Republic v. Court of Appeals and Molina (1997): Molina Guidelines

Nagpakasal si Roridel kag ang iya bana sa Manila sang 1985 kag may anak sila nga lalaki. Siling ni Roridel, pagkatapos sang mga isa ka tuig nagpakita ang iya bana sang "immaturity and irresponsibility" (pagkabata pa sang hunahuna kag indi pagkaresponsable): mas gusto niya gastuhon ang iya tion kag kuarta upod sa iya mga abyan, nagasandig sa iya mga ginikanan kag indi matinuuron sa iya parte sa kuarta. Ginbasol niya ang batasan mismo ni Roridel. Sobra na sa tatlo ka tuig nga nagabulag sila sang puloy-an.

Nagpangayo si Roridel sa korte nga ideklarar nga void ang kasal suno sa Article 36. Ang iya ebidensya: ang iya kaugalingon nga testimonya, duha ka abyan, isa ka social worker kag isa ka psychiatrist. Gindeklarar sang trial court nga void ang kasal kag nag-uyon ang Court of Appeals. Nag-apela sa Supreme Court ang Solicitor General, para sa Republic.

Nagpakita bala ang mga facts sang psychological incapacity suno sa Article 36, ukon kasal lang sang duha ka tawo nga indi magkasinabtanay?

Gin-aprobahan sang Supreme Court ang petition sang Republic, ginbasura ang mga desisyon sang mga ubos nga korte kag gindeklarar nga valido kag nagadalagan pa ang kasal.

Siling sang Korte, ang ebidensya nagpakita sang "more of a 'difficulty,' if not outright 'refusal' or 'neglect'" (mas kabudlay, kon indi man diretso nga pagdumili ukon pagpabaya) sa paghimo sang pila ka katungdanan sa kasal. Ang irreconcilable differences kag nagakontrahanay nga personalidad indi psychological incapacity. Dapat mapakita nga indi makasarang ang bana ukon asawa, indi lang nga indi niya gusto, nga tumanon ang mga katungdanan sang kasal. Ang testimonya sang psychiatrist nagpakita sang indi pagkaangay, indi sang psychiatric disorder nga indi na mabulong.

Dayon gintakda sang Korte ang walo ka guideline. Sa malip-ot:

1. Ang bana ukon asawa nga nagsampa ang may burden of proof (obligasyon nga magpamatuod), kag ang bisan ano nga duhaduha ginahukman pabor sa kasal.
2. Ang root cause dapat medically ukon clinically identified, nasambit sa petition, bastante nga ginpamatud-an sang mga eksperto kag klaro nga ginpaathag sa desisyon.
3. Ang incapacity dapat yara na sa tion sang kasal.
4. Dapat permanente ukon indi na mabulong ini suno sa medisina ukon clinically.
5. Dapat grabe ini agod indi makasarang ang bana ukon asawa sa essential nga mga katungdanan sang kasal; indi bastante ang gagmay nga kinaiya, pagbag-o sang mood kag kon kaisa nga pagpangakig.
6. Ang essential nga mga katungdanan amo ang ara sa Articles 68 tubtob 71 (bana kag asawa) kag Articles 220, 221 kag 225 (ginikanan kag kabataan) sang Family Code.
7. Ang mga desisyon sang National Appellate Matrimonial Tribunal sang Catholic Church, bisan indi obligado, dapat hatagan sang dako nga pagtahod.
8. Dapat mag-upod ang prosecutor kag ang Solicitor General, kag dapat maghatag ang Solicitor General sang certification.

Ang psychological incapacity suno sa Article 36 isa ka incapacity, indi lang kabudlay, pagdumili ukon pagpabaya; indi ginaisip ang irreconcilable differences kag nagakontrahanay nga personalidad, kag ang tawo nga nagsampa ang dapat magpamatuod sini, kag ang mga duhaduha ginahukman pabor sa kasal.

Ang Molina guidelines amo ang naghulma sang mga kaso sa Article 36 sa sobra 20 ka tuig. Sa praktika, ang guideline 2 nagkahulugan nga madamo nga petition ang nagkinahanglan sang psychologist ukon psychiatrist nga magdiagnose sa bana ukon asawa sang disorder.

Sang 2021, ginbayaan sang Tan-Andal v. Andal ang guideline 2 kag ginsiling nga ang "incurable" may kahulugan sa legal nga panan-aw, indi sa medikal. Ginsiling man sang Tan-Andal nga ang guideline 8, ang certification sang Solicitor General, ginkuha na suno sa A.M. No. 02-11-10-SC. Nagapabilin ang iban nga ideya sang Molina: ang incapacity dapat yara na sa tion sang kasal, dapat seryoso ini, kag ang kabudlay ukon pagdumili indi incapacity.