Article 992 ng Civil Code: Ang iron curtain rule

Sa madaling salita, naglalagay ang article ng pader sa pagitan ng dalawang panig ng pamilya kapag walang will:

• Sa isang panig: ang illegitimate na anak.
• Sa kabilang panig: ang mga legitimate na anak at mga kamag-anak ng ama o ina ng batang iyon, gaya ng lolo at lola, mga tita, tito at pinsan.

Gumagana ang pader sa magkabilang direksyon. Hindi puwedeng magmana ang bata sa kanila nang walang will, at hindi rin sila puwedeng magmana sa bata nang walang will.

Sa Aquino v. Aquino, ipinaliwanag ng Supreme Court na sobrang higpit ng pagbabawal kaya tinawag ito ng Court na "iron curtain" na naghihiwalay sa marital at nonmarital na kamag-anak. Sinabi ng mga mas lumang ruling, na tinalakay rin sa Aquino, na nakabatay ang patakaran sa ipinapalagay na alitan ng legitimate na pamilya at ng batang ipinanganak sa labas ng kasal.

Sa Aquino, tinanggihan ng Court ang ideyang iyon. Binanggit nito na puwedeng maipanganak ang bata sa labas ng valid na kasal dahil sa maraming dahilan, gaya ng amang namatay bago pa niya mapakasalan ang ina. Sinabi nitong maaaring walang "antagonism or incompatibility" sa ganitong mga bata. Pagkatapos, tinalikuran ng Court ang pagpapalagay na ang mga nonmarital na anak ay bunga ng illicit na relasyon o na awtomatiko silang nasa pamilyang may alitan.

Sa Aquino v. Aquino (2021), nagpasya ang buong Supreme Court (En Banc) tungkol sa estate ng isang lolo. Humingi ng bahagi ang apo niyang babae. Anak ng lolo ang ama niya. Namatay ang ama niya bago siya ipinanganak at hindi kailanman pinakasalan ang nanay niya. Ginamit ng Court of Appeals ang Article 992 para i-disqualify siya.

Sinimulan ng Court ang desisyon nito sa patakarang ito: "A child whose parents did not marry each other can inherit from their grandparent by their right of representation, regardless of the grandparent's marital status at the birth of the child's parent."

Ang representation ay nangangahulugang pumapalit ang apo sa puwesto ng magulang na naunang namatay kaysa sa lolo o lola. Sinasabi ng Article 982 ng Civil Code na ang mga apo at iba pang descendant ay "shall inherit by right of representation". Sinabi ng Court na walang pagkakaiba sa article na ito batay sa birth status ng apo. Tinanggap nito ang pagbasa sa Article 992 na nagpapahintulot sa mga anak, anuman ang sitwasyon ng kanilang kapanganakan, na magmana sa kanilang direct ascendants, gaya ng lolo o lola, sa pamamagitan ng representation.

Hindi agad ibinigay ng Court sa apo ang bahagi. Kailangan pa rin niyang patunayan ang filiation niya, ibig sabihin, na anak nga siya ng kanyang ama. Ibinalik ng Court ang kaso sa trial court para pagpasyahan ang filiation niya, kasama ang pagtanggap ng DNA evidence, at pagkatapos ang bahagi niya sa estate sa ilalim ng bagong pagbasa sa Article 992.

Malinaw ang mga limitasyong itinakda ng Court sa sarili nitong ruling. Sinabi nitong gumagana lang ang ruling kapag pumapalit ang nonmarital child sa magulang sa estate ng lolo o lola. Idinagdag nitong walang sinasabi ang ruling tungkol sa collateral relatives, gaya ng mga kapatid, tita, tito at pinsan, na puwedeng pagmanahan nang direkta ng bata.

Kaya hindi pinagpasyahan ng Aquino kung puwedeng magmana nang walang will ang illegitimate na anak mula, halimbawa, sa tita, tito o half-sibling, o mula sa lolo o lola sa sarili niyang karapatan (in his or her own right). Sinabi ng Court: "We are not now ruling on the extent of the right of a nonmarital child to inherit in their own right."

Hindi sinasabi ng page na ito na hinaharangan pa rin ng Article 992 ang mga kasong iyon, o na hindi na. Bukas pa ang tanong. Maipapaliwanag ng abogado kung paano ito puwedeng gumana sa isang partikular na pamilya.