Mga Karapatan ng Kasambahay sa Batas Kasambahay (RA 10361)

Ayon sa Section 4(d), ang domestic worker o "kasambahay" ay sinumang gumagawa ng domestic work sa loob ng employment relationship, "such as, but not limited to" (gaya ng, pero hindi limitado sa) general househelp, nursemaid o yaya, cook, hardinero, o labandera. Ang domestic work ay trabahong ginagawa sa loob ng bahay o para sa isang household.

Dalawang grupo ang hindi sakop:

• mga taong gumagawa ng domestic work paminsan-minsan lang, hindi bilang hanapbuhay;
• mga batang nasa foster family arrangement na binibigyan ng pagkakataong mag-aral at allowance para sa school, gaya ng baon.

Ayon sa Section 11, kailangan ng nakasulat na kontrata bago magsimula ang trabaho, sa wikang naiintindihan ng dalawang panig, at may pirmadong kopya ang manggagawa. Dapat nakasaad dito ang mga gawain, tagal ng employment, sahod, mga pinapayagang kaltas, oras ng trabaho, rest day at leave, pagkain, tirahan at medical attention, anumang deployment expenses at utang, at kung paano puwedeng matapos ang trabaho.

Bago mag-hire, puwedeng humingi ang employer ng medical certificate, barangay at police clearance, NBI clearance at birth certificate o ibang patunay ng edad (Section 12). Ang gastos sa mga ito ay sagot ng magiging employer o ng agency, hindi ng manggagawa. Kailangan ding i-register ng employer ang kasambahay sa Registry of Domestic Workers ng barangay kung saan nakatira ang employer (Section 17).

• Walang recruitment o finder's fee. Walang agency o third party na puwedeng maningil sa manggagawa ng anumang bahagi ng recruitment o finder's fee (Section 13).
• Walang deposit para sa mababasag. Labag sa batas ang humingi ng deposit na pagkakaltasan para sa nawala o nasirang gamit sa bahay (Section 14).
• Walang debt bondage. Hindi puwedeng pagtrabahuhin ang manggagawa para bayaran ang utang na walang malinaw na terms (Sections 4(a) at 15).
• Walang pag-ipit ng sahod. Hindi puwedeng ipitin ng employer ang sahod ng manggagawa, direkta man o hindi direkta (Section 28).
• Walang kaltas nang walang pahintulot. Ang puwede lang ikaltas ay ang hinihingi ng batas, o ang pinayagan ng manggagawa nang nakasulat (Section 25).

• Pagtrato. Walang abuso, pananakit, harassment o nakakababang gawa mula sa employer o sinumang kasama sa bahay (Section 5).
• Pagkain at tirahan. Hindi bababa sa tatlong sapat na pagkain kada araw at makatao at ligtas na tulugan. Tulong at pahinga kapag nagkasakit o nasaktan sa trabaho, nang hindi nawawalan ng benefits. Hindi ito puwedeng ipagkait bilang parusa (Section 6).
• Privacy. Paggalang sa privacy, kasama ang komunikasyon at mga personal na gamit (Section 7).
• Komunikasyon sa labas. Puwede sa oras ng pahinga, at kahit sa oras ng trabaho kapag emergency (Section 8).
• Pag-aaral. Pagkakataong matapos ang basic education, at ia-adjust ang schedule ng trabaho para rito (Section 9).
• Pahinga araw-araw. Kabuuang walong oras na pahinga kada araw (Section 20).
• Pahinga kada linggo. Hindi bababa sa 24 na magkakasunod na oras na pahinga kada linggo, nakasulat ang schedule. Kung may gustong araw ang manggagawa dahil sa relihiyon, dapat itong igalang ng employer (Section 21).

Ayon sa Section 25, dapat bayaran ang sahod sa tamang oras, cash, direkta sa manggagawa, kahit isang beses man lang kada buwan. Bawal magbayad gamit ang voucher, coupon, token o anumang hindi cash. Ang domestic worker ay "is entitled to a thirteenth month pay as provided for by law" (may karapatan sa thirteenth month pay ayon sa batas). Puwede mo itong tantiyahin gamit ang 13th month pay calculator.

Tuwing sweldo, may pay slip ang manggagawa na nagpapakita ng cash na ibinayad at anumang kaltas, at itatabi ng employer ang mga kopya nang tatlong taon (Section 26).

Minimum wage. Nagtakda ang RA 10361 ng minimum wage para sa kasambahay nang maipasa ito noong 2013, at inutusan nito ang Regional Tripartite and Productivity Wage Boards na i-review at i-adjust ito pagkatapos ng isang taon at paminsan-minsan pagkatapos noon (Section 24). Ang rate na umiiral ngayon ay depende sa pinakabagong wage order sa rehiyon. Hindi nakalista sa page na ito ang mga kasalukuyang rate.

Pagkatapos ng hindi bababa sa isang taon ng serbisyo, limang araw na service incentive leave na may bayad bawat taon. Hindi naiipon sa susunod na taon ang mga hindi nagamit na araw at "not convertible to cash" (hindi puwedeng ipalit sa pera) (Section 29). Basahin ang service incentive leave.

Ang kasambahay na solo parent ay may dagdag na hanggang pitong working days na paid parental leave kada taon pagkatapos ng anim na buwan ng serbisyo sa iisang employer (Revised IRR ng RA 8972, Section 22). Basahin ang solo parent leave.

Pagkatapos ng hindi bababa sa isang buwan ng serbisyo, dapat sakop na ng SSS, PhilHealth at Pag-IBIG ang kasambahay (Section 30). Ang employer ang nagbabayad ng kontribusyon. Pero kung kumikita ang kasambahay ng ₱5,000 o higit pa kada buwan, siya ang magbabayad ng proportionate share niya, ayon sa batas. Makikita ang mga bahagi sa SSS contribution calculator.

Hindi bababa sa 15. Ayon sa Section 16, labag sa batas ang kumuha ng sinumang below 15 years old bilang domestic worker. Ang mga manggagawang 15 hanggang below 18 ay "working children." May karapatan sila sa minimum wage at lahat ng benefits sa ilalim ng batas, at sakop sila ng mga espesyal na patakaran ng child protection law (Republic Act No. 7610).

Hindi puwedeng ikaltas ng employer ang halaga sa sahod nang walang nakasulat na pahintulot ng manggagawa, hindi puwedeng humingi ng deposit para sa mga nawala, at hindi puwedeng ipitin ang sahod (Sections 14, 25 at 28). Ang mga krimen ay isinasampa sa regular na korte, habang ang labor dispute ay dinadala sa DOLE Regional Office (Section 37). Para sa krimen mismo, basahin ang qualified theft.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Ella at Jun: Kinuha ni Ella si Jun bilang stay-in na hardinero sa Cebu. Pumirma sila ng kontrata sa Cebuano na nakalista ang mga gawain, sahod at rest day niya. Pagkatapos ng isang buwan, ini-register siya ni Ella sa SSS, PhilHealth at Pag-IBIG. Kumikita si Jun ng mas mababa sa ₱5,000 kada buwan, kaya si Ella ang nagbabayad ng lahat ng kontribusyon.

Nena: Yaya si Nena. Hiningan siya ng employer niya ng cash na "deposit" sakaling may mabasag siya. Labag iyon sa batas ayon sa Section 14.

Tess: Cook si Tess at miyembro ng simbahang sumasamba tuwing Sabado. Hiniling niyang Sabado ang rest day niya kada linggo. Dahil relihiyon ang dahilan ng gusto niyang araw, dapat itong igalang ng employer niya.

Ang labor dispute ay dinadala sa DOLE Regional Office na sakop ang lugar ng trabaho, na dapat munang subukan ang conciliation at mediation bago magpasya (Section 37). Ang mga paglabag na idineklarang labag sa batas ay may multang ₱10,000 hanggang ₱40,000, bukod pa sa anumang civil o criminal case (Section 40). Para sa nangyayari kapag natapos ang trabaho, basahin ang pagtatapos ng trabaho ng kasambahay. Para sa mga hakbang sa pag-file, basahin ang paano mag-file ng labor complaint.

Kumausap ng abogado o ng Public Attorney's Office (PAO) kung may abuso, kung napagbintangan ng krimen ang kasambahay, kung may menor de edad na sangkot, o kung matagal nang naiipit ang sahod. Puwedeng may labor at criminal na kaso nang sabay sa mga ganitong sitwasyon.

Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.