Panaglako iti Conjugal Property Kalpasan ti Ipapatay ti Asawa
Napardas a sungbat
Saan a dagus. No matay ti maysa nga asawa, ti sanikua a sangsangkamaysa a kukua ti agassawa ket masapul nga umuna a ma-liquidate: mailista, mabayadan dagiti utangna ken mabingay, tapno maisina ti paset ti nabati nga asawa iti paset a mapan kadagiti tawid ti natay. Iti sidong dagiti Articles 103 ken 130 ti Family Code, no awan ti naidarum a kaso ti estate, masapul nga i-liquidate ti nabati nga asawa iti uneg ti maysa a tawen (absolute community) wenno innem a bulan (conjugal partnership). No awan ti liquidation iti dayta a panawen, ti aniaman a panaglako wenno sangla ti sanikua ti agassawa ket "shall be void".
Ania ti kuna ti Family Code?
Para iti absolute community of property, ti regime ti kaaduan a kasar a naaramid iti sidong ti Family Code nga awan prenup (Article 75):
Upon the termination of the marriage by death, the community property shall be liquidated in the same proceeding for the settlement of the estate of the deceased.
If no judicial settlement proceeding is instituted, the surviving spouse shall liquidate the community property either judicially or extra-judicially within one year from the death of the deceased spouse. If upon the lapse of the said period, no liquidation is made, any disposition or encumbrance involving the community property of the terminated marriage shall be void.
Para iti conjugal partnership of gains, nga agaplikar a kas default kadagiti kasar a naaramid iti sidong ti Civil Code sakbay a nagbalin nga epektibo ti Family Code (Civil Code Article 119), wenno no pinili iti prenup:
If no judicial settlement proceeding is instituted, the surviving spouse shall liquidate the conjugal partnership property either judicially or extra-judicially within six months from the death of the deceased spouse. If upon the lapse of the six-month period no liquidation is made, any disposition or encumbrance involving the conjugal partnership property of the terminated marriage shall be void.
Ti "disposition" ket agraman ti panaglako wenno donasion. Ti "encumbrance" ket agraman ti sangla.
Para no ania a regime ti agaplikar iti maysa a kasar, kitaen ti Absolute community vs conjugal partnership. No awan prenup, ti petsa ti kasar ti mangikeddeng iti dayta. Para iti pakabuklan dagiti property regime, kitaen ti sanikua ti agassawa: siasino ti akinkukua iti ania iti kasar.
Ania ti nairaman iti liquidation?
Ikeddeng ti Article 129 dagiti addang para iti conjugal partnership. Mangrugi dayta iti inventory a "listing separately all the properties of the conjugal partnership and the exclusive properties of each spouse." Mabayadan dagiti utang, ket ti nabati ket mabingay a pada iti asawa a lalaki ken babai, malaksid no sabali ti kuna dagiti marriage settlement wenno adda waiver wenno forfeiture. Kalpasan laeng daytoy a maammuan ti kagudua ti natay nga asawa, ket mapan dayta a kagudua kadagiti tawidna, a kaaduanna ket nairaman ti nabati nga asawa.
Mabalin kadi nga agasawa manen ti nabati nga asawa sakbay ti liquidation?
Saan nga iparit ti linteg ti baro a kasar, ngem baliwanna dagiti pagannurotan ti sanikuana. Kuna dagiti Articles 103 ken 130 a no agasawa manen ti nabati nga asawa nga awan panangtungpal kadagitoy a kasapulan, "a mandatory regime of complete separation of property shall govern the property relations of the subsequent marriage."
Ania ti kinuna dagiti korte?
Dua a kaso ti Supreme Court ti maipapan iti panaglako ti nabati nga asawa nga awan immuna a liquidation, ket iti dua a kaso saan a naibasura ti panaglako. Ngem iti dua, natay ti asawa a babai sakbay a nagbalin nga epektibo ti Family Code idi August 3, 1988, isu a nagbatay ti Korte kadagiti karbengan a nagun-odnan iti sidong ti Civil Code:
- Iti *Heirs of Protacio Go, Sr. v. Servacio* (2011), natay ti asawa a babai idi 1987 ket inlako ti asawa a lalaki ti paset ti daga idi 1999. Kinuna ti Korte a ti panaglako ket "not necessarily void", gapu ta adda implied co-ownership a nagtaud ket mabalin nga ilako ti asawa a lalaki ti saan pay a nabingay a pasetna. Kinunana met a para iti conjugal partnership nga adda idi nagbalin nga epektibo ti Family Code, "any disposition of the conjugal property after the dissolution of the conjugal partnership must be made only after the liquidation; otherwise, the disposition is void." Kinuna ti Korte a ti umno a remedio dagiti dadduma a tawid ket kaso para iti judicial partition.
- Iti *Domingo v. Spouses Molina* (2016), natay ti asawa a babai idi 1968 ket ti panaglako ket idi 1978. Kinuna ti Korte a saan nga agaplikar ti Article 130 gapu ta ti Family Code ket "without prejudice to vested rights already acquired in accordance with the Civil Code or other laws."
Awan ti desision a nabasa para iti daytoy a panid a mangiyaplikar kadagiti Articles 103 ken 130 iti ipapatay kalpasan a nagbalin nga epektibo ti Family Code. Isu a saan nga ibaga daytoy a panid a valid ti panaglako nga awan liquidation kalpasan ti kabarbaro nga ipapatay maipapan iti bukod a paset ti naglako. Ti sasao ti linteg ket ti kasta a panaglako ket "shall be void".
Para iti panaglako wenno sangla nga inaramid ti maysa nga asawa nga awan pammalubos ti sabali bayat a sibibiag dagiti dua, ti pagannurotan ket adda iti Article 124 ken iti kaso a Homeowners Savings v. Dailo. Saan nga inyaplikar dayta a kaso ti Article 130.
Kasano a ma-settle ti estate?
Ti liquidation ti sanikua ti agassawa ket mapasamak agraman ti settlement ti estate ti natay nga asawa. No awan ti will ken awan ti utang ken amin a tawid ket adda iti umno nga edad (wenno umno a nairepresentar dagiti menor de edad), ipalubos ti Rule 74 ti Rules of Court a bingayen dagiti tawid ti estate babaen ti public instrument a naidulin iti register of deeds, nga awan kaso iti korte. Kitaen ti Extrajudicial settlement of estate ken ti Tawid nga awan will.
Kasano daytoy iti pudno a biag?
Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti pagannurotan. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.
Nora ken Oscar. Nagkasarda idi 2000 nga awan prenup, isu nga agaplikar ti absolute community. Natay ni Oscar idi 2024. Awan ti naidarum a kaso ti estate. Iti sidong ti Article 103, masapul nga i-liquidate ni Nora ti community property iti uneg ti maysa a tawen. No ilakona ti community a daga kalpasan dayta a tawen nga awan liquidation, kuna ti linteg a ti panaglako ket "shall be void".
Nag-asawa manen ni Nora. No agasawa manen ni Nora nga awan umuna a liquidation, ti baro a kasarna ket iturayan ti complete separation of property (Article 103, naudi a parapo).
Pedro ken Rosa. Nagkasarda idi 1980, isu nga agaplikar ti conjugal partnership. Natay ni Rosa idi 2025. Ti panawen iti sidong ti Article 130 ket innem a bulan. Pirmaan da Pedro ken dagiti annakda nga adda iti umno nga edad ti extrajudicial settlement nga umuna a mangisina iti kagudua ni Pedro iti conjugal property ket kalpasanna bingayenna ti kagudua ni Rosa kadagiti tawidna.
Kaano a kasapulam ti abogado?
Makisaritaka iti abogado sakbay a gumatang wenno agilako iti daga ti naasawaan a tao a natayen, wenno no nabati nga asawaka nga adda pay sanikua a nakanagan kadakayo a dua. Ababa dagiti deadline iti Articles 103 ken 130, mabalin a nadagsen ti epekto ti saan a panangtungpal kadagitoy, ken nagduma dagiti pagannurotan para kadagiti ipapatay sakbay ken kalpasan ti August 3, 1988. Mabalin a kitaen ti abogado ti titulo, ti petsa ti kasar, dagiti tawid ken dagiti papeles ti estate tax.
No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaen ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma a pagpilian.
Ania a probision ti pagbasaran daytoy a sungbat?
Ania a desision ti Supreme Court ti mainaig?
Kadawyan a saludsod
Mabalin kadi nga ilako ti nabati nga asawa ti conjugal property kalpasan ti ipapatay ti sabali nga asawa?
Saan a siwayawaya. Kasapulan dagiti Articles 103 ken 130 ti Family Code nga umuna a ma-liquidate ti sanikua ti agassawa. No awan ti kaso ti estate ken awan ti liquidation iti uneg ti panawen, void ti aniaman a disposition wenno encumbrance dayta a sanikua.
Kasano kabayag ti panawen ti nabati nga asawa tapno ma-liquidate ti sanikua?
No awan ti naidarum a judicial settlement ti estate, maysa a tawen manipud iti ipapatay para iti absolute community (Article 103) ken innem a bulan para iti conjugal partnership (Article 130). Mabalin a judicial wenno extrajudicial ti liquidation.
Ania ti mapasamak no agasawa manen ti nabati nga asawa nga awan liquidation?
Kuna dagiti Articles 103 ken 130 a mandatory a regime ti complete separation of property ti mangituray iti baro a kasar.
Void kadi ti panaglako iti kaso a Servacio?
Saan a kanayon. Iti Heirs of Protacio Go, Sr. v. Servacio (2011), natay ti asawa a babai idi 1987, sakbay a nagbalin nga epektibo ti Family Code, ket pinatalged ti Supreme Court ti panaglako ti asawa a lalaki iti paset kas co-owner. Nagbatay ti desision kadagiti karbengan a nagun-odnan iti sidong ti Civil Code.
Masapul kadi nga agpirma amin a tawid tapno mailako ti sanikua ti natay nga asawa?
Mapan kadagiti tawid ti paset ti natay nga asawa. Ti panaglako iti intero a sanikua ket kaaduanna a kasapulanna nga umuna a ma-settle ti estate, iti korte wenno babaen ti extrajudicial settlement a pinirmaan dagiti amin a tawid. Kitaen ti panid maipapan iti extrajudicial settlement.
Agaplikar kadi ti kaso a Dailo kalpasan ti ipapatay ti asawa?
Ti Dailo ket maipapan iti sangla nga inaramid ti asawa a lalaki bayat ti kasar nga awan pammalubos ti asawa a babai, iti sidong ti Article 124. Saanna nga inyaplikar ti Article 130, isu a mainaig laeng a pagbasaan dayta.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?