Ano ang Puwedeng Gawin Kung Iniwan ng Asawa Mo ang Pamilya?

Binibigyang-kahulugan ito ng Article 101 at nagtatakda ito ng presumption:

Sinasabi muna ng article na itinuturing na inabandona ng asawa ang isa kapag siya ay "has left the conjugal dwelling without intention of returning" (umalis sa conjugal dwelling nang walang balak bumalik). Ang "prima facie presumed" ay nangangahulugang ipapalagay ito ng korte maliban kung patunayan ng umalis na asawa na hindi totoo.

Sakop din ng Article 101 ang asawang nananatili pero "fails to comply with his or her obligations to the family" (hindi tumutupad sa mga obligasyon niya sa pamilya). Ang mga obligasyong iyon ay "refer to marital, parental or property relations."

Hindi. Sabi ng Article 68, dapat magsama ang mag-asawa, pero sa *Ilusorio v. Bildner* (2000), sinabi ng Supreme Court: "No court is empowered as a judicial authority to compel a husband to live with his wife." Basahin ang Mga tungkulin ng mag-asawa.

Para ito sa absolute community of property, ang regime ng karamihan ng kasal sa ilalim ng Family Code na walang prenup. Pareho ang remedyong ibinibigay ng Article 128 para sa conjugal partnership of gains.

Ang tatlong opsyon ay:

• Receivership: magtatalaga ang korte ng taong hahawak at mamamahala ng ari-arian.
• Judicial separation of property: hahatiin ang common property at magiging may-ari ang bawat asawa ng sarili niyang bahagi. Isa ang pag-abandona sa mga dahilan sa Article 135. Basahin ang separation of property habang kasal.
• Sole administration: ang naiwang asawa ang mag-isang mamamahala ng common property.

Kahit hiwalay lang ng tirahan ang mag-asawa, pinapayagan ng Article 100 ang korte, sa summary proceeding, na bigyan ang asawang nanatili ng awtoridad na pamahalaan o isangla ang partikular na sariling ari-arian ng kabilang asawa para mapunan ang bahagi nito sa suporta ng pamilya, kung kulang ang common property.

Oo. Dapat magsuportahan ang mag-asawa, at dapat suportahan ng mga magulang ang mga anak nila (Article 195). Nawawala ang sariling karapatang masuportahan ng asawang umalis nang walang makatwirang dahilan (Article 100(1)), pero nananatili ang tungkulin niyang suportahan ang pamilya.

Binabayaran lang ang support mula sa petsa ng nakasulat na demand o demand sa korte (Article 203), kaya mahalaga ang nakasulat na demand na may petsa. Basahin ang Magkano ang child support? para sa kung paano itinatakda ang halaga at kung paano ito sinisingil.

Oo, kung sapat ang tagal. Sa ilalim ng Article 55, isa sa grounds para sa legal separation ang "Abandonment of petitioner by respondent without justifiable cause for more than one year." Ibig sabihin, pag-abandona ng respondent sa petitioner nang walang makatwirang dahilan nang higit sa isang taon. Pinapayagan ng legal separation na maghiwalay ng tirahan ang mag-asawa at hinahati nito ang ari-arian nila, pero kasal pa rin sila at hindi puwedeng mag-asawang muli. Basahin ang grounds for legal separation.

Hindi nakalista ang pag-abandona bilang ground para sa annulment o para sa declaration of nullity.

Hindi krimen sa sarili nito ang pag-iwan sa pamilya sa ilalim ng Family Code. Pero sa ilalim ng RA 9262, ang anti-VAWC law, puwedeng economic o psychological abuse ang pagkakait sa babae o sa mga anak niya ng financial support na legal na dapat sa kanila. Sa Acharon v. People (2021), sinabi ng Supreme Court na hindi sapat ang "mere failure or inability" (basta pagkabigo o kawalan ng kakayahan) na magbigay ng support para sa Section 5(i): dapat may patunay na sinadya ng lalaki na ipagkait ang support para magdulot ng mental o emotional anguish. Basahin ang Paano mag-file ng VAWC case.

Walang desisyon tungkol mismo sa Article 101 na nabasa para sa page na ito, kaya ang teksto lang nito ang ipinapaliwanag ng page na ito.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Sina Ian at Joy. Umalis si Ian sa bahay ng pamilya at mahigit tatlong buwan nang walang balita. Sa ilalim ng Article 101, ipinapalagay na wala siyang balak bumalik. Puwedeng humingi si Joy sa korte na payagan siyang mag-isang mamahala ng community property, o ng separation of property.

Si Mon. Umalis si Mon sa conjugal home nang walang makatwirang dahilan at kinalaunan ay humingi ng support sa misis niya. Sa ilalim ng Article 100(1), wala siyang karapatang masuportahan. Obligado pa rin siyang magbigay ng support sa mga anak niya.

Si Dina. Nagtatrabaho sa abroad ang mister ni Dina at tumigil sa pagpapadala ng pera nang mawalan ito ng trabaho. Ayon sa desisyon sa *Acharon*, hindi krimen sa ilalim ng Section 5(i) ang kawalan ng kakayahang magbayad. Puwede pa ring mag-claim si Dina ng support sa civil case. Nakadepende ang halaga sa kakayahan ng mister at sa pangangailangan ng pamilya (Article 201), at binibilang ito mula sa petsa ng nakasulat na demand niya.

Kumausap ng abogado kung umalis ang asawa mo at kailangan mo ng support, kontrol sa ari-arian gaya ng bank account o bahay, o proteksyon mula sa pang-aabuso. Masasabi ng abogado kung aling remedyo ang bagay: kaso para sa support, petition sa ilalim ng Article 101, legal separation, o VAWC complaint. Kung nasa panganib ka o ang mga anak mo, humingi agad ng tulong: basahin ang Paano mag-file ng VAWC case.

Kung hindi mo kaya ang abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.