Kinsa ang Makakuha sa Custody sa Bata nga Ubos sa 7 Anyos?

Ang Article 213 sa Family Code para sa ginikanan nga nagbulag:

Busa duha ang lagda:

• Ubos sa 7: magpabilin ang bata sa inahan, gawas kung makakita ang korte og compelling reasons.
• 7 pataas: ang korte ang mopili sa ginikanan, tan-awon ang tanang importante nga kamatuoran, labi na ang pili sa bata.

Magamit ang lagda kung nagpuyo nga bulag ang ginikanan, bisan walay kaso sa korte. Sa *Pablo-Gualberto v. Gualberto* (2005), giingon sa Supreme Court nga ang Article 213 para sa ginikanan nga nagbulag tungod sa decree of legal separation o nagbulag lang sa tinuod (separated in fact).

Samtang nagpuyo pa nga magkauban ang kasado nga ginikanan, managbahin sila sa parental authority (Article 211). Tan-awa ang Unsa ang parental authority?

Gipatin-aw kini sa Supreme Court sa Pablo-Gualberto v. Gualberto. Ang tender-age presumption "may be overcome only by compelling evidence of the mother's unfitness." Gilista sa Korte ang mga sitwasyon diin nakit-an nga dili angay ang inahan:

• neglect o pagbiya;
• walay trabaho;
• imoralidad;
• kanunay nga paghubog o drug addiction;
• pagpasakit sa bata;
• pagkabuang;
• adunay sakit nga makatakod.

Pero gidugang sa Korte ang importante nga limitasyon: "sexual preference or moral laxity alone does not prove parental neglect or incompetence." Aron makuha ang custody, ang amahan "must clearly establish" nga ang binuhatan sa inahan nakadaot sa kaayohan sa bata. Niana nga kaso, gitudlo sa amahan ang giingon nga relasyon sa inahan sa usa ka babaye. Walay nakit-an ang Korte nga pamatuod nga nadaot ang ilang anak nga lalaki nga hapit 4 anyos, ug gibalik niini ang order sa trial court nga sa inahan ang custody samtang nagpadayon ang kaso.

Ebidensya ang tan-awon sa korte, dili akusasyon. Ang ginikanan nga mangayo og custody kinahanglan mopamatuod nga tinuod nga nakadaot sa bata ang binuhatan sa inahan.

Matapos na ang presumption pabor sa inahan. Ubos sa unang paragraph sa Article 213, ang korte ang modesisyon kung kinsa nga ginikanan ang naay custody. Tagdon niini ang "all relevant considerations, especially the choice of the child over seven years of age, unless the parent chosen is unfit."

Dili ang bata ang modesisyon. Paminawon sa korte ang pili sa bata ug hatagan kini og gibug-aton, pero ang korte ang modesisyon, ug dili kini mosunod sa pili kung dili angay ang napili nga ginikanan.

Magamit kini nga pagpili tali sa kasado nga ginikanan, nga managbahin sa parental authority. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), giingon sa Supreme Court nga wala kini nga pagpili sa bata nga natawo sa gawas sa kasal, kay ang inahan ra ang naay parental authority gawas kung mapakita nga dili siya angay. Tan-awa ang Kinsa ang naay custody sa illegitimate nga anak?

Oo. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), giingon sa Supreme Court nga ang ikaduhang paragraph sa Article 213 "does not even distinguish between legitimate and illegitimate children." Sa mga bata nga natawo sa gawas sa kasal, ang inahan usab ra ang naay parental authority ubos sa Article 176, bisan pa gi-recognize sa amahan ang bata.

Dili awtomatik ang amahan, kung natawo ang bata sa gawas sa kasal. Ang substitute parental authority moadto una sa buhi pa nga lolo o lola:

Kung walay lolo o lola, ang Article 216 naglista sa kamagulangan nga igsoon nga labaw sa 21, sunod ang tinuod nga nag-atiman sa bata nga labaw sa 21. Sa *Masbate v. Relucio*, giingon sa Korte nga ang amahan nga mao ang tinuod nga nag-atiman sa bata mahimong moadto sa korte.

Sa kasado nga ginikanan, ang korte ang motudlo sa ginikanan nga maggamit sa parental authority (Article 213).

Oo. Ang amahan nga walay custody makapangayo sa korte og visitation (pagbisita). Sa *Masbate v. Relucio*, gipabilin sa Supreme Court ang visitation sa amahan nga duha ka adlaw matag semana, ug madala lang niya ang bata sa gawas kung naay written consent ang inahan. Kinahanglan usab siya mohatag og support. Tan-awa ang Pila ang child support?

Dili hangtod sa hangtod ang custody order. Sa *Pablo-Gualberto*, giingon sa Korte nga ang custody "may be reexamined and adjusted" kung mahimong dili angay ang ginikanan nga naay custody.

Kasagaran, oo. Ubos sa Rule on Family Mediation (A.M. No. 24-02-06-SC), ang mga kaso bahin sa support, custody, visitation, property relations ug guardianship ipadala sa family mediation (Section 3). Dili ma-file sa korte ang ingon niini nga kaso gawas kung miagi ang duha ka partido sa dispute resolution ug wala magkasabot, nga gipakita sa certification (Section 5).

Naay mga kaso nga dili ipadala. Ang Section 4 wala maglakip sa mga paglapas sa RA 9262 (ang anti-VAWC law) ug mga kaso sa Family Code nga naay application para sa protection order, restraining order o preliminary injunction. Kung naay abuso, tan-awa ang Unsaon pag-file og VAWC case.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Ana ug Mark. Kasado sila ug nagbulag. 4 anyos ang ilang anak nga lalaki. Matod ni Mark, nag-night shift si Ana busa angay siyang mawad-an og custody. Ang trabaho sa gabii dili usa sa mga sitwasyon nga gilista sa Supreme Court, ug kinahanglan pamatud-an ni Mark nga makadaot kini sa bata. Gawas kung mapamatud-an ni Mark ang compelling reason, sama sa neglect o pagpasakit, kasagaran magpabilin ang bata kang Ana (Article 213).

Liza ug Paolo. Wala sila magpakasal. 5 anyos ang ilang anak nga babaye, ug mipirma si Paolo sa birth certificate. Gibilin ni Liza ang bata sa iyang ginikanan kung weekdays samtang nagtrabaho siya sa laing lungsod. Si Liza gihapon ra ang naay parental authority (Article 176). Makapangayo si Paolo sa korte og visitation, ug kinahanglan siyang mohatag og support.

Ramon ug Joy. Kasado sila ug duha na ka tuig nga nagpuyo nga bulag. 9 anyos na ang ilang anak nga lalaki ug moingon nga gusto niya mopuyo kang Ramon. Kinahanglan tagdon sa korte ang pili sa bata, pero tan-awon usab niini ang tanan, sama sa kinsa ang nag-atiman niya ug ang iyang pag-eskwela. Dili kini mosunod sa iyang pili kung dili angay si Ramon (Article 213).

Ang custody case gidesisyonan base sa ebidensya. Ang PSA birth certificate sa bata nagpakita sa edad sa bata ug kinsa ang ginikanan. Mahimo nimo kining i-request online: tan-awa ang Unsaon pagkuha og PSA birth certificate online. Ang mga rekord sa eskwelahan, medikal ug barangay makatabang usab sa pagpakita kung kinsa ang nag-atiman sa bata adlaw-adlaw. Pangutan-a ang imong abogado kung unsa nga mga dokumento ang kinahanglan sa korte.

Kung na-annul ang kasal o gideklarar nga void, tan-awa usab ang Legitimate ba ang mga anak human sa annulment?

Ang custody gidesisyonan sa korte, base sa kamatuoran sa matag pamilya. Pakigsulti sa abogado kung gikuha sa laing ginikanan ang bata, dili motugot og bisita, o nagplano nga dad-on ang bata sa gawas sa nasud, o kung naa kay ebidensya nga naa sa peligro ang bata. Makapatin-aw usab ang abogado sa family mediation ug kung unsa ang pangayoon sa korte.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.