Republic v. Court of Appeals and Molina (1997): Molina Guidelines

Ikinasal sina Roridel at ang asawa niya sa Manila noong 1985 at nagkaroon sila ng isang anak na lalaki. Sabi ni Roridel, pagkalipas ng mga isang taon, nagpakita ang asawa niya ng "immaturity and irresponsibility" (pagiging isip-bata at iresponsable): mas gusto niyang gastusin ang oras at pera kasama ang mga barkada, umaasa siya sa mga magulang niya, at hindi siya tapat kay Roridel tungkol sa pera. Ang sinisisi naman ng lalaki ay ang ugali ni Roridel. Mahigit tatlong taon na silang hiwalay ng tirahan.

Hiniling ni Roridel sa korte na ideklarang void ang kasal sa ilalim ng Article 36. Kasama sa ebidensya niya ang sarili niyang testimony, dalawang kaibigan, isang social worker at isang psychiatrist. Idineklara ng trial court na void ang kasal, at sinang-ayunan ito ng Court of Appeals. Umapela sa Supreme Court ang Solicitor General para sa Republic.

Psychological incapacity ba sa ilalim ng Article 36 ang ipinakita ng mga facts, o kasal lang ng dalawang taong hindi magkasundo?

Pinagbigyan ng Supreme Court ang petition ng Republic, binaliktad ang mga ruling ng mabababang korte, at idineklarang valid at may bisa pa ang kasal.

Sabi ng Court, ang ipinakita ng ebidensya ay "more of a 'difficulty,' if not outright 'refusal' or 'neglect'" (mas hirap, kung hindi man tahasang pagtanggi o pagpapabaya) sa pagtupad ng ilang tungkulin sa kasal. Ang irreconcilable differences at magkasalungat na ugali ay hindi psychological incapacity. Dapat ipakita na hindi kaya ng asawa, hindi lang ayaw niya, na gampanan ang mga tungkulin sa kasal. Incompatibility ang ipinakita ng testimony ng psychiatrist, hindi isang incurable na psychiatric disorder.

Pagkatapos, naglatag ang Court ng walong guidelines. Sa madaling salita:

1. Ang asawang nag-file ang may burden of proof (siya ang dapat magpatunay), at ang anumang duda ay pabor sa kasal.
2. Dapat medically o clinically identified ang root cause, nakasaad sa petition, sapat na napatunayan ng mga expert, at malinaw na ipinaliwanag sa decision.
3. Dapat umiiral na ang incapacity noong araw ng kasal.
4. Dapat medically o clinically permanent o incurable ito.
5. Dapat sapat ang bigat nito para hindi magampanan ng asawa ang mga pangunahing tungkulin sa kasal; hindi sapat ang maliliit na kakaibang ugali, pagbabago ng mood at paminsan-minsang pagsabog ng galit.
6. Ang mga pangunahing tungkulin ay nasa Articles 68 hanggang 71 (mag-asawa) at Articles 220, 221 at 225 (magulang at anak) ng Family Code.
7. Ang mga decision ng National Appellate Matrimonial Tribunal ng Catholic Church, kahit hindi binding, ay dapat bigyan ng malaking respeto.
8. Dapat makilahok ang prosecutor at ang Solicitor General, at dapat maglabas ng certification ang Solicitor General.

Ang psychological incapacity sa ilalim ng Article 36 ay incapacity (kawalan ng kakayahan), hindi lang hirap, pagtanggi o pagpapabaya; hindi pasok ang irreconcilable differences at magkasalungat na ugali, at ang nag-file ang dapat magpatunay nito, at ang mga duda ay pabor sa kasal.

Hinubog ng Molina guidelines ang mga kaso sa Article 36 nang mahigit 20 taon. Sa praktika, dahil sa guideline 2, maraming petition ang nangailangan ng psychologist o psychiatrist na magdi-diagnose ng disorder sa asawa.

Noong 2021, iniwan ng Tan-Andal v. Andal ang guideline 2 at sinabing ang "incurable" ay sa legal na kahulugan, hindi sa medical na kahulugan. Sinabi rin ng Tan-Andal na inalis na ang guideline 8, ang certification ng Solicitor General, sa ilalim ng A.M. No. 02-11-10-SC. May mga ideya ng Molina na buhay pa: dapat umiiral na ang incapacity noong araw ng kasal, dapat seryoso ito, at ang hirap o pagtanggi ay hindi incapacity.