Service Incentive Leave: 5 Days nga Paid Leave ug Cash Conversion

Ang lagda gikan sa Article 95 sa Labor Code (ang numero niini ayha sa renumbering sa 2015 sa Department of Labor and Employment, o DOLE). Sumala sa gikutlo sa Supreme Court sa *Auto Bus Transport Systems v. Bautista* (2005), ang matag empleyado nga nakahatag og dili moubos sa usa ka tuig nga serbisyo adunay katungod sa "a yearly service incentive leave of five days with pay."

Ang Omnibus Rules Implementing the Labor Code nagpatin-aw sa mga detalye. Ang mga lagda nga gihulagway niini nga panid mao ang 1989 nga teksto nga gipatik sa Supreme Court E-Library. Ang mas bag-ong mga issuance sa DOLE posibleng nag-usab sa pipila ka detalye.

Sumala sa mga lagda, ang "at least one-year service" nagpasabot og serbisyo nga dili moubos sa 12 ka bulan:

• padayon man o putol-putol, busa ang mga gintang dili mo-reset sa ihap;
• isipon gikan sa petsa nga nagsugod ka og trabaho;
• apil ang mga gitugotang absent ug ang bayad nga regular holidays.

Kung ang mga adlaw sa trabaho sa imong establisyemento mubo sa 12 ka bulan matag tuig tungod sa naandan, polisiya o kontrata, kanang mas mubo nga panahon isipon nga usa ka tuig.

Ang 1989 rules naglista og pito ka grupo nga walay SIL ubos niini nga lagda:

1. mga empleyado sa gobyerno, apil ang sa government-owned and controlled corporations;
2. domestic helpers ug mga tawo nga anaa sa personal nga serbisyo sa uban (ang kasambahay karon adunay kaugalingong lagda sa SIL, tan-awa sa ubos);
3. managerial employees;
4. field personnel ug ubang empleyado nga ang trabaho dili gi-supervise sa employer;
5. mga empleyado nga nakadawat na niini nga benepisyo;
6. mga empleyado nga aduna nay vacation leave nga bayad nga dili moubos sa lima ka adlaw;
7. mga empleyado sa establisyemento nga regular nga ubos sa napulo ang empleyado.

Ang ikaupat nga grupo kasagarang sayop ang pagbasa. Ang lagda naghisgot sa mga trabahante nga gibayran "on task or contract basis, purely commission basis" sa samang linya. Sa *Auto Bus*, miingon ang Supreme Court nga kining mga trabahante dili awtomatikong wala apil. Wala sila apil lang kung tinuod sila nga field personnel, buot ipasabot nga kanunay silang nagtrabaho layo sa opisina ug ang ilang aktuwal nga oras dili matino sa makatarunganon nga kasigurohan. Ang bus driver-conductor nga commission ang bayad adunay katungod sa SIL tungod kay ang iyang trabaho gi-supervise sa mga inspector, dispatcher ug fixed nga schedule.

Oo. Ang mga lagda nag-ingon nga ang SIL "shall be commutable to its money equivalent if not used or exhausted at the end of the year." Sa yanong pulong, kung wala nimo magamit ang imong lima ka adlaw, bayran ka sa imong employer sa ilang kantidad sa cash.

Sa *Auto Bus*, gidawat usab sa Korte nga ang empleyado pwedeng motigom sa iyang leave credits ug mangayo sa ilang cash value inig resign o inig pahawa niya. Ang wala magamit nga SIL usa sa kasagarang apil sa final pay. Pwede nimo kini i-estimate gamit ang final pay calculator ug basaha kung giunsa paglihok sa final pay sa giya sa final pay ug separation pay.

Oo, ubos sa ilang kaugalingong balaod. Ang Section 29 sa Batas Kasambahay (Republic Act No. 10361) mohatag sa domestic worker nga dili moubos sa usa ka tuig nga serbisyo og tinuig nga SIL nga lima ka adlaw nga bayad. Mas higpit ang lagda kaysa sa ubang empleyado: ang wala magamit nga adlaw dili madala sa sunod tuig, ug "shall not be convertible to cash." Tan-awa ang mga katungod sa kasambahay.

Sumala sa giingon sa Korte sa *Auto Bus*, ang mga money claim gikan sa trabaho kinahanglan i-file sulod sa tulo ka tuig gikan sa panahon nga mitungha ang cause of action (karaang Article 291 sa Labor Code, ang numero niini ayha sa renumbering sa 2015). Para sa SIL, ang *Auto Bus* mitakda og espesyal nga sinugdanan. Ang tulo ka tuig magsugod "from the time when the employer refuses to pay its monetary equivalent after demand of commutation or upon termination of the employee's services." Sa maong kaso, ang driver wala gyud mogamit o mo-cash sa iyang leave ug nag-file usa ka bulan human sa iyang dismissal, busa sakto sa oras ang iyang claim. Tan-awa ang deadline sa money claims.

Ang employer. Sa Agabon v. NLRC (2004), miingon ang Supreme Court nga ang employer ang adunay burden sa pagpamatuod sa pagbayad, tungod kay ang payroll ug ubang records anaa sa iyang kustodiya. Ang employer sa maong kaso wala makapakita og pamatuod, busa gimandoan kini nga mobayad sa SIL pay sa mga trabahante bisan og gipalig-on ang ilang dismissal tungod sa abandonment.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Ana. Si Ana cashier sa tindahan nga adunay 15 ka empleyado. 18 ka bulan na siyang nagtrabaho didto ug wala niya magamit ang iyang lima ka adlaw karong tuiga. Sa katapusan sa tuig, himoon sa iyang employer nga cash ang wala magamit nga mga adlaw.

Si Joy. Si Joy nagtrabaho sa bakery nga regular nga unom ra ang empleyado. Ang lagda sa SIL dili mosakop sa establisyemento nga regular nga ubos sa napulo ang empleyado, busa wala siyay SIL ubos niini nga lagda. Ang mas maayong benepisyo sa iyang kontrata o polisiya sa kompanya magamit gihapon.

Si Ben. Si Ben delivery driver nga commission ang bayad. Ang iyang employer ang mobutang sa iyang schedule, mosubay sa iyang mga biyahe ug mosusi sa iyang mga report adlaw-adlaw. Ang pagkabayad pinaagi sa commission dili igo aron dili siya maapil. Sama sa *Auto Bus*, ang pangutana mao kung matino ba sa makatarunganon nga kasigurohan ang iyang oras sa trabaho. Sa ingon ka daghang supervision, pwede niya ikatarungan nga dili siya field personnel ug adunay katungod sa SIL.

Si Mila. Duha na ka tuig si Mila nga kasambahay. Wala niya magamit ang iyang lima ka adlaw nga leave niadtong miaging tuig. Ubos sa RA 10361, dili kini madala sa sunod tuig ug dili bayran og cash.

Ang trabahante pwedeng moduol una sa employer ug ipahibalo ang isyu nga sinulat ug motipig og kopya. Kung dili masulbad, pwede siyang mo-file og request for assistance ubos sa Single Entry Approach (SEnA) sa DOLE. Tan-awa ang unsaon pag-file og labor complaint. Ang leave benefits table nagtandi sa SIL ug sa ubang bayad nga leave ubos sa balaod sa Pilipinas.

Pakigsulti sa abogado o sa Public Attorney's Office (PAO) kung ang imong employer moingon nga field personnel o managerial ka, kung ang imong claim naglangkob og daghang tuig, o kung ang SIL claim bahin sa usa ka dismissal case. Ang abogado makasusi kung unsang deadline ang magamit ug unsang records ang imong kinahanglan.

Kung dili nimo maabot ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas.