Service Incentive Leave: 5 Days Paid Leave at Pag-convert sa Cash

Galing ang patakaran sa Article 95 ng Labor Code (ang numero nito bago ang renumbering ng Department of Labor and Employment, o DOLE, noong 2015). Ayon sa pagkakasipi ng Supreme Court sa *Auto Bus Transport Systems v. Bautista* (2005), ang bawat empleyadong nakapagbigay ng hindi bababa sa isang taon ng serbisyo ay may karapatan sa "a yearly service incentive leave of five days with pay." (taunang service incentive leave na limang araw with pay).

Ipinapaliwanag ng Omnibus Rules Implementing the Labor Code ang mga detalye. Ang mga patakarang inilalarawan sa pahinang ito ay ang teksto ng 1989 na nakalathala sa Supreme Court E-Library. Puwedeng may binago sa ilang detalye ang mga mas bagong issuance ng DOLE.

Ayon sa rules, ang "at least one-year service" ay serbisyong hindi bababa sa 12 buwan:

• tuloy-tuloy man o may putol, kaya hindi nire-reset ng mga puwang ang bilang;
• bilang mula sa petsa ng simula mo sa trabaho;
• kasama ang mga awtorisadong absent at bayad na regular holiday.

Kung kulang sa 12 buwan kada taon ang araw ng trabaho sa establisyimento mo dahil sa nakasanayan, polisiya o kontrata, ang mas maikling panahong iyon ang binibilang na isang taon.

Pitong grupo ang inilista ng rules ng 1989 na walang SIL sa ilalim ng patakarang ito:

1. mga empleyado ng gobyerno, kasama ang mga nasa government-owned and controlled corporations;
2. domestic helpers at mga taong nasa personal service ng iba (may sariling patakaran sa SIL ngayon ang kasambahay, tingnan sa ibaba);
3. managerial employees;
4. field personnel at iba pang empleyadong hindi sinu-supervise ng employer ang trabaho;
5. mga empleyadong mayroon na ng benepisyong ito;
6. mga empleyadong may vacation leave with pay na hindi bababa sa limang araw;
7. mga empleyado ng establisyimentong karaniwang may wala pang sampung empleyado.

Madalas mali ang pagbasa sa ikaapat na grupo. Binabanggit ng rule sa parehong linya ang mga manggagawang binabayaran "on task or contract basis, purely commission basis" (kada task o kontrata, o purong commission). Sa *Auto Bus*, sinabi ng Supreme Court na hindi awtomatikong hindi sakop ang mga manggagawang ito. Ang hindi lang sakop ay ang mga tunay na field personnel, ibig sabihin, karaniwan silang nagtatrabaho malayo sa opisina at hindi matiyak nang makatwiran ang aktwal nilang oras. May karapatan sa SIL ang bus driver-conductor na binabayaran ng commission dahil sinu-supervise ang trabaho niya ng mga inspector, dispatcher at fixed na schedule.

Oo. Sinasabi ng rules na ang SIL ay "shall be commutable to its money equivalent if not used or exhausted at the end of the year." Sa madaling salita, kung hindi mo nagamit ang limang araw mo, babayaran ka ng employer ng katumbas na halaga nito.

Sa *Auto Bus*, tinanggap din ng Court na puwedeng ipunin ng empleyado ang leave credits niya at hingin ang katumbas na pera kapag nag-resign siya o natanggal. Isa ang hindi nagamit na SIL sa mga karaniwang kasama sa final pay. Puwede mo itong tantyahin gamit ang final pay calculator at basahin kung paano gumagana ang final pay sa gabay sa final pay at separation pay.

Oo, ayon sa sarili nilang batas. Binibigyan ng Section 29 ng Batas Kasambahay (Republic Act No. 10361) ang domestic worker na may hindi bababa sa isang taon ng serbisyo ng taunang SIL na limang araw with pay. Mas mahigpit ang patakaran kaysa sa ibang empleyado: hindi dinadala sa susunod na taon ang hindi nagamit na araw, at "shall not be convertible to cash" (hindi puwedeng i-convert sa cash). Basahin ang mga karapatan ng kasambahay.

Ayon sa sinabi ng Court sa *Auto Bus*, dapat i-file ang mga money claim mula sa trabaho sa loob ng tatlong taon mula nang mag-accrue ang cause of action (lumang Article 291 ng Labor Code, ang numero nito bago ang renumbering noong 2015). Para sa SIL, nagtakda ang *Auto Bus* ng espesyal na simula. Nagsisimula ang tatlong taon "from the time when the employer refuses to pay its monetary equivalent after demand of commutation or upon termination of the employee's services." (mula nang tumanggi ang employer na bayaran ang katumbas na pera matapos itong singilin, o kapag natapos ang serbisyo ng empleyado). Sa kasong iyon, hindi kailanman ginamit o kinuha ng driver ang cash ng leave niya at nag-file siya isang buwan pagkatapos ng dismissal niya, kaya nasa oras ang claim niya. Basahin ang deadline para sa money claims.

Ang employer. Sa Agabon v. NLRC (2004), sinabi ng Supreme Court na nasa employer ang pasaning patunayan ang pagbabayad, dahil nasa kanya ang payroll at iba pang records. Walang naipakitang patunay ang employer sa kasong iyon, kaya inutusan itong bayaran ang SIL pay ng mga manggagawa kahit pinagtibay ang pagtanggal sa kanila dahil sa abandonment.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Ana. Cashier si Ana sa isang tindahang may 15 empleyado. 18 buwan na siya roon at hindi niya nagamit ang limang araw niya ngayong taon. Sa katapusan ng taon, kino-convert ng employer niya sa cash ang mga hindi nagamit na araw.

Joy. Nagtatrabaho si Joy sa isang bakery na karaniwang may anim na empleyado. Hindi sakop ng patakaran sa SIL ang establisyimentong karaniwang may wala pang sampung empleyado, kaya wala siyang SIL sa ilalim ng patakarang ito. Masusunod pa rin ang mas magandang benepisyo kung nasa kontrata o company policy niya.

Ben. Delivery driver si Ben na binabayaran ng commission. Ang employer ang nagtatakda ng schedule niya, nagta-track ng mga biyahe niya at nagche-check ng report niya araw-araw. Hindi siya awtomatikong hindi sakop dahil lang commission ang bayad sa kanya. Gaya sa *Auto Bus*, ang tanong ay kung matitiyak nang makatwiran ang oras ng trabaho niya. Sa ganitong dami ng supervision, puwede niyang sabihing hindi siya field personnel at may karapatan siya sa SIL.

Mila. Dalawang taon nang kasambahay si Mila. Hindi niya nagamit ang limang araw ng leave niya noong nakaraang taon. Ayon sa RA 10361, hindi ito dinadala sa susunod na taon at hindi binabayaran ng cash.

Puwedeng unang kausapin ng manggagawa ang employer nang nakasulat at magtabi ng kopya. Kung hindi naayos, puwedeng mag-file ang manggagawa ng request for assistance sa ilalim ng Single Entry Approach (SEnA) sa DOLE. Basahin ang paano mag-file ng labor complaint. Inihahambing ng talaan ng leave benefits ang SIL sa iba pang paid leave sa batas ng Pilipinas.

Kumausap ng abogado o ng Public Attorney's Office (PAO) kung sinasabi ng employer na field personnel o managerial ka, kung maraming taon ang sakop ng claim mo, o kung bahagi ng kaso ng dismissal ang SIL claim. Matitingnan ng abogado kung aling deadline ang susundin at kung anong records ang kailangan mo.

Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.