Puede Ka Bala Mapriso sa Utang nga Wala Nabayaran sa Pilipinas?

Ang Article III sang 1987 Constitution amo ang Bill of Rights. Ang Section 20 isa lang ka malip-ot nga linya: "No person shall be imprisoned for debt or non-payment of a poll tax." Buot silingon, wala sang tawo nga mapriso tungod sa utang ukon sa indi pagbayad sang poll tax.

Gani indi ka puede ipriso sang korte para pilition ka nga magbayad sang loan, balanse sa credit card, wala nabayaran nga bill ukon kuwarta nga utang mo sa abyan. Pero matuod gihapon ang utang. Suno sa Article 1159 sang Civil Code, ang mga obligasyon halin sa kontrata "have the force of law between the contracting parties", ukon may kusog sang layi sa tunga sang mga nagkontrata. Suno sa Article 1953, ang tawo nga naghulam sang kuwarta dapat magbalik sang "an equal amount of the same kind and quality", ukon pareho nga kantidad sang pareho nga klase kag kalidad. Mapabayad ka sang nagpautang, pero paagi lang sa civil nga proseso.

May tikang-tikang nga dalan nga ginahatag sang layi sa nagpautang:

1. Magpadala sang demand. Suno sa Article 1169 sang Civil Code, ang nakautang nangin delayed halin sa tion nga ginpangayo sang nagpautang ang bayad, sa korte man ukon indi. Ginalista sang artikulo ang pila ka kaso nga indi na kinahanglan ang demand.
2. Magkadto sa barangay. Kon pareho kamo nga indibidwal nga matuod nga nagaestar sa isa lang ka siudad ukon munisipyo, ang away kasagaran ginadala anay sa lupon sang barangay para sa conciliation (Local Government Code, Sections 408 kag 412).
3. Mag-file sang kaso sa korte para sa kantidad sang kuwarta. Kon wala sang areglo, puede magkaso ang nagpautang. Puede magmando ang korte nga bayaran sang nakautang ang utang kag interest.

Suno sa Article 1170, ang tawo nga delayed may salabton sa danyos. Para sa utang nga kuwarta, ang danyos kasagaran interest. Kon wala sang interest rate nga ginkasugtan sa sinulat, ginagamit sang mga korte ang legal rate. Sa Nacar v. Gallery Frames (2013), siling sang Supreme Court nga ini nga interest ginaisip halin sa default, buot silingon halin sa judicial ukon extrajudicial demand. Tan-awa ang Pila ang legal interest rate sa Pilipinas?

Importante man ang sinulat nga demand para sa mga deadline. Suno sa Article 1155, ang sinulat nga extrajudicial demand sang nagpautang nagapundo sang tion sa pagkaso. Tan-awa ang Pila ka tuig puede masingil ang utang?

Kasagaran huo, kon ang duha ka partido mga indibidwal nga matuod nga nagaestar sa isa lang ka siudad ukon munisipyo. Ang Section 410(a) nagahambal parte sa reklamo sang isa ka indibidwal batok sa isa pa ka indibidwal. Siling sang Section 412(a) sang Local Government Code nga wala sang kaso parte sa butang nga sakop sang lupon nga puede i-file dayon sa korte luwas kon nagtubang anay ang mga partido sa atubangan sang lupon chairman ukon sang pangkat kag wala sang areglo nga natigayon, suno sa sertipikasyon sang secretary sang lupon ukon pangkat.

May mga eksepsyon. Indi sakop sang Section 408, halimbawa, ang mga away nga ang isa ka partido amo ang gobyerno, kag ang mga away sang mga tawo nga nagaestar sa lain-lain nga siudad ukon munisipyo, luwas kon magtupad ang ila mga barangay kag magkasugot sila nga didto mag-areglo. Ginatugutan man sang Section 412(b) ang mga partido nga magkadto dayon sa korte sa pila ka kaso, halimbawa kon ang kaso "may otherwise be barred by the statute of limitations", ukon matapos na ang deadline sa pagkaso. Para sa dugang pa, tan-awa ang Kinahanglan bala anay magkadto sa barangay?

May matuod nga epekto legal ang sinulat nga areglo sa barangay. Suno sa Section 416, may kusog ini sang final nga desisyon sang korte pagkatapos sang napulo ka adlaw, luwas kon i-repudiate (isikway) ini sang isa ka partido. Suno sa Section 417, puede ini ipatuman sang lupon sa sulod sang anom ka bulan; pagkatapos sina, puede ini ipatuman paagi sa city ukon municipal court.

Kon may lain lang nga krimen. Indi krimen ang indi pagbayad. Pero ang pila ka binuhatan nga konektado sa utang puede mangin krimen:

• Tseke nga nag-bounce. Ginasilutan sang Batas Pambansa Blg. 22 ang paghimo kag paghatag sang tseke nga wala sang bastante nga pundo ukon credit. Ang kaso parte sa tseke, indi parte sa wala nabayaran nga utang.
• Paglimbong. Kon may nakakuha sang kuwarta paagi sa butig ukon pagpakuno-kuno, puede ini mangin estafa suno sa Article 315 sang Revised Penal Code.

May kaugalingon nga elemento kag silot ini nga mga kaso. Tan-awa ang BP 22 kag estafa: ginkomparar ang mga kaso sa tseke nga nag-bounce kag ang Estafa sa Pilipinas: elemento kag silot.

Ang kolektor nga nagasiling nga mapriso ka tungod sa simple nga wala nabayaran nga loan nagahambal sang butang nga ginadili sang Constitution. Ang pagsingil sang mga lending kag financing company, lakip ang mga lending app, may kaugalingon nga mga patakaran. Tan-awa ang Harassment sang online lending app: ano ang ginasiling sang layi.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano ginagamit ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Liza nagpahulam sang ₱20,000 sa iya kaingod nga si Jun. Wala sia nagbayad sa adlaw nga dapat na bayaran. Indi mapapriso ni Liza si Jun tungod sa loan. Ginpadal-an niya si Jun sang sinulat nga demand letter. Halin sa sina nga petsa, delayed na si Jun (Article 1169). Pareho sila nga nagaestar sa isa ka barangay, gani nag-file si Liza sang reklamo sa punong barangay, nga amo ang chairman sang lupon. Kon indi sila mag-areglo, makakuha sia sang sertipikasyon kag makapag-file sang kaso para sa kantidad sang kuwarta sa korte.

Sa barangay, ginpirmahan ni Jun ang sinulat nga areglo nga magbayad sang ₱2,000 kada bulan. Wala sang isa sa ila nga nag-repudiate sini sa sulod sang napulo ka adlaw, gani may kusog na ini sang final nga desisyon (Section 416). Kon mag-untat si Jun sa pagbayad, puede pangayuon ni Liza sa lupon nga ipatuman ini sa sulod sang anom ka bulan.

Si Carlo nagbayad sang utang paagi sa postdated nga tseke nga nag-bounce. Indi gihapon krimen ang iya wala nabayaran nga utang. Pero ang tseke mismo nga nag-bounce puede magdala sa kaso suno sa BP 22, nga lain nga pamangkot.

Si Mila naghulam sang kuwarta kag sang ulihi nadulaan sang obra, gani indi sia makabayad sa husto nga tion. Utang niya gihapon ang kuwarta kag puede may utang sia nga interest halin sa demand sang nagpautang. Pero indi sia mapriso tungod nga indi sia makabayad.

Makighambal sa abogado kon nakabaton ka sang summons halin sa korte sa isa ka collection case, kon ang nagpautang nag-file ukon naghadlok nga mag-file sang criminal complaint parte sa tseke ukon parte sa kon paano nakuha ang kuwarta, ukon kon ikaw ang nagpautang nga nagahanda sang demand ukon kaso. Ang resulta depende sa mga dokumento kag sa mga kahimtangan. Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi.