Article 1144 ng Civil Code: Sampung taon para magdemanda sa nakasulat na kontrata
Status: May bisa
Ano ang sinasabi ng Article 1144?
Nasa English ang opisyal na teksto ng batas.
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues:
(1) Upon a written contract;
(2) Upon an obligation created by law;
(3) Upon a judgment.
Ano ang ibig sabihin nito sa simpleng salita?
Sa Article 1144 ng Civil Code, may sampung taon ka para magsampa ng kaso sa tatlong bagay: nakasulat na kontrata, obligasyong galing mismo sa batas, at court judgment. Nagsisimula ang sampung taon mula nang magkaroon ng karapatang magdemanda (right of action), ibig sabihin, ang unang araw na puwede nang isampa ang kaso. Sa pirmadong utang na may due date, kadalasan ito ay kapag lumampas na ang due date nang walang bayad. Kung walang naisampang kaso sa tamang oras at hindi kailanman na-interrupt ang bilang, puwedeng gamitin ng kabilang panig ang prescription bilang depensa.
Ang "prescription of actions" ay ang pagkawala ng karapatang magdemanda dahil masyado nang matagal ang lumipas. Sabi ng Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law." Itinatakda ng Article 1144 ang palugit para sa tatlong kasong nakalista rito. Mas maikli ang para sa oral contract, o kontratang usapan lang: anim na taon sa ilalim ng Article 1145.
Paano ito gumagana sa totoong buhay?
Ang nakasulat na utang ni Dan kay Lorie
Pumirma si Dan ng note na babayaran niya kay Lorie ang ₱60,000 sa March 31, 2021. Hindi siya nagbayad. Puwede na siyang idemanda ni Lorie mula noon, kaya ang sampung taon ni Lorie sa ilalim ng Article 1144(1) ay tatakbo hanggang mga March 2031. Kung magpadala si Lorie ng nakasulat na demand letter kay Dan sa 2026, nai-interrupt ng sulat na iyon ang prescription (Article 1155).
Ang utang ni Mario na may buwanang interest
Humiram si Mario ng pera sa pinsan niya, may nakasulat na kasunduan at buwanang interest. Nagbayad siya ng interest hanggang March 2024, tapos huminto. Sa ilalim ng Article 1151, ang palugit para sa kasong maningil ay tumatakbo mula sa huling bayad ng interest, March 2024.
Ang court judgment ni Joy
Nanalo si Joy sa isang collection case. Naging final ang judgment, pero hindi pa rin nagbayad ang may utang. Ang kaso batay sa judgment na iyon ay dapat maisampa sa loob ng sampung taon, bilang mula sa petsang naging final ang judgment (Articles 1144(3) at 1152).
Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.
Ano ang ibig sabihin nito sa praktika?
- Itago ang pirmadong kontrata o note, ang patunay ng bawat bayad at kopya ng mga demand letter. Ang mga petsa sa mga papel na ito ang magpapasya kung kailan nagsimula ang palugit at kung na-interrupt ito.
- Maraming away ng mga taong nakatira sa iisang city o munisipyo ang dumadaan muna sa barangay. Basahin ang kailangan ko bang dumaan muna sa barangay?
- Kung puwedeng makulong ang isang tao dahil sa hindi nabayarang utang, ipinaliliwanag ito sa puwede ka bang makulong dahil sa utang?
- Para sa buong listahan ng mga palugit, gaya ng apat na taon para sa quasi-delict (Article 1146) o isang taon para sa forcible entry at detainer (Article 1147), tingnan ang table ng prescription ng civil actions at ilang taon puwedeng singilin ang utang?
- Para sa libre o murang legal na tulong, tingnan ang saan hihingi ng legal na tulong.
Ano ang sinasabi ng Article 1144?
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues: (1) Upon a written contract; (2) Upon an obligation created by law; (3) Upon a judgment.
Sa madaling salita, may sampung taon ka para dumulog sa korte:
- Batay sa nakasulat na kontrata. Pirmadong loan agreement, promissory note, nakasulat na upa (lease) o nakasulat na bentahan. Hindi kailangang notaryado para maituring na nakasulat ang kontrata. Basahin ang valid ba ang promissory note kahit walang notaryo?
- Batay sa obligasyong galing sa batas. Tungkuling nagmumula mismo sa isang batas, hindi sa kasunduan. Ayon sa Article 1158, ang ganitong obligasyon ay "are not presumed": ang malinaw lang na nakasaad sa Civil Code o sa special laws ang puwedeng singilin.
- Batay sa judgment. Final na desisyon ng korte na nag-uutos sa isang tao na magbayad o may gawin.
Kailan nagsisimula ang sampung taon?
Sabi ng article, tumatakbo ang sampung taon "from the time the right of action accrues". Dagdag ng Article 1150, maliban kung may special na patakaran, binibilang ang panahon "from the day they may be brought".
May special na simula ang Civil Code para sa ilang kaso:
- Principal na may interest. Kapag ang kaso ay para singilin ang principal (ang mismong inutang) na tumutubo ng interest, ayon sa Article 1151, ang panahon ay "runs from the last payment of the annuity or of the interest."
- Judgments. Ayon sa Article 1152, ang palugit para ipatupad ang judgment ay "commences from the time the judgment became final."
Hindi saklaw ng pahinang ito ang utang na walang takdang due date. Kapag may balak ang magkabilang panig na magkaroon ng palugit pero hindi ito itinakda, o ipinaubaya sa kagustuhan ng umutang, ayon sa Article 1197 ang korte ang puwedeng magtakda nito.
Ano ang mangyayari kapag lumipas na ang sampung taon?
Kung buo nang lumipas ang palugit at hindi kailanman na-interrupt, puwedeng gamitin ng dinedemanda ang prescription bilang depensa laban sa kaso. Iyan ang pangunahing epekto ng Article 1144: nililimitahan nito ang panahon para dumulog sa korte.
Puwedeng ma-interrupt ang sampung taon. Tatlong paraan ang nakalista sa Article 1155: pagsampa ng kaso sa korte, nakasulat na extrajudicial demand ng nagpautang, at nakasulat na pag-amin ng utang ng umutang. Nai-interrupt din ang bilang kapag nagsampa ng reklamo sa punong barangay, nang hanggang 60 araw (Local Government Code, Section 410(c)).
Mga madalas itanong
Ilang taon ang palugit para magdemanda sa nakasulat na kontrata sa Pilipinas?
Sampung taon. Ayon sa Article 1144 ng Civil Code, ang kaso batay sa nakasulat na kontrata ay dapat maisampa sa loob ng sampung taon mula nang magkaroon ng karapatang magdemanda (right of action).
Nakasulat na kontrata ba ang promissory note sa ilalim ng Article 1144?
Oo. Ang pirmadong promissory note o loan agreement ay nakasulat na kontrata, kaya sampung taon ang palugit sa ilalim ng Article 1144(1) para sa kasong maningil dito. Ang utang na usapan lang (oral) ay may anim na taon sa ilalim ng Article 1145.
Kailan nagsisimula ang sampung taon para sa hindi nabayarang utang?
Mula nang magkaroon ng karapatang magdemanda. Ayon sa Article 1150, binibilang ito mula sa araw na puwede nang isampa ang kaso. Sa utang na may takdang due date, kadalasan ito ay kapag lumampas na ang due date nang walang bayad.
Hanggang kailan puwedeng magsampa ng kaso para ipatupad ang court judgment na may babayarang pera?
Ang kaso batay sa judgment ay dapat maisampa sa loob ng sampung taon (Article 1144(3)), bilang mula nang maging final ang judgment (Article 1152).
Puwede bang mapahinto ang sampung taon?
Oo. Ayon sa Article 1155, nai-interrupt ang prescription kapag nagsampa ng kaso sa korte, kapag may nakasulat na extrajudicial demand ang nagpautang, at kapag may nakasulat na pag-amin ng utang ang umutang.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?