Garcia v. Drilon (2013): Constitutional ti RA 9262

Idi 2006, maysa nga asawa a babai idiay Bacolod City ti nangkiddaw iti Regional Trial Court, nga agserserbi kas Family Court, iti temporary protection order (TPO) maibusor iti asawana babaen ti RA 9262. Nangipila para iti bagina ken para kadagiti menor de edad nga annakna.

Kinunana nga agkonkontrol unay ti asawana, inyadayona isuna kadagiti gagayyemna ken adda affair-na. Inlawlawagna ti pisikal a pannakaabuso bayat dagiti apada, ti dangran iti rikna ken isip, ken dagiti pangta nga alaenna dagiti ubbing ken isardengna ti suporta a pinansial. Ti asawa a lalaki ti mangkonkontrol kadagiti negosio ti pamilia.

Nangted ti korte iti TPO ket idi agangay pinabaro ken binaliwanna dayta iti mamin-adu. Kadagiti dadduma a banag, imbilinna iti asawa a lalaki a panawanna ti balay ti pamilia, umadayo iti asawana ken kadagiti annakna, isukona dagiti paltogna ken mangted iti suporta a pinansial.

Saan a nangiyalis ti asawa a lalaki iti uray ania a constitutional issue iti sangoanan ti trial court. Ketdi, napan iti Court of Appeals babaen ti petition for prohibition, a kunana nga unconstitutional ti RA 9262. Imbasura ti Court of Appeals ti petition-na, ket nag-apela iti Supreme Court.

Ti kangrunaan a saludsod ket no unconstitutional ti RA 9262 gapu ta:

• ad-adda a paboranna dagiti babbai ngem dagiti lallaki, a maikontra iti equal protection clause;
• ipalubosna nga ited dagiti protection order uray awan ti notice ken hearing, a maikontra iti due process;
• maikontra iti annuroten ti Estado a mangsalaknib iti pamilia, ta saanna nga ipalubos ti mediation; ken
• itedna ti judicial power kadagiti opisial ti barangay, a mangted kadagiti Barangay Protection Order (BPO).

Kinita met ti Korte no rumbeng koma nga inyalis ti asawa a lalaki dagitoy nga isyu iti umuna iti sangoanan ti Family Court.

Saan nga inanamongan (denied) ti Supreme Court ti petition ti asawa a lalaki ket pinatalgedna ti RA 9262.

• Biddut a korte, biddut a panawen. Ti Family Court, kas Regional Trial Court, ket addaan iti bileg a mangikeddeng no constitutional ti linteg. Rumbeng koma nga inyalis ti asawa a lalaki ti isyu iti opposition-na sadiay. Innayon ti Korte a dagiti paglintegan iti protection order ket saanda nga ipalubos dagiti petition for certiorari, mandamus wenno prohibition maibusor kadagiti interlocutory order ti trial court, isu a saan nga umiso ti 60-day restraining order nga inted ti Court of Appeals maibusor iti TPO. Nupay kasta, gapu ta baro ken napateg ti saludsod, inkeddeng latta dayta ti Supreme Court.
• Equal protection. Inkeddeng ti Korte a ti linteg "did not violate the equal protection clause by favoring women over men as victims of violence and abuse". Agpannuray ti classification kadagiti pudno a nagdumaan: ti saan a patas a pannakabalin dagiti babbai ken lallaki, ti kinapudno nga ad-adu a babbai ngem lallaki ti mabiktima iti violence, ken ti nasaknap a gender bias ken prejudice maibusor kadagiti babbai. Mainaig dayta iti panggep ti linteg, sakupenna met dagiti kasasaad iti masakbayan, ken agpada nga agaplay iti amin a babbai ken ubbing a agsagaba iti violence.
• Saan laeng a dagiti asawa a lalaki. Sakupen ti linteg ti uray ania a "person" nga addaan wenno adda idi iti sexual wenno dating relationship iti babai. Kinuna ti Korte a daytoy a gender-neutral a sao ket sakupenna uray dagiti lesbian relationship.
• Due process. Mabalin a mangted ti korte iti TPO ex parte, kayatna a sawen sakbay ti notice ken hearing, ta napateg ti oras no masapul a malapdan ti violence. Masapul a verified ti petition ken adda dagiti affidavit dagiti saksi. Kalpasanna, maipakaammo iti respondent ket mabalinna ti agipila iti opposition. Ditoy, nangipila ti asawa a lalaki iti opposition ken kadagiti motion, isu a nadengngeg isuna.
• Awan ti mediation. Babaen dagiti paglintegan ti Supreme Court kadagiti VAWC case, ti korte a mangdengngeg iti petition para iti protection order ket saanna nga ited ti kaso iti mediator. Nakita ti Korte a rumbeng daytoy.
• Barangay Protection Order. Ti BPO ket ibilinna laeng iti tao nga isardengna ti panangdangran iti bagi ti babai wenno ti anakna, wenno ti panangbutbuteng a dangranna ida. Inawagan ti Korte daytoy a function a "purely executive in nature", paset ti pagrebbengan ti barangay a mangipatungpal iti linteg ken mangsalaknib iti talna. Saan a judicial power dayta.

Constitutional ti RA 9262: agpannuray ti panangsalaknibna kadagiti babbai ken kadagiti annakda iti valid a classification, saan a labsingen dagiti ex parte a temporary protection order ti due process, ken ti panangted dagiti opisial ti barangay kadagiti Barangay Protection Order ket executive, saan a judicial, a function.

Inkeddeng ti Garcia v. Drilon a valid ti VAWC law. Saan a maparmek ti respondent ti protection order babaen laeng ti panangibagana a mangidumduma ti linteg kadagiti lallaki. Kinuna ti Korte a no masapul a sakupen met ti linteg dagiti lallaki ket pagpilian ti Kongreso, babaen ti amendment, ken saan a dagiti korte.

Salakniban met ti desision ti kinapardas dagiti protection order. Babaen ti RA 9262, ti BPO manipud iti barangay ket epektibo iti 15 nga aldaw, ken ti TPO manipud iti korte ket epektibo iti 30 nga aldaw, nga adda hearing para iti permanent protection order (PPO). Kitaen ti BPO vs TPO vs PPO ken ti ania ti Barangay Protection Order.

Pagarigan (inaramid a nagan): Naiyawat ken ni Joel ti TPO a mangibilin a panawanna ti balay ken umadayo iti asawana a ni Rina. Kunana iti korte a void ti RA 9262 ta dagiti laeng babbai ti salakniban daytoy. Kalpasan ti Garcia v. Drilon, saan nga umiso dayta nga argumento. Mabalin latta a sungbatan ni Joel dagiti fact iti petition ni Rina babaen ti opposition nga ipalubos dagiti paglintegan.

Dagiti simmaruno a desision ket nangbangon iti daytoy a kaso. Inlawlawag ti Acharon v. People no kaano a krimen a VAWC ti saan a panangted iti suporta a pinansial, ken ti AAA v. BBB ket maipapan iti affair iti sabali a pagilian. No kasano ti panangipila iti kaso, kitaen ti kasano ti agidarum iti VAWC case. Para iti tulong iti pudno a kasasaad, kitaen ti libre a tulong legal.