Ano ang Matabo kon Mag-uli ang Asawa nga Gindeklarar nga Patay?

Makapakasal liwat ang asawa samtang nadula ang una nga asawa pagkatapos lang madeklarar sang korte nga presumptively dead ang nadula nga asawa (Article 41). Ginahimo ang deklarasyon "without prejudice to the effect of reappearance of the absent spouse" (nga indi ginakuha ang epekto sang pag-uli sang nadula nga asawa). Ang Article 42 ang nagabutang sang sina nga epekto:

Ang "automatically terminated" nagapatuhoy sa pagrekord, indi sa pag-uli mismo. Tubtob indi marekord ang sworn statement, nagapadayon ang ikaduha nga kasal.

Sa Santos v. Santos (2014), ginbasa sang Supreme Court ang Article 42 nga nagabutang sang apat ka kondisyon:

1. wala sing judgment nga nag-annul sang una nga kasal ukon nagdeklarar sini nga void;
2. ginrekord ang sworn statement sang kamatuoran kag kahimtangan sang pag-uli sa civil registry sang ginaistaran sang mag-asawa sang ikaduha nga kasal;
3. ginhatagan sang husto nga pahibalo parte sa pag-uli ang mag-asawa sang ikaduha nga kasal; kag
4. ang pag-uli wala ginakontra ukon gindesisyunan sang korte.

Siling sang Court nga ang pag-uli nagatapos sang ikaduha nga kasal "only when all the conditions enumerated in the Family Code are present." (kon kompleto lang ang tanan nga kondisyon nga ginlista sang Family Code). Gani puwede pa magpabilin ang ikaduha nga kasal kon na-annul na ukon gindeklarar nga void ang una nga kasal, kon wala sing sworn statement nga ginrekord, kon wala ginpahibalo ang ikaduha nga mag-asawa, ukon kon ginakontra sa korte ang pag-uli kag wala pa gindesisyunan.

Ginsiling man sang Court nga puwede matapos ang ikaduha nga kasal paagi sa kaso sa korte para pamatud-an ang pag-uli kag para makakuha sang deklarasyon nga bungkag na ang ikaduha nga kasal.

Siling sang Article 42 nga ang pagrekord ginahimo "at the instance of any interested person" (sa pangayo sang bisan sin-o nga may interes). Wala ini ginalimitar sa asawa nga nag-uli. Wala ginabutang sang Family Code ang mga form ukon bayad para sa pagrekord.

Nagapabilin sila nga legitimate. Siling sang Article 43(1) nga ang kabataan sang ikaduha nga kasal nga nabun-os antes ini natapos ginakabig nga legitimate, kag ginsubli ini sang Santos v. Santos para sa kasal nga natapos tungod sa pag-uli.

Kon matapos ang ikaduha nga kasal, ginabutang sang Article 43 ini nga mga epekto:

• ginabungkag kag gina-liquidate ang absolute community ukon conjugal partnership sang ikaduha nga kasal; ang asawa nga nagpakasal in bad faith (sa malain nga katuyuan) madulaan sang iya bahin sa net profits, nga mapakadto sa ila kabataan, ukon kon wala, sa kabataan sang asawa nga may sala sa nauna nga kasal, ukon kon wala man, sa asawa nga wala sing sala;
• ang mga donasyon tungod sang kasal nagapabilin nga valid, pero ang para sa asawa nga nagpakasal in bad faith ginabawi sang layi mismo;
• puwede bawion sang asawa nga wala sing sala ang pagbutang sa asawa nga in bad faith bilang beneficiary sa insurance policy, bisan ginsiling pa nga irrevocable ini;
• ang asawa nga nagpakasal in bad faith indi makapanubli sa asawa nga wala sing sala, may testamento man ukon wala.

Kon pareho nga in bad faith ang mag-asawa sang ikaduha nga kasal, wala gid nangin valid ang kasal:

Ang ikaduha nga kasal samtang may kasal pa puwede mangin bigamy suno sa Article 349 sang Revised Penal Code. Sa Santos v. Santos, siling sang Court nga "a judgment declaring presumptive death is a defense against prosecution for bigamy." (ang judgment nga nagadeklarar sang presumptive death isa ka depensa batok sa kaso sang bigamy). Gindugang sang Court nga ang ikaduha lang nga kasal nga ginhimo in good faith ang ginaprotektahan: ang asawa nga nakahibalo nga buhi ang una nga asawa wala sing "well-founded belief" (mabaskog nga basehan sang pagpati) nga ginapangayo sang Article 41. Tan-awa ang Bigamy sa Pilipinas.

Ang Santos v. Santos parte sa asawa nga babayi nga nagsiling nga wala gid sia nadula kag ang iya bana nakakuha sang deklarasyon sang iya presumptive death paagi sa panglimbong. Siling sang Court: "An affidavit of reappearance is not the proper remedy when the person declared presumptively dead has never been absent." (ang affidavit of reappearance indi husto nga remedyo kon ang tawo nga gindeklarar nga presumptively dead wala gid nadula). Ang husto nga remedyo para sa deklarasyon nga nakuha paagi sa extrinsic fraud amo ang kaso para i-annul ang judgment. Ginpaathag sang Court nga ang pagrekord sang affidavit magatapos lang sang ikaduha nga kasal; indi sini mapapas ang deklarasyon sang presumptive death. Ginbalik sang Court ang kaso sa Court of Appeals para desisyunan kon may panglimbong.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Nena kag Rico. Naglakat si Nena kag wala sing balita sa iya sa sulod sang apat ka tuig. Gindeklarar sia sang korte nga presumptively dead, kag nagpakasal liwat si Rico in good faith. Nag-uli si Nena. Matapos ang ikaduha nga kasal kon ang sworn statement sang iya pag-uli marekord sa civil registry sang ginaistaran ni Rico, nga may pahibalo kay Rico kag sa iya ikaduha nga asawa. Ang bata nga nabun-os ni Rico kag sang iya ikaduha nga asawa antes sina nagapabilin nga legitimate.

Dina kag Paul. Nakakuha si Paul sang deklarasyon nga presumptively dead si Dina, bisan nahibal-an niya kon diin sia nagaistar. Wala gid nadula si Dina. Suno sa Santos v. Santos, ang iya remedyo amo ang kaso sa korte para i-annul ang judgment, indi ang affidavit of reappearance.

Magpakig-istorya sa abogado kon ikaw ang asawa nga nag-uli, ang asawa nga nagpakasal liwat ukon ang ikaduha nga asawa, labi na kon ginakontra ang pag-uli, kon may kabataan kag pagkabutang, ukon kon may nagasiling nga ang deklarasyon sang presumptive death nakuha paagi sa panglimbong. Ini nga mga sitwasyon puwede man magbangon sang kriminal nga pamangkot pareho sang bigamy.

Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.