Wala Nagbayad ang Isa ka Partido: Puede Bala Kanselahon ang Kontrata?

Ang Article 1191 ginagamit sa reciprocal obligations, diin ang kada partido pareho nga creditor kag nakautang sang isa, pareho sang baligya:

Sa madaling silingon: kon wala nagtuman ang isa ka partido, puede magpili ang nadalaman kon pilition ang pagtuman ukon kanselahon ang kontrata, kag may danyos sa duha. Ang korte magamando sang rescission luwas kon may husto nga rason para hatagan sang tion, kag ginaprotektahan ang iban nga tawo nga nakakuha sang butang.

Ang "rescission" diri buot silingon ang pagkansela sang kontrata tungod sang paglapas sang isa ka partido. Gintawag ini sang Korte sa The Wellex Group v. U-Land Airlines (2015) nga "a principal action precisely because it is a violation of the original reciprocal prestation", ukon isa ka pangunahan nga kaso kay paglapas ini sang orihinal nga obligasyon sang isa kag isa.

Indi. Sa Spouses Kaw v. Heirs of Nodalo (2024), siling sang Korte nga ang rescission "is not permitted for a slight or casual breach of the contract, but only for such breaches that are substantial and fundamental as to defeat the object of the parties in making the agreement." Buot silingon, indi ini puede sa gamay lang nga paglapas, kundi sa mabug-at kag pundamental lang nga paglapas nga nagaguba sang tuyo sang kasugtanan. Indi ini ginatugot:

1. kon gamay ukon simple lang ang paglapas;
2. kon may substantial compliance (halos natuman na ang obligasyon); kag
3. kon may nakita ang korte nga husto nga rason para hatagan sang tion sa pagtuman.

Ang ikatlo nga punto nagasunod sa teksto sang Article 1191: puede magbutang ang korte sang tion imbes nga magmando sang rescission kon may husto nga rason.

Isa ka halimbawa sang mabug-at nga paglapas yara sa Verga v. Harbor Star Shipping Services (2024), diin ang indi paghatag sang nagbaligya sang stock certificates "amounted to a substantial breach of their contract which gave rise to a right to rescind the sale", ukon isa ka mabug-at nga paglapas nga naghatag sang kinamatarong nga kanselahon ang baligya.

Puede magsiling ang kontrata nga ang isa ka partido puede magkansela sini sa iya kaugalingon. Pero sa Kaw, siling sang Korte nga "judicial validation of such unilateral rescission is necessary, for it is only the final judgment of a court that will conclusively settle whether the action taken was correct in law." Buot silingon, kinahanglan i-validate sang korte ang pagkansela, kay ang final nga desisyon lang sang korte ang makapasulbar kon husto ini suno sa layi. Gani kon ginakontra sang isa ka partido ang pagkansela, ang korte ang magadesisyon.

Sa contract to sell, ang obligasyon sang nagbaligya nga ibaligya ang propiedad nagadepende sa bug-os nga bayad sang presyo. Ginpaathag sang Kaw nga kon wala ginbayaran sang nagbakal ang bug-os nga presyo, "the remedy of rescission is not available because the non-fulfillment of the suspensive condition for failure to pay the full purchase price simply prevents the obligation to sell the subject property from arising". Buot silingon, indi puede ang rescission kay ang indi pagbayad nagapugong lang nga mag-umpisa ang obligasyon sa pagbaligya. Kon ang reklamo base sa iban nga mabug-at nga paglapas, "the remedy of rescission is available", ukon puede ang rescission.

Ang mga espesyal nga layi parte sa hulugan nga baligya sang real estate wala ginatalakay sa sini nga pahina.

Ginabalik sang kada partido ang iya nabaton. Siling sang Article 1385 nga ang rescission "creates the obligation to return the things which were the object of the contract, together with their fruits, and the price with its interest", ukon nagapilit nga ibalik ang mga butang sang kontrata upod ang ila bunga, kag ang presyo upod ang interest. Ginkumpirma sang Wellex nga ginagamit ini sa rescission suno sa Article 1191.

Puede man magpangayo sang danyos ang nadalaman nga partido. Ginaprotektahan ang iban nga tawo nga nakakuha sang butang in good faith (sa maayo nga tinutuyo), suno sa ulihi nga parapo sang Article 1191 kag sa Article 1385.

Iban ini sa "rescissible contracts" sang Articles 1381 to 1383, pareho sang mga kontrata nga nagahalit (lesion), nga puede ma-rescind bisan wala sang paglapas. Ginpain sang Wellex ang duha. Para sa iban pa nga may depekto nga kontrata, tan-awa ang Void kontra voidable nga kontrata.

Ini isa ka hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano ginagamit ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Elmer nagbaligya sang iya delivery van kay Fely sa presyo nga bayaran sa duha ka bahin, kag gintugyan niya ang van. Ginbayaran ni Fely ang una nga bahin pero nagdumili sia nga bayaran ang nabilin, nga amo ang mas dako nga bahin sang presyo. Puede magpangayo si Elmer sa korte nga i-rescind ang baligya suno sa Article 1191 kag ipabalik ang van, samtang ibalik niya ang ginbayad ni Fely, upod ang danyos. Kon halos tanan nabayaran na ni Fely kag pila lang ka adlaw nga naulihi, puede makita sang korte nga may substantial compliance kag indi itugot ang rescission.

Tan-awa man ang kahulugan sang rescission kag ang pahina sang topiko parte sa mga kontrata kag obligasyon.

Makighambal sa abogado kon ang isa ka partido sa kontrata wala nagbayad ukon wala nagtuman, kon gusto mo magkansela sang kontrata ukon nakabaton ka sang notice sang pagkansela, ukon kon ang kontrata may clause parte sa awtomatiko nga pagkansela. Kon mabug-at ang paglapas ukon indi, ginadesisyunan ini kada kaso.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas. Tan-awa man ang Kinahanglan bala ang demand letter antes magkaso?