or clinically identified" kag "sufficiently proven by experts" (napamatud-an sang mga eksperto).

Sa Tan-Andal v. Andal, ginbag-o sang bug-os nga Supreme Court ang mga regla:

Siling sang Korte: "Ordinary witnesses who have been present in the life of the spouses before the latter contracted marriage may testify on behaviors that they have consistently observed from the supposedly incapacitated spouse." Buot silingon, ang ordinaryo nga mga testigo nga yara sa kabuhi sang mag-asawa antes sila nagpakasal puwede magtestigo parte sa mga kinaiya nga pirme nila nakita sa asawa. Dayon ang huwes ang magadesisyon kon ini nga mga kinaiya nagapakita sang matuod kag seryoso nga incapacity.

Antes pa sang Tan-Andal, siling na sang Korte sa Marcos v. Marcos (2000) nga ang asawa nga ginaakusar nga may incapacity indi kinahanglan nga personal nga eksaminon sang doktor ukon psychologist. Ang importante amo ang kabilugan sang ebidensya. Sa Marcos mismo, napierde gihapon ang asawa nga babayi: wala sang nagpakita nga ang kinaiya sang iya bana yara na sa umpisa sang kasal ukon nga indi na ini maayo.

Gani importante ang tion. Ang mga testigo nga nakakilala lang sa asawa pagkatapos sang kasal makasaysay kon ano ang nagsablag sa kasal, pero ginapamangkot man sang layi kon yara na ang incapacity sa adlaw sang kasal.

• Yara na ini sang kasal. Ginapangayo sang Article 36 nga yara ang incapacity sang tion sang kasal. Siling sang Korte, amo ini ang nagapalain sa Article 36 sa divorce, nga makatapos sang kasal bangod sang mga kabangdanan nga nagluntad sa ulihi.
• Seryoso ini. Indi lakip ang "mild characterological peculiarities, mood changes, occasional emotional outbursts" (diutay nga kakatuhay sang kinaiya, pagbag-o sang mood, kag pagkaugot sang pila ka beses). Indi ini puwede nga simple nga pagdumili, pagpabaya ukon kabudlay lang.
• Malawig ini. Ang incapacity "incurable, not in the medical, but in the legal sense" (indi na maayo, indi suno sa medisina kundi suno sa layi): malawig gid upod sining partner nga ang kasal mabungkag lang.
• Mabakod ang pamatuod. Ang asawa nga nag-file dapat magpamatuod sang kaso paagi sa clear and convincing evidence. Mas mataas ini sang sa kasagaran nga standard sa civil nga kaso, kay ginabilang sang layi nga balido ang kasal.

Ini mga halimbawa lang nga inimbento para ipakita kon paano nagaobra ang regla. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Joy kag Paolo. Siling ni Joy, wala gid nag-obra si Paolo, ginsugal niya ang ila tinipon kag nagabiya sia sing pila ka semana. Ang utod nga babayi ni Paolo kag ang iya abyan halin sa pagkabata makatestigo nga amo man sina ang iya kinaiya sa sulod sang mga tuig antes sang kasal. Pagkatapos sang Tan-Andal, makabulig ini nga testimonya sa pagpamatuod sang iya personality structure, bisan wala sang psychologist.

Lea kag Marco. Siling ni Lea, nagbag-o si Marco pagkatapos nalugi ang iya negosyo sa ikawalo nga tuig sang ila kasal. Antes sina, masaligan sia nga bana. Ang mga kamatuoran nagapakita sang pagbag-o pagkatapos sang kasal, indi incapacity nga yara na sa adlaw sang kasal.

Nora kag Oscar. Si Nora lang ang nagtestigo nga si Oscar "immature" kag nga pirme sila nagaaway. Kon wala sang dugang pa, nagapakita ini sang nagabanggianay nga mga personalidad nga siling sang Molina indi psychological incapacity, kag puwede ini indi mag-abot sa clear and convincing evidence.

• May public prosecutor nga nagapakigbahin agod masiguro nga ang mag-asawa wala nagabuligay sa pagpatuo-tuo sang kaso kag nga ang ebidensya wala gin-imbento ukon gintago. Wala sang judgment nga puwede ibase sa stipulation of facts ukon confession of judgment (Article 48).
• Wala sang deadline sa pag-file. Siling sang Article 39, ang aksyon para ideklarar nga void ang kasal indi nagaexpire (does not prescribe).
• Ang mga bata nga ginbusong ukon natawo antes mangin final ang judgment suno sa Article 36 legitimate (Article 54).
• Ang church annulment, kon amo lang ina, indi nagabag-o sang civil status, pero ginhuptan sang Tan-Andal ang persuasive effect sang mga desisyon sang National Appellate Matrimonial Tribunal sang Catholic Church. Tan-awa ang Balido bala ang church annulment?
• Wala sang ginbutang nga pirmi nga bayad ang Family Code para sa bug-os nga kaso. Tan-awa ang Pila ang annulment? Nagalain-lain ang filing fees sa korte, bayad sa abogado kag bayad sa eksperto (kon may eksperto ka), kag wala ginalista sining pahina ang mga kantidad.

Ang petition para ideklarar nga void ang kasal kaso sa korte. Kinahanglan mo ang abogado para himuon ang petition, pilion ang mga testigo, ipresentar ang ebidensya kag asikasuhon ang pagkabutang, custody kag support. Makighambal sa abogado antes ka mag-file, kag antes ka magpirma sang bisan ano nga kasugtanan parte sa pagkabutang ukon sa mga bata.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi.