Makukulong Ka Ba sa Hindi Pagbayad ng Utang sa Pilipinas?

Ang Article III ng 1987 Constitution ang Bill of Rights. Isang maikling pangungusap lang ang Section 20: "No person shall be imprisoned for debt or non-payment of a poll tax." (Walang makukulong dahil sa utang o sa hindi pagbabayad ng poll tax.)

Ibig sabihin, hindi ka puwedeng ipakulong ng korte para lang mapilitan kang magbayad ng loan, credit card balance, hindi nabayarang bill o perang utang mo sa kaibigan. Pero totoo pa rin ang utang. Ayon sa Article 1159 ng Civil Code, ang mga obligasyon mula sa kontrata ay "have the force of law between the contracting parties" (parang batas sa pagitan ng mga nagkontrata). Ayon sa Article 1953, ang taong humiram ng pera ay dapat magbalik ng "an equal amount of the same kind and quality" (katumbas na halaga ng parehong uri at kalidad). Puwede kang pagbayarin ng nagpautang, pero sa civil process lang.

May hakbang-hakbang na daan ang batas para sa nagpautang:

1. Magpadala ng demand. Ayon sa Article 1169 ng Civil Code, nasa delay ang may utang mula nang singilin siya ng nagpautang, sa loob man o labas ng korte. May ilang kasong nakalista sa article kung saan hindi na kailangan ng demand.
2. Pumunta sa barangay. Kung pareho kayong indibidwal na talagang nakatira sa iisang city o municipality, kadalasang dumadaan muna ang away sa lupon ng barangay para sa conciliation (pagkakasundo) (Local Government Code, Sections 408 at 412).
3. Magsampa ng kaso sa korte for a sum of money. Kung walang settlement, puwedeng magdemanda ang nagpautang. Puwedeng iutos ng korte na bayaran ng may utang ang utang at ang interest.

Ayon sa Article 1170, mananagot sa damages ang taong nasa delay. Para sa utang na pera, kadalasang interest ang damages. Kung walang nakasulat na napagkasunduang interest rate, ang legal rate ang ginagamit ng korte. Sa Nacar v. Gallery Frames (2013), sinabi ng Supreme Court na binibilang ang interest na ito mula sa default, ibig sabihin mula sa judicial o extrajudicial demand. Tingnan ang Magkano ang legal interest rate sa Pilipinas?

Mahalaga rin ang nakasulat na demand para sa mga deadline. Ayon sa Article 1155, na-i-interrupt ng nakasulat na extrajudicial demand ng nagpautang ang panahon para magdemanda. Tingnan ang Ilang taon puwedeng singilin ang utang?

Kadalasan oo, kapag parehong indibidwal ang magkabilang panig at talagang nakatira sa iisang city o municipality. Ang Section 410(a) ay tungkol sa reklamo ng isang indibidwal laban sa isa pang indibidwal. Sinasabi ng Section 412(a) ng Local Government Code na walang kasong sakop ng kapangyarihan ng lupon ang puwedeng direktang isampa sa korte, maliban kung nagharap muna ang mga partido sa lupon chairman o sa pangkat at walang naabot na settlement, ayon sa sertipikasyon ng lupon o pangkat secretary.

May mga exception. Hindi sakop ng Section 408, halimbawa, ang away kung saan gobyerno ang isang partido, at ang away ng mga taong nakatira sa magkaibang city o municipality, maliban kung magkatabi ang mga barangay nila at pumayag silang doon mag-ayos. Pinapayagan din ng Section 412(b) na dumiretso sa korte sa ilang kaso, halimbawa kapag ang kaso ay "may otherwise be barred by the statute of limitations" (baka hindi na ito maisampa kapag hinintay pa, dahil lalampas na sa deadline o prescription). Para sa iba pang detalye, tingnan ang Kailangan bang dumaan muna sa barangay?

May totoong legal na bisa ang nakasulat na settlement na naabot sa barangay. Ayon sa Section 416, may bisa ito ng final na desisyon ng korte pagkalipas ng sampung araw, maliban kung i-repudiate ito ng isang panig. Ayon sa Section 417, puwede itong ipatupad ng lupon sa loob ng anim na buwan; pagkatapos noon, maipapatupad ito sa city o municipal court.

Kapag may hiwalay na krimen lang. Hindi krimen ang hindi pagbabayad. Pero puwedeng krimen ang ilang gawaing konektado sa utang:

• Tumalbog na tseke. Pinaparusahan ng Batas Pambansa Blg. 22 ang paggawa at pag-isyu ng tsekeng walang sapat na pondo o credit. Tungkol sa tseke ang kaso, hindi sa hindi nabayarang utang.
• Panloloko. Kung nakuha ng tao ang pera sa pamamagitan ng kasinungalingan o pagkukunwari, puwede itong estafa sa ilalim ng Article 315 ng Revised Penal Code.

May sariling elements at parusa ang mga kasong ito. Tingnan ang BP 22 vs estafa: paghahambing ng bouncing check cases at Estafa sa Pilipinas: elements at parusa.

Ang collector na nagsasabing makukulong ka dahil sa simpleng hindi nabayarang loan ay naglalarawan ng bagay na hindi pinapayagan ng Constitution. May sariling patakaran ang paniningil ng lending at financing companies, kasama ang lending apps. Tingnan ang Harassment ng online lending app: ano ang sinasabi ng batas.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nagpautang si Liza ng ₱20,000 sa kapitbahay niyang si Jun. Hindi siya nagbayad sa due date. Hindi maipapakulong ni Liza si Jun dahil sa loan. Pinadalhan niya ito ng nakasulat na demand letter. Mula sa petsang iyon, nasa delay na si Jun (Article 1169). Pareho silang nakatira sa iisang barangay, kaya nagreklamo si Liza sa punong barangay, na siyang chairman ng lupon. Kung hindi sila magkasundo, kukuha siya ng certification at puwede siyang magsampa sa korte ng kaso for a sum of money.

Sa barangay, pumirma si Jun sa nakasulat na settlement na magbabayad ng ₱2,000 kada buwan. Walang nag-repudiate sa loob ng sampung araw, kaya may bisa na itong parang final na desisyon (Section 416). Kung tumigil si Jun sa pagbabayad, puwedeng hilingin ni Liza sa lupon na ipatupad ito sa loob ng anim na buwan.

Nagbayad si Carlo ng utang gamit ang postdated check na tumalbog. Hindi pa rin krimen ang hindi nabayarang utang niya. Pero ang tumalbog na tseke mismo ay puwedeng humantong sa kaso sa ilalim ng BP 22, na hiwalay na usapin.

Nangutang si Mila at pagkatapos ay nawalan ng trabaho, kaya hindi siya makabayad sa oras. May utang pa rin siya at puwedeng may interest mula sa demand ng nagpautang. Pero hindi siya puwedeng ikulong dahil hindi siya makabayad.

Kumonsulta sa abogado kung nakatanggap ka ng court summons sa collection case, kung nagsampa o nagbantang magsampa ang nagpautang ng criminal complaint tungkol sa tseke o sa paraan ng pagkuha ng pera, o kung ikaw ang nagpautang at naghahanda ng demand o kaso. Nakadepende ang resulta sa mga dokumento at pangyayari. Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.