Adultery at Concubinage: Ano ang Dapat Patunayan at ang Parusa

Sinasabi ng Article 333 na ang adultery ay ginagawa ng babaeng may asawa na nakipagtalik sa lalaking hindi niya asawa, at ng lalaking nakipagtalik sa kanya nang alam niyang may asawa ang babae, "even if the marriage be subsequently declared void" (kahit ideklara pang void ang kasal kalaunan). Kaya kailangang ipakita ng prosecution na:

• may asawa ang babae;
• nakipagtalik siya sa lalaking hindi niya asawa; at
• para sa lalaki, alam niyang may asawa ang babae.

Hindi laging kailangan ang direktang patunay ng pagtatalik. Sa Valencia v. People (2024), sinabi ng Supreme Court na "proof of the sexual intercourse between a married woman and a man who is not her husband may be established by circumstantial evidence" (puwedeng patunayan sa circumstantial evidence ang pagtatalik). Sa kasong iyon, napatunayan ang kasal sa marriage contract, at naipakita ang kaalaman ng lalaki sa sarili niyang affidavit. Hinatulan siya ng Court sa adultery.

Sakop ng Article 334 ang asawang lalaki na gumawa ng isa sa tatlong ito:

1. nagpapatira ng kabit (mistress) sa conjugal dwelling;
2. nakipagtalik, sa ilalim ng scandalous circumstances, sa babaeng hindi niya asawa; o
3. nakikisama (cohabits) sa babae sa ibang lugar.

Mananagot din ang babae kung alam niyang may asawa ang lalaki. Sa Singgit v. People (2023), inilista ng Supreme Court ang mga elements na ito at ipinaliwanag ang ikatlong paraan. Sinabi nito na "the term "cohabit" means to dwell together, in the manner of husband and wife, for some period of time, as distinguished from occasional, transient interviews for unlawful intercourse." Ibig sabihin, ang "cohabit" ay pagtira nang magkasama na parang mag-asawa nang may kahabaan ng panahon, hindi paminsan-minsang pagkikita para magtalik. Sa ikatlong paraang ito, sabi ng Court, hindi mahalaga kung pribado o conjugal dwelling ang lugar, at hindi kailangang ipakita ang scandalous circumstances.

Kaya baka hindi sapat ang patunay ng pakikiapid lang para sa concubinage. Kailangang mapatunayan ang isa sa tatlong paraan.

Maikli ang ikalawang talata ng Article 334:

Sa madaling salita: destierro ang parusa sa kabit (concubine).

Galing sa Articles 27 at 76 ang mga tagal. Ayon sa Article 87, ang taong nasentensyahan ng destierro ay hindi puwedeng pumasok sa lugar o mga lugar na nakasaad sa sentensya, o lumapit sa loob ng radius na itinakda ng sentensya. Walang multang itinakda ang alinman sa dalawang article.

Para makita ang dalawang krimen nang magkatabi, tingnan ang adultery vs concubinage.

Hindi isinasampa ang mga krimeng ito gaya ng karamihan. Sinasabi ng Rule 110, Section 5 ng Rules of Criminal Procedure na ang adultery at concubinage ay "shall not be prosecuted except upon a complaint filed by the offended spouse" (isasampa lang batay sa complaint ng offended spouse). Sinasabi rin ng parehong rule na hindi puwedeng simulan ng offended party ang kaso nang hindi isinasama ang dalawang nagkasala kung pareho silang buhay, o kung pumayag ang offended party sa ginawa o pinatawad niya ang mga nagkasala.

Ginamit ng Supreme Court ang rule na ito sa dalawang kaso:

• Dapat kasama ang dalawa. Sa Busuego v. Office of the Ombudsman (2013), isang kaso ng concubinage, pinagtibay ng Court ang utos na isama ang dalawang babaeng pinangalanan sa complaint ng asawang babae sa halip na i-dismiss ito.
• Pardon bago mag-file, para sa dalawa. Sa Alonte v. Savellano (1998), sinipi ng Court ang isang mas lumang desisyon: ang pardon ay "must come before the institution of the criminal prosecution and must be for both offenders to be effective" (dapat ibigay bago simulan ang kaso at para sa dalawang nagkasala para magkabisa).
• Ang paniniwalang tumigil na ay hindi pardon. Sa Busuego, sinabi ng asawang babae na naniwala siyang tumigil na sa pambababae ang asawa niya. Ayon sa Court, hindi ito condonation (pagpapatawad) sa mga partikular na gawaing ikinaso.

Puwede. Sa XXX v. People (2024), sinabi ng Supreme Court, En Banc, na "the law itself includes marital infidelity as one of the forms of psychological violence" (isinasama mismo ng batas ang pangangaliwa bilang isa sa mga anyo ng psychological violence) sa ilalim ng Republic Act No. 9262, Section 5(i). Sa kasong iyon, nagdulot ng mental at emotional anguish sa asawang babae ang pangangaliwa ng asawa niya, at hinatulan ang lalaki sa ilalim ng batas na iyon. Hiwalay ang VAWC case sa kasong concubinage at may sarili itong mga patakaran. Tingnan ang paano mag-file ng VAWC case.

Oo, hiwalay na civil case iyon. Ang sexual infidelity ay isa sa mga grounds para sa legal separation sa ilalim ng Article 55 ng Family Code. Tingnan ang mga grounds para sa legal separation. Ang pagpapakasal sa iba habang may bisa pa ang unang kasal ay ibang krimen: tingnan ang bigamy.

May correctional penalty ang adultery at concubinage. Ayon sa Article 90, nagpe-prescribe (nawawala na ang karapatang magsampa ng kaso) sa loob ng sampung taon ang mga krimeng may correctional penalty, maliban sa may parusang arresto mayor, na nagpe-prescribe sa loob ng limang taon. Tingnan ang prescription ng mga krimen para malaman kung kailan nagsisimulang tumakbo ang panahon.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nalaman ni Ana na ilang buwan nang nakatira ang asawa niyang si Ben kasama ang ibang babae sa ibang bayan. Ang pagtira nang magkasama "for some period of time" sa ibang lugar ay isa sa tatlong paraan ng concubinage ayon sa Singgit. Kung magfa-file si Ana, kailangang nakapangalan sa complaint sina Ben at ang babae, kung alam ng babae na may asawa si Ben.

Si Jose, isang OFW, ay nakakita ng mga message at hotel record na nagpapakitang nagpalipas ng mga gabi ang asawa niyang si Liza kasama si Mark, na alam na may asawa si Liza. Ayon sa Valencia, puwedeng patunayan ang pagtatalik sa circumstantial evidence. Kung magfa-file si Jose, kailangang isama niya sina Liza at Mark sa complaint.

Sinabi ni Rosa nang nakasulat sa asawa niya at sa kasama nito, bago pa magkaroon ng kaso, na pinapatawad niya silang dalawa. Ayon sa patakarang ipinaliwanag sa Alonte, humaharang sa kaso ang pardon sa dalawang nagkasala na ibinigay bago mag-file. Ang prosecutor at ang korte ang magpapasya kung may tunay na pardon.

Kumausap ng abogado bago mag-file, dahil dapat galing sa offended spouse ang complaint, dapat kasama ang dalawang partido, at puwede itong maharang ng naunang pardon. Maipapaliwanag din ng abogado kung paano konektado ang criminal case sa legal separation, annulment o VAWC case, at anong ebidensya ang kailangan. Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.