Article 1169 sang Civil Code: Delay kag demand (pagpangayo sang bayad)
Status: May bisa pa
Ano ang ginasiling sang Article 1169?
Ang opisyal nga teksto sang kasuguan yara sa English.
Those obliged to deliver or to do something incur in delay from the time the obligee judicially or extrajudicially demands from them the fulfillment of their obligation.
However, the demand by the creditor shall not be necessary in order that delay may exist:
(1) When the obligation or the law expressly so declare; or
(2) When from the nature and the circumstances of the obligation it appears that the designation of the time when the thing is to be delivered or the service is to be rendered was a controlling motive for the establishment of the contract; or
(3) When demand would be useless, as when the obligor has rendered it beyond his power to perform.
In reciprocal obligations, neither party incurs in delay if the other does not comply or is not ready to comply in a proper manner with what is incumbent upon him. From the moment one of the parties fulfills his obligation, delay by the other begins.
Ano ang buot silingon sini sa simple nga tinaga?
Ginasiling sang Article 1169 sang Civil Code kon san-o ang tawo nga dapat mag-entrego ukon maghimo sang isa ka butang legal nga "in delay": halin sang tion nga ginpangayo ini sang creditor, sa korte ukon sa gwa sang korte. Indi kinahanglan ang demand sa tatlo ka kaso: kon ginasiling ini sang law ukon sang obligasyon, kon ang petsa amo ang pangunahan nga rason sang kontrata, kag kon wala na sang pulos ang demand. Sa mga kontrata nga pareho ang duha ka pihak may utang, wala nadelay ang isa ka pihak samtang wala pa nagatuman ang isa.
Paano ini nagaobra sa matuod nga kabuhi?
Ang wala nabayaran nga utang ni Joel
Naghulam si Joel sang kuwarta kay Ana, nga bayaran sa isa ka pirme nga petsa, kag wala sang clause parte sa default. Nakalampas ang petsa. Suno sa una nga paragraph sang Article 1169, nadelay si Joel halin sang tion nga ginpangayo ni Ana ang bayad, halimbawa paagi sa nasulat nga demand letter.
Ang cake sa kasal
Nag-order si Marie sang cake para sa adlaw sang iya kasal. Klaro nga ang petsa sang delivery amo ang rason sang kontrata. Suno sa Article 1169(2), nadelay ang baker kon wala na-entrego ang cake sa sina nga adlaw, bisan wala sang demand.
Pareho nga nagahulat
Nagkasugot si Ben nga ibaligya ang iya motorsiklo kay Rico; magabayad si Rico sa delivery. Wala nag-entrego si Ben, kag wala nagbayad si Rico. Suno sa ulihi nga paragraph sang Article 1169, wala sang isa sa ila nga nadelay tubtob nga ang isa sa ila magtuman ukon handa na magtuman sang husto.
Ano ang buot silingon sini sa praktis?
- Ang interest sa loan dapat nasulat nga ginkasugtan (Article 1956). Tan-awa man ang legal bala ang 5% nga interest kada bulan?
- Wala sang salabton ang debtor sa mga hitabo nga indi matagna ukon malikawan, may mga eksepsyon: tan-awa ang Article 1174.
- Para sa libre ukon barato nga bulig legal, tan-awa ang diin makakita sang bulig legal.
Ano ang ginasiling sang Article 1169?
Those obliged to deliver or to do something incur in delay from the time the obligee judicially or extrajudicially demands from them the fulfillment of their obligation.
However, the demand by the creditor shall not be necessary in order that delay may exist: (1) When the obligation or the law expressly so declare; or (2) When from the nature and the circumstances of the obligation it appears that the designation of the time when the thing is to be delivered or the service is to be rendered was a controlling motive for the establishment of the contract; or (3) When demand would be useless, as when the obligor has rendered it beyond his power to perform.
In reciprocal obligations, neither party incurs in delay if the other does not comply or is not ready to comply in a proper manner with what is incumbent upon him. From the moment one of the parties fulfills his obligation, delay by the other begins.
Pila ka termino:
- Obligee ukon creditor: ang tawo nga ginautangan. Obligor ukon debtor: ang tawo nga may utang.
- Judicial demand: pag-file sang kaso sa korte. Extrajudicial demand: pagpangayo sa gwa sang korte, pareho sang demand letter.
- Delay (sa Latin, mora): ang legal nga kahimtangan sang pagkaulihi pagkatapos sang demand, nga may resulta pareho sang salabton sa damages.
San-o indi kinahanglan ang demand?
Ang tatlo ka eksepsyon sa ikaduha nga paragraph:
- Klaro nga ginasiling sang obligasyon ukon sang law. Halimbawa, ang kontrata nga nagasiling nga default na ang debtor bisan wala sang demand kon nakalampas na ang due date.
- Ang tion amo ang pangunahan nga rason. Importante gid ang petsa nga indi mahimo ang kontrata kon wala ini, pareho sang delivery para sa isa ka pinasahi nga okasyon.
- Wala na sang pulos ang demand. Halimbawa, kon ang debtor mismo naghimo nga indi na matuman ang obligasyon.
Ngaa importante ang petsa sang demand?
Ang delay masami amo ang nagatanda kon san-o nagasugod ang interest kag damages. Sa Verga v. Harbor Star Shipping Services (2024), ginbalhin sang Supreme Court ang pagsugod sang compensatory interest halin sa petsa sang judicial demand pakadto sa petsa sang mas nauna nga extrajudicial demand, kag ginsitar ang Article 1169 kag Lara's Gifts v. Midtown. Ang mga rate sang interest ginapaathag sa legal interest rate.
May ikaduha nga epekto ang nasulat nga demand suno sa lain nga article. Siling sang Article 1155 nga ang prescription sang mga aksyon ginapundo kon may nasulat nga extrajudicial demand ang creditor. Tan-awa ang pila ka tuig para masukot ang utang.
Paano nagaobra ang reciprocal obligations?
Sa reciprocal obligation, ang kada pihak creditor kag debtor sa isa ka tion, pareho sang baligya (ang nagabaligya nagaentrego, ang nagabakal nagabayad). Siling sang ulihi nga paragraph sang Article 1169 nga wala sang pihak nga nadelay samtang ang isa wala nagatuman ukon wala pa handa magtuman sang husto. Kon nagtuman na ang isa ka pihak, nagasugod na ang delay sang isa. Ang pihak nga wala nagatuman sa reciprocal obligation mahimo pangayuan sang pagtuman ukon rescission suno sa Article 1191.
Ano nga mga desisyon sang Supreme Court ang may kaangtanan?
- Lara's Gifts v. Midtown (G.R. No. 225433)Lara's Gifts v. Midtown sa Hiligaynon: ang 2019 kag 2022 nga desisyon sa ginkasugtan nga interest, compounding, sobra nga rate kag 6% legal interest.
- Nacar v. Gallery Frames (G.R. No. 189871)Nacar v. Gallery Frames sa Hiligaynon: ang 2013 nga desisyon nga nagpanubo sang legal interest halin 12% pakadto 6% kada tuig halin Hulyo 1, 2013.
Masami nga pamangkot
San-o nadelay ang debtor suno sa Article 1169?
Halin sang tion nga ginpangayo sang creditor ang pagtuman, judicially (paagi sa pag-file sang kaso) ukon extrajudicially (sa gwa sang korte, pareho sang demand letter). Ginatawag ini sang Article 1169 nga incurring in delay.
Pirme bala kinahanglan ang demand letter?
Indi. Tatlo ka kaso ang ginalista sang Article 1169 nga indi kinahanglan ang demand: kon klaro nga ginasiling sang obligasyon ukon sang law; kon ang tion sang delivery ukon serbisyo amo ang pinakaimportante nga rason sang kontrata; kag kon wala na sang pulos ang demand.
Ngaa importante ang petsa sang demand?
Ang delay mahimo maghimo sa debtor nga may salabton sa damages kag interest. Sa Verga v. Harbor Star Shipping Services (2024), ginkuwenta sang Supreme Court ang compensatory interest halin sa extrajudicial demand, kag ginsitar ang Article 1169 kag Lara's Gifts v. Midtown.
Paano kon pareho ang duha ka pihak may obligasyon sa isa kag isa?
Siling sang Article 1169 nga sa reciprocal obligations, wala sang pihak nga nadelay kon ang isa wala nagatuman ukon wala pa handa magtuman sang husto. Kon natuman na sang isa ka pihak ang iya obligasyon, nagasugod na ang delay sang isa.
Ginapundo man bala sang demand letter ang prescriptive period?
Ang nasulat nga extrajudicial demand sang creditor nagapundo (interrupt) sang prescription suno sa Article 1155. Lain ini nga rule sa Article 1169.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?