Magkano ang Annulment sa Pilipinas?

Sinasabi ng Family Code kung sino ang puwedeng mag-file, sa anong grounds at hanggang kailan. Wala itong sinasabi tungkol sa halaga ng kaso. Nakadepende ang huling halaga sa mga desisyon at facts na iba-iba sa bawat kaso:

• Bayad sa abogado. Pinagkakasunduan ninyo ito ng abogado mo. Walang batas na nagtatakda nito.
• Filing fees sa korte. Ito ang legal fees na nakatakda sa rules ng Supreme Court. Hindi namin nabasa ang kasalukuyang schedule, kaya walang halagang nakalagay dito. Masasabi sa iyo ng clerk of court ng korteng pagsasampahan ng petisyon kung magkano ang fee.
• Bayad sa expert. Kung pipiliin mong magharap ng psychologist o psychiatrist, pribado rin ang bayad doon.
• Iba pang gastos. Kopya ng mga dokumento, pamasahe papunta sa mga hearing, at ang trabahong kailangan para maitala ang final judgment (tingnan sa ibaba).

Hindi opisyal na halaga ang anumang total na makikita mong naka-quote, dahil walang batas na nagtatakda nito. Mag-ingat sa anumang iisang numero.

Hindi ayon sa batas, sa kaso sa ilalim ng Article 36 (psychological incapacity).

Sa Tan-Andal v. Andal, sinabi ng Supreme Court na ang psychological incapacity "is not a medical illness that has to be medically or clinically identified; hence, expert opinion is not required." Puwedeng tumestigo ang mga ordinaryong testigo na kilala na ang asawa bago pa ang kasal, tungkol sa ugaling nakita nila. Noong 2000 pa, sinabi na ng Marcos v. Marcos na hindi kailangang personal na suriin ng doktor o psychologist ang kabilang asawa.

Puwede ka pa ring magharap ng expert. Sa mismong Tan-Andal, isinaalang-alang ng Korte ang report ng isang psychiatrist dahil iniharap ito bilang ebidensya. Kayo ng abogado mo ang magdedesisyon kung gagamit nito. Para sa kailangan pa ring patunayan, basahin ang Psychological incapacity pagkatapos ng Tan-Andal.

Tandaan na para sa mga kaso ng psychological incapacity ang pagbabagong ito. Ang annulment dahil sa isa sa mga grounds sa Article 45, gaya ng fraud o force, ay may sarili nitong kailangang ebidensya.

Sa ilalim ng Section 14-A ng Republic Act No. 9406, nagbibigay ang Public Attorney's Office ng libreng legal representation, tulong at counselling sa mga indigent (mahihirap). Sabi ng Section 16-D ng Republic Act No. 9406, ang mga kliyente ng PAO ay "shall be exempt from payment of docket and other fees incidental to instituting an action in court and other quasi-judicial bodies, as an original proceeding or on appeal."

Hindi sinasabi ng page na ito kung hahawakan ng PAO ang isang partikular na kaso ng annulment o nullity, o kung sino ang itinuturing na indigent. Magtanong sa PAO district office, at basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.

Hindi pa huling hakbang ang pagkapanalo sa kaso. Sa ilalim ng Article 52, dapat maitala sa civil registry at sa registries of property ang judgment, ang hatian at distribusyon ng ari-arian ng mag-asawa, at ang pagbibigay ng presumptive legitimes ng mga anak. Hangga't hindi pa ito nagagawa, walang epekto ang judgment sa ibang tao (third persons). Sa ilalim ng Article 53, pagkatapos lang nito puwedeng magpakasal ulit ang dating asawa.

Hindi namin nabasa ang bayad sa pagtatala o sa pagkuha ng updated na civil registry documents, kaya walang nakalista dito. Para sa kopya ng marriage certificate, basahin ang gabay sa PSA marriage certificate.

Noong 2025, pinalawak ng Supreme Court ang rule nito sa electronic filing (Rule 13-A) para sakupin ang mga kaso ng declaration of nullity at annulment of marriage (A.M. No. 25-01-13-SC). Sabi ng resolution, magkakabisa ito pagkatapos ng publication. Walang opisyal na source na nabasa namin na nagsasabi kung magkano ang matitipid dito.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang rule. Hindi ito payo para sa totoong kaso.

Si Ramon ay gustong mag-file sa ilalim ng Article 36. Sinabihan siyang kailangan niyang magbayad para sa psychological evaluation ng asawa niya. Pagkatapos ng Tan-Andal, hindi na iyon legal na requirement. Puwedeng tumestigo na lang ang ate ng asawa niya at isang kaibigan ng pamilya na kilalang-kilala ito bago ang kasal. Puwede pa rin siyang pumiling magharap ng expert kung sa tingin ng abogado niya ay makakatulong ito.

Si Liza ay maliit ang arawang sahod at walang ari-arian. Humingi siya ng tulong sa PAO. Kung tatanggapin siya ng PAO bilang kliyente, exempted siya sa docket at iba pang filing fees ayon sa Republic Act No. 9406. Wala rin siyang babayarang abogado, dahil libre ang legal representation ng PAO (Section 14-A).

Si Carmen ay nagkumpara ng quote mula sa tatlong law office at tatlong magkakaibang total ang nakuha niya. Wala sa mga iyon ang "opisyal na presyo", dahil walang ganoon. Ang itinatakda ng batas ay ang grounds, mga deadline at mga hakbang, hindi ang presyo.

Kadalasan, mas mahabang kaso, mas maraming hearing at mas maraming trabaho ng abogado. Kasama sa mga puwedeng magpatagal ang appeal ng kabilang asawa, ang papel ng prosecutor sa pagsusuri kung may collusion (Article 48), at ang mga order tungkol sa support at custody habang tumatakbo ang kaso (Article 49). Basahin ang Gaano katagal ang annulment?

Kaso sa korte ang annulment o declaration of nullity, at kailangan mo ng abogado para isampa ito. Bago kayo magkasundo sa bayad, hilingin sa abogado na ipaliwanag nang nakasulat kung ano ang sakop ng fee: ang petisyon, mga hearing, posibleng appeal at ang pagtatala ng judgment. Mag-ingat sa sinumang nangangako ng garantisadong resulta: hinihingi ng batas ang desisyon ng korte batay sa ebidensya, at kasali ang isang prosecutor para pigilan ang collusion (Article 48).

Kung wala kang pambayad sa abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon. Para sa buong paksa, basahin ang Annulment sa Pilipinas.