Valid Ba ang Promissory Note Kahit Walang Notary?

Hindi kasama ng Civil Code ang simpleng pautang ng pera sa mga kontratang dapat nasa public document. Ang Article 1356 ang nagtatakda ng pangkalahatang patakaran:

Sa madaling salita: may bisa ang kontrata anuman ang anyo nito, basta kumpleto ang lahat ng essential requisites.

Nasa Article 1318 ang essential requisites: pagpayag (consent) ng mga partido, tiyak na object, at cause ng obligasyon. Walang idinadagdag na notarization ang Article 1356 sa listahang iyon.

Inililista ng Article 1358 ang mga kontratang "must appear in a public document" (dapat nasa public document). Ito ang mga gawain at kontratang lumilikha, naglilipat, nagbabago o nagtatapos ng real rights sa immovable property gaya ng lupa; ang cession, repudiation o renunciation ng hereditary rights o ng karapatan sa conjugal partnership of gains; ilang kapangyarihang mag-administer ng ari-arian; at ang cession ng mga aksyon o karapatang galing sa isang gawaing nasa public document. Wala sa listahang iyon ang pautang ng pera.

Para sa lahat ng iba pa, ang huling talata ng Article 1358 ang umiiral:

Ang "even a private one" ay nangangahulugang sapat na para sa patakarang ito ang dokumentong pinirmahan ng mga partido nang walang notary. Ang halagang ₱500 ay ang orihinal na halaga noong 1949 sa Code. Dagdag ng Article 1357, kapag perfected na ang kontrata, ang mga partido ay "may compel each other to observe that form" (puwedeng pilitin ang isa't isa na sundin ang anyong iyon): hindi napipigilan ng patakaran sa pagsusulat na umiral ang kontrata.

Hindi saklaw ng page na ito kung paano tinitingnan sa korte ang notarized na dokumento bilang ebidensya, o ang notarial fees. Hiwalay na tanong ang mga iyon.

Puwede nitong patunayan ang utang. Sa Spouses Abella v. Spouses Abella (2015), pumirma ang mga umutang sa maikling acknowledgment receipt para sa ₱500,000, "payable within one (1) year from date hereof with interest" (babayaran sa loob ng isang taon mula sa petsang ito, may interest). Itinuring ng Supreme Court ang resibong ito na patunay ng simple loan na may interest na napagkasunduan nang nakasulat, at inilapat dito ang legal rate. Sa kuwentahan, nakita ng Court na nabayaran na nang buo ng mga umutang ang utang at ang interest nito, at inutusan ang mga nagpautang na ibalik ang maliit na sobrang bayad. Hindi pinag-usapan sa desisyon ang notarization.

Ayon sa Article 1953, ang tumanggap ng pautang na pera ay "is bound to pay to the creditor an equal amount of the same kind and quality" (obligadong magbayad sa creditor ng parehong halaga, kapareho ang uri at kalidad). Ang note o resibo ang paraan ng nagpautang para patunayan ang obligasyong iyon.

Mas makitid ang gamit ng Negotiable Instruments Law (Act No. 2031) sa terminong ito. Ayon sa Section 184, ang negotiable promissory note ay nakasulat na pangakong walang kondisyon, pinirmahan ng gumawa (maker), na magbabayad ng tiyak na halaga ng pera on demand o sa takda o matutukoy na petsa sa hinaharap, to order o to bearer. Pareho ang mga requirement na nakalista sa Section 1.

May sariling patakaran ang Negotiable Instruments Law para sa mga note na ito. Hindi negotiable ang personal na note kung hindi nito sinasabing "to order" o "to bearer", o kung may kondisyon ang pangako. Pero hindi ibig sabihing wala na itong silbi. Ang non-negotiable note ay puwede pa ring valid na nakasulat na kontrata ng pautang sa ilalim ng Civil Code.

Kung may napagkasunduang interest, dapat itong nakasulat. Sinasabi ng Article 1956:

Sa madaling salita: walang interest na kailangang bayaran maliban kung tahasan itong napagkasunduan nang nakasulat.

Kung sinasabi ng note na "with interest" pero walang rate, inilapat ng Court sa Abella ang legal rate na umiiral noong pinirmahan ang kasunduan. Para sa kasunduang pinirmahan simula July 1, 2013, ang legal rate ay 6% kada taon. Tingnan ang Magkano ang legal interest rate sa Pilipinas? at Legal ba ang 5% monthly interest?

Ang note ay nakasulat na kontrata. Ayon sa Article 1144, ang kaso batay sa nakasulat na kontrata ay dapat isampa sa loob ng sampung taon mula nang magkaroon ng karapatang magdemanda. Napapahinto ang panahong ito ng kasong isinampa sa korte, ng nakasulat na demand ng creditor, o ng nakasulat na pag-amin ng debtor sa utang (Article 1155). Tingnan ang Ilang taon puwedeng singilin ang utang?

Kung walang anumang papel, anim na taon ang panahon para sa oral contract (usapang walang kasulatan). Tingnan ang May bisa ba ang verbal agreement?

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Pinautang ni Nina si Paolo ng ₱15,000. Isinulat at pinirmahan ni Paolo: "I promise to pay Nina ₱15,000 on June 30." Walang notary. Nakasulat na kontrata ito ng pautang (Articles 1356 at 1358). Kung hindi magbayad si Paolo, may sampung taon si Nina mula sa due date para magdemanda batay dito (Article 1144).

Sabihin nating "with interest" ang nakasulat sa parehong note pero walang rate. Napagkasunduan nang nakasulat ang interest, pero walang rate, kaya ayon sa Abella, ang legal rate noong pirmahan ang ilalapat.

Pumirma si Ramon sa note na nagsasabing: "I will pay Lito ₱40,000 if my business earns a profit this year." Dahil nakadepende sa kondisyon ang pangako, hindi ito negotiable promissory note sa ilalim ng Section 184. Kung makakasingil si Lito ay depende sa kung mangyayari ang kondisyon at sa mga patakaran ng Civil Code sa conditional obligations.

Nagpautang si Joy ng ₱6,000 sa pinsan niya at chat message lang ang hawak niya na nagsasabing "thanks for the ₱6,000, I'll pay next month". Kung sapat na patunay ang message na iyon ay tanong ng ebidensya na hindi saklaw ng page na ito.

Kumonsulta sa abogado kung magpapautang o uutang ka ng malaking halaga, kung may kinalaman sa lupa, mortgage o guarantor ang note, o kung gusto mong magsampa ng kaso batay sa note. Puwede ring ipaliwanag ng abogado kung kailan nakakatulong ang notarization sa dokumento mo. Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.