Ano ang Obligasyon sang Bana kag Asawa suno sa Family Code?
Dasig nga sabat
Suno sa Article 68 sang Family Code, dapat mag-istar nga dungan ang bana kag asawa, maghigugmaanay, magtahuray kag mangin matutom, kag magbuligay kag magsustentuhanay. Gindugang sang masunod nga mga article nga sila nga duha ang nagapili sang family home, nagapartihanay sa gastos sa pagsustento sa pamilya, kag nagadumala sang panimalay. Puwede mag-obra ukon magnegosyo ang bisan sin-o sa ila nga wala sang consent sang isa (Article 73). Pero siling sang Supreme Court nga wala sang korte nga makapilit sa isa ka asawa nga mag-istar upod sa isa.
Ano ang ginasiling sang Article 68?
The husband and wife are obliged to live together, observe mutual love, respect and fidelity, and render mutual help and support.
Pareho ini nga obligasyon sang bana kag sang asawa. Wala ginahatag sang layi ang isa ka set sang obligasyon sa bana kag lain sa asawa.
May legal nga kahulugan diri ang "support" (sustento). Suno sa Article 194, ang support nagasakop sa kinahanglan para sa pagkaon, istaran, bayo, pagbulong, edukasyon kag transportasyon, suno sa ikasarang sang pamilya. Ang mag-asawa amo ang una sa listahan sang mga dapat magsustentuhanay sa Article 195.
Sin-o ang nagadesisyon kon diin mag-istar ang pamilya?
Ang mag-asawa. Siling sang Article 69:
The husband and wife shall fix the family domicile. In case of disagreement, the court shall decide.
Ginatugutan man sang amo nga article ang korte nga palibrehon ang isa ka asawa sa pag-istar upod sa isa "if the latter should live abroad or there are other valid and compelling reasons for the exemption." (kon ang isa nagaistar sa abroad ukon may iban nga balido kag mabaskog nga rason). Pero indi ini nagaaplikar "if the same is not compatible with the solidarity of the family." (kon indi ini nagahisanto sa paghiliusa sang pamilya). Wala sang desisyon nga ginbasa para sa sini nga pahina nga nag-aplikar sini nga mga tinaga sa piho nga kaso, pareho sang pag-obra sa abroad.
Sin-o ang magabayad para sa kinahanglanon sang pamilya?
Ang mag-asawa, nga dungan:
The spouses are jointly responsible for the support of the family. The expenses for such support and other conjugal obligations shall be paid from the community property and, in the absence thereof, from the income or fruits of their separate properties. In case of insufficiency or absence of said income or fruits, such obligations shall be satisfied from the separate properties.
Gani amo ini ang pagkasunod-sunod: una ang pagkabutang sang mag-asawa, dayon ang kita halin sa kaugalingon nga pagkabutang sang kada isa, dayon ang kaugalingon nga pagkabutang sang kada isa. Gindugang sang Article 71 nga ang pagdumala sang panimalay "the right and the duty of both spouses" (kinamatarong kag obligasyon sang mag-asawa), kag ang gastos sini ginabayaran sa amo man nga paagi.
Kon diin nga pagkabutang ang sang mag-asawa nagadepende sa property regime. Tan-awa ang absolute community of property kag conjugal partnership of gains.
Puwede bala mag-obra ang asawa nga wala sang consent sang isa?
Huo. Ginbag-o ang Article 73 sang Republic Act No. 10572. Amo ini ang ginasiling sini subong:
Either spouse may exercise any legitimate profession, occupation, business or activity without the consent of the other. The latter may object only on valid, serious, and moral grounds.
Kon indi sila magkasugot, duha ka butang ang desisyunan sang korte: kon husto bala ang pagkontra, kag kon napuslan bala sang pamilya antes ukon pagkatapos sang pagkontra. Ang ikaduha nga punto amo ang nagadesisyon kon diin nga pagkabutang ang magabayad sang mga obligasyon nga naghalin sini. Kon ang pakinabang naghalin antes sang pagkontra, ang community property ang may salabton. Kon pagkatapos, ang kaugalingon nga pagkabutang sang asawa nga wala nakakuha sang consent ang may salabton. Ginaprotektahan ang mga nagpahulam nga naghulag sa maayo nga pagtuo (good faith).
Mapilit bala sang korte ang isa ka asawa nga mag-istar upod sa isa?
Indi. Sa *Ilusorio v. Bildner* (2000), nagpangayo ang isa ka asawa sa korte nga ipadala sa iya ang iya bana para mag-istar upod sa iya. Wala ini ginsugtan sang Supreme Court. Siling sini: "No court is empowered as a judicial authority to compel a husband to live with his wife." (wala sang korte nga may gahum nga pilitan ang bana nga mag-istar upod sa iya asawa). Ang pag-istar nga dungan, siling sini, "is best left to the man and woman's free choice." (mas maayo nga ibilin sa hilway nga pagpili sang lalaki kag babayi).
Gani matuod ang obligasyon nga mag-istar nga dungan, pero indi ini ginapatuman paagi sa pagpilit. Kon maghalin ang isa ka asawa, may iban nga remedyo ang layi, nga ginpaathag sa Ano ang mahimo mo kon ginbiyaan sang imo asawa ang pamilya?
Paano kon ginapabay-an sang asawa ini nga mga obligasyon?
May general nga remedyo ang Article 72:
When one of the spouses neglects his or her duties to the conjugal union or commits acts which tend to bring danger, dishonor or injury to the other or to the family, the aggrieved party may apply to the court for relief.
Ang iban nga remedyo nagadepende sa kon ano ang natabo:
- Support. Ang asawa ukon bata nga wala ginasustentuhan puwede magpangayo sang support. Tan-awa ang Pila ang child support?
- [Legal separation](/hil/law/glossary/legal-separation). Ang pila ka binuhatan mga rason para sa legal separation suno sa Article 55, pareho sang liwat-liwat nga pagpanakit, sexual infidelity, kag pagbiya nga wala sang husto nga rason sa sobra sa isa ka tuig. Tan-awa ang mga rason para sa legal separation.
- Pagkabutang. Kon ginbiyaan sang isa ka asawa ang pamilya ukon wala niya ginatuman ang iya obligasyon sa sini, puwede magpangayo ang isa sa korte sang receivership, separation of property ukon sole administration sang pagkabutang sang mag-asawa (Article 101). Tan-awa ang separation of property samtang kasal.
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ana kag Ben. Gusto ni Ana magbukas sang sari-sari store. Suno sa Article 73, indi niya kinahanglan ang consent ni Ben. Makakontra lang si Ben kon may balido, seryoso kag moral nga rason. Kon indi sila magkasugot, ang korte ang magadesisyon.
Carlo kag Dina. Naghalin si Carlo sa balay sang pamilya kag nagsaylo sa iban nga siudad. Siling sang Article 68 nga dapat mag-istar nga dungan ang mag-asawa, pero suno sa desisyon sa *Ilusorio* wala sang korte nga magamando sa iya nga magbalik. Puwede tan-awon ni Dina ang mga remedyo para sa pagbiya kag support.
Elmer kag Fe. May job offer si Elmer sa iban nga probinsya, kag gusto ni Fe nga magpabilin ang pamilya kon diin sila subong. Suno sa Article 69, sila nga duha ang nagapili sang family home. Kon indi sila magkasugot, ang korte ang magadesisyon.
San-o ka nagakinahanglan sang abogado?
Magpakig-istorya sa abogado kon naghalin ang imo asawa, nag-untat sa pagsustento sa pamilya, ukon ginabutang ka ukon ang kabataan sa katalagman, ukon kon gusto mo nga ang korte ang magdesisyon sa inyo indi pagkasugot parte sa family home ukon sa obra. Masiling sang abogado kon diin nga remedyo ang nagahisanto sa imo kamatuoran kag ano nga ebidensya ang kinahanglan mo.
Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Masami nga pamangkot
Ano ang obligasyon sang bana kag asawa suno sa Family Code?
Siling sang Article 68 nga dapat mag-istar nga dungan ang bana kag asawa, maghigugmaanay, magtahuray kag mangin matutom, kag magbuligay kag magsustentuhanay. Gindugang sang Articles 69 tubtob 71 nga sila nga duha ang nagapili sang family home, nagasustento sa pamilya nga dungan, kag nagadumala sang panimalay.
Mapilit bala sang korte ang akon asawa nga mag-istar upod sa akon?
Indi. Sa Ilusorio v. Bildner (2000), siling sang Supreme Court nga wala sang korte nga may gahum nga pilitan ang bana nga mag-istar upod sa iya asawa, kag indi mapilit ang pag-istar nga dungan paagi sa writ of habeas corpus. May iban nga remedyo, pareho sang support ukon judicial separation of property.
Kinahanglan bala sang asawa ang consent sang iya bana para mag-obra ukon magnegosyo?
Indi. Siling sang Article 73, nga ginbag-o sang Republic Act No. 10572, nga puwede ang bisan sin-o sa mag-asawa maghimo sang bisan ano nga legitimate nga propesyon, obra, negosyo ukon aktibidad nga wala sang consent sang isa. Makakontra lang ang isa kon may balido, seryoso kag moral nga rason, kag ang korte ang magadesisyon kon indi sila magkasugot.
Sin-o ang nagadesisyon kon diin mag-istar ang pamilya?
Ang mag-asawa. Siling sang Article 69 nga ang bana kag asawa ang nagapili sang family domicile, kag ang korte ang magadesisyon kon indi sila magkasugot. Puwede palibrehon sang korte ang isa ka asawa sa pag-istar upod sa isa kon ang isa nagaistar sa abroad ukon may iban nga balido kag mabaskog nga rason.
Sin-o ang magabayad sang gastos sang pamilya?
Ang mag-asawa nga dungan. Suno sa Article 70, ang support sang pamilya ginabayaran anay halin sa community property, dayon halin sa kita sang ila tagsa-tagsa nga pagkabutang, kag sa ulihi halin sa ila tagsa-tagsa nga pagkabutang mismo.
Ano ang mahimo sang asawa kon ginapabay-an sang isa ini nga mga obligasyon?
Siling sang Article 72 nga puwede magpangayo sa korte sang bulig ang asawa nga nahalitan kon ginapabay-an sang isa ang iya obligasyon ukon nagadala sang katalagman, kahuy-anan ukon halit sa pamilya. Ang iban nga remedyo nagadepende sa kamatuoran, pareho sang claim sa support ukon petition for legal separation.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?