BPO vs TPO vs PPO: Ano ang Kinalain sang VAWC Protection Orders?

Wala ginatakda sang layi kon ano ang dapat una. Ang babayi mahimo magkadto sa barangay para sa BPO, magkadto dayon sa korte para sa TPO kag PPO, ukon himuon ang duha. Siling sang Section 8 nga ang BPO, ukon ang aplikasyon para sini nga ginaproseso pa, indi nagapugong sa iya nga mag-apply, ukon sa korte nga maghatag, sang TPO ukon PPO.

Lain-lain ang kadasig kag sakop sang mga order:

• BPO: ang pinakadasig kag pinakamalapit, kay ginahatag ini sa barangay sa adlaw sang pag-file. Pero ang sakop lang sini amo ang mga binuhatan sa Section 5(a) kag (b): ang pagpasakit sa lawas, ukon pagpahadlok nga pasakitan, ang babayi ukon iya bata. 15 ka adlaw lang ini. Dugang pa sa amon BPO glossary entry.
• TPO: ginahatag sang korte sa adlaw sang pag-file, nga wala anay ginapamatian ang respondent. Mahimo malakip sini ang bisan ano nga relief sa idalom kag 30 ka adlaw ini. Ginabutang sang korte ang hearing para sa PPO antes ukon sa adlaw nga mag-expire ang TPO (Section 15).
• PPO: ginahatag pagkatapos sang notice kag hearing. Ginatinguhaan sang korte nga tapuson ang hearing sa isa ka adlaw; kon indi masarangan, ginarenew niya ang TPO kada 30 ka adlaw tubtob sa final judgment (Section 16).

Ginalista sang Section 8 ang mga relief. Ang TPO ukon PPO mahimo, lakip sa iban:

• pauntaton ang respondent sa pagpahadlok ukon paghimo sang bisan ano nga violence sa idalom sang Section 5, sia mismo ukon paagi sa iban nga tawo;
• pauntaton sia sa pagsamok, pagtawag ukon bisan ano nga pagkontak sa babayi, direkta ukon indi direkta;
• paguwaon sia sa balay sang babayi "regardless of ownership of the residence" (bisan sin-o ang tag-iya sang balay), temporaryo, ukon permanente kon wala sang property rights nga malapas;
• pamandaran sia nga magpalayo sa natakda nga distansya sa babayi, iya pamilya, balay, eskwelahan ukon ginaobrahan;
• ihatag sa babayi ang temporaryo ukon permanente nga custody sang kabataan;
• pamandaran ang support para sa babayi kag/ukon iya bata "if entitled to legal support", nga ang porsyento sang iya sweldo ginakaltas sang iya employer kag ginapadala direkta sa babayi (basaha Pila ang child support?);
• pamandaran sia nga i-surrender ang bisan ano nga armas ukon makamamatay nga hinganiban;
• pamandaran sia nga magbayad sang actual damages, pareho sang gastos sa pagpabulong, guba sa propiedad kag nadula nga kita.

Ini nga mga relief mahimo ihatag bisan wala sang decree sang legal separation, annulment ukon nullity of marriage (Section 8). Ang protection order mahimo man magpalawig sang 10-day paid leave para sa mga biktima "when the necessity arises as specified in the protection order" (Section 43); basaha VAWC leave.

Indi lang ang babayi. Suno sa Section 9, ang petition mahimo i-file sang:

• ang ginsakitan (offended party);
• iya ginikanan ukon guardian;
• mga ascendant, descendant ukon collateral nga paryente sa sulod sang fourth civil degree of consanguinity ukon affinity;
• mga opisyal ukon social worker sang DSWD, ukon mga social worker sang local government unit;
• mga pulis, labi na ang nagadumala sang women and children's desk;
• ang Punong Barangay ukon Barangay Kagawad;
• iya abogado, counselor, therapist ukon healthcare provider;
• indi magnubo sa duha ka concerned responsible citizen sang siyudad ukon banwa diin natabo ang violence nga may personal nga ihibalo parte sini.

Ang aplikasyon dapat sinulat, may pirma kag verified under oath (Section 11). Kon indi biktima ang aplikante, ginalakip niya ang affidavit parte sa abuso kag sa consent sang biktima. Kon ang pagbuyagyag sang address sang biktima makabutang sa iya sa katalagman, mahimo ini isiling sa aplikasyon kag ihatag ang mailing address imbes. Dapat buligan sang mga opisyal sang barangay kag mga empleyado sang korte ang mga aplikante sa paghimo sang aplikasyon.

Para sa BPO, wala ginasambit sang RA 9262 ang bayad. Sa korte, siling sang Section 38 nga ginabaton ang aplikasyon nga wala sang filing fee, iban nga bayad kag gastos sa transcript kon indigent ang biktima, ukon kon may madali nga kinahanglanon tungod sang katalagman ukon pahadlok sang katalagman. Wala diri ginapaathag ang bayad sa korte sa iban nga kaso.

Kon magpangayo ang babayi sang abogado kay indi niya ini makaya, ginapamandaran sang korte ang Public Attorney's Office (PAO) nga magrepresentar sa iya (Section 13). Kon indi niya magamit ang kuwarta sang pamilya ukon conjugal nga kuwarta, halimbawa kay ang nagapang-abuso ang nagakontrol sini, kwalipikado sia para sa PAO. Basaha libre nga bulig legal.

Sa Garcia v. Drilon (2013), ang bug-os nga Korte nagpabilin sang RA 9262. Siling sini nga ang paghatag sang BPO executive function sang Punong Barangay, indi paggamit sang judicial power, kag ang ex parte TPO wala nagalapas sang due process, kay ginapahibalo ang respondent kag mahimo sia magkontra pagkatapos.

Sa Tua v. Mangrobang (2014), ginkontra sang isa ka bana ang TPO nga ginhatag batok sa iya nga wala sang hearing anay. Gin-apply sang Korte ang Garcia, ginpabilin ang TPO kag ginpamandaran ang trial court nga desisyunan sing madasig ang petition para sa PPO.

Ini nga mga halimbawa ginhimo-himo lang para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Nagkadto si Joy sa barangay. Si Joy kag ang iya live-in partner nga si Mark may gamay nga bata nga lalaki. Sang 9 p.m., ginsagpa ni Mark si Joy kag ginpahadlukan nga bunalan liwat. Ang Punong Barangay sang lugar nga ginaistaran ni Joy naghatag sang BPO sa amo man nga adlaw pagkatapos pamatian si Joy lang, balido sa 15 ka adlaw, kag ginpahatag ini kay Mark (Section 14).

Nagkadto si Joy sa korte. Antes matapos ang BPO, nag-file si Joy sang verified petition sa Family Court sang iya siyudad. Naghatag ang huwes sang TPO sa amo man nga adlaw, balido sa 30 ka adlaw, nga nagapamanda kay Mark nga maguwa sa balay bisan sa iya ngalan ini, kag ginbutang ang hearing para sa PPO (Sections 8, 10 kag 15).

Wala nagtambong si Mark sa hearing. Wala nagtambong si Mark bisan nakabaton sia sang husto nga notice. Ang ebidensya lang ni Joy ang ginpamatian sang korte kag naghatag ini sang PPO nga lakip ang support para sa ila bata, nga ginakaltas sang employer ni Mark sa iya sweldo kag ginapadala direkta kay Joy (Sections 8 kag 16).

Ang utod ni Joy ang nag-file para sa iya. Kon yara si Joy sa ospital, ang iya utod nga babayi, nga paryente sa sulod sang fourth civil degree, mahimo mag-file sang petition, nga may affidavit parte sa abuso kag sa consent ni Joy (Sections 9 kag 11).

Ang protection order bulag sa criminal case para sa VAWC. Makabulig ang abogado sa petition, sa hearing para sa PPO, kag sa criminal complaint; basaha Paano mag-file sang VAWC case. Kon indi mo makaya ang bayad, basaha libre nga bulig legal.