Service Incentive Leave: 5 nga Aldaw a Paid Leave ken Cash Conversion

Ti alagaden ket naggapu iti Article 95 ti Labor Code (ti numerona sakbay ti renumbering idi 2015 ti Department of Labor and Employment, wenno DOLE). Kas inadaw ti Supreme Court iti *Auto Bus Transport Systems v. Bautista* (2005), tunggal empleado a nakaserbi iti saan a kumurang ngem maysa a tawen ket addaan kalintegan iti "a yearly service incentive leave of five days with pay."

Ilawlawag ti Omnibus Rules Implementing the Labor Code dagiti detalye. Dagiti alagaden a nailawlawag iti daytoy a panid ket ti 1989 a teksto a naipablaak iti Supreme Court E-Library. Mabalin a binaliwan dagiti naud-udi nga issuance ti DOLE ti dadduma a detalye.

Segun kadagiti alagaden, ti "at least one-year service" ket serbisio a saan a kumurang ngem 12 a bulan:

• agtultuloy man wenno naputed, isu a dagiti nagbaetan ket saan a mangrugi manen iti panagbilang;
• mabilang manipud iti petsa a nangrugiam nga agtrabaho;
• karaman dagiti autorisado a panagliban ken dagiti regular holiday nga addaan sueldo.

No dagiti aldaw ti trabaho iti establisimientom ket kurang ngem 12 a bulan iti maysa a tawen gapu iti kadawyan, policy wenno kontrata, dayta ababbaba a period ti maibilang a maysa a tawen.

Ilista ti 1989 rules ti pito a grupo a saan a makaala iti SIL segun iti daytoy nga alagaden:

1. dagiti empleado ti gobierno, karaman dagiti empleado ti government-owned and controlled corporations;
2. dagiti domestic helper ken dagiti tattao nga agserbi iti personal a serbisio ti sabali (addaan itan dagiti kasambahay iti bukodda nga alagaden ti SIL, kitaem iti baba);
3. dagiti managerial employee;
4. dagiti field personnel ken dadduma nga empleado a ti trabahoda ket saan a superbisaran ti employer;
5. dagiti empleado a makaala payen iti daytoy a benepisio;
6. dagiti empleado a makaala payen iti vacation leave nga addaan sueldo a saan a kumurang ngem lima nga aldaw;
7. dagiti empleado ti establisimiento a kadawyan nga agpatrabaho iti kurang ngem sangapulo nga empleado.

Masansan a di umiso ti pannakaawat iti maikapat a grupo. Madakamat ti alagaden dagiti trabahador a mabayadan "on task or contract basis, purely commission basis" iti isu met laeng a linia. Iti *Auto Bus*, kinuna ti Supreme Court a dagitoy a trabahador ket saan nga automatiko a saan a karaman. Saan laeng a karaman no pudno a field personnel ida, kayatna a sawen, kadawyan nga agtrabaho iti adayo iti opisina ken ti pudno nga oras ti trabahoda ket saan a maikeddeng iti nainkalintegan a kinasigurado. Ti bus driver-conductor a mabayadan babaen ti komision ket addaan kalintegan iti SIL gapu ta superbisaran dagiti inspector, dispatcher ken naikeddeng nga iskedyul ti trabahona.

Wen. Kuna dagiti alagaden a ti SIL "shall be commutable to its money equivalent if not used or exhausted at the end of the year." Iti nalaka a sasao, no saanmo a nausar ti lima nga aldawmo, bayadan ti employer-mo ti katupag a kuarta dagitoy.

Iti *Auto Bus*, inawat met ti Korte a mabalin nga urnongen ti empleado dagiti leave credit-na ket dawatenna ti katupag a cash no ag-resign isuna wenno maikkat. Ti saan a nausar a SIL ket maysa kadagiti kadawyan a karaman iti final pay. Mabalinmo nga i-estimate daytoy babaen ti final pay calculator ken basaem no kasano nga agandar ti final pay iti giya maipapan iti final pay ken separation pay.

Wen, segun iti bukodda a linteg. Ti Section 29 ti Batas Kasambahay (Republic Act No. 10361) ket mangted iti domestic worker nga addaan saan a kumurang ngem maysa a tawen a serbisio iti tinawen a SIL a lima nga aldaw nga addaan sueldo. Nainget ti alagaden ngem kadagiti dadduma nga empleado: dagiti saan a nausar nga aldaw ket saan a maiyallatiw iti sumaruno a tawen, ken "shall not be convertible to cash." Kitaem ti kalintegan dagiti kasambahay.

Kas kinuna ti Korte iti *Auto Bus*, dagiti money claim manipud iti trabaho ket masapul a mai-file iti uneg ti tallo a tawen manipud iti panawen a nangrugi ti cause of action (daan nga Article 291 ti Labor Code, ti numerona sakbay ti renumbering idi 2015). Para iti SIL, nangikeddeng ti *Auto Bus* iti naisangsangayan a pangrugian. Mangrugi ti tallo a tawen "from the time when the employer refuses to pay its monetary equivalent after demand of commutation or upon termination of the employee's services." Iti dayta a kaso, saan pulos nga inusar wenno sinukatan iti cash ti driver ti leave-na ket nag-file isuna maysa a bulan kalpasan ti pannakaikkatna, isu a nai-file ti claim-na iti umno a panawen. Kitaem ti deadline para kadagiti money claim.

Ti employer. Iti Agabon v. NLRC (2004), kinuna ti Supreme Court nga adda iti employer ti rebbengen a mangpaneknek iti pannakabayad, gapu ta adda kenkuana dagiti payroll ken dadduma a rekord. Saan a nakaipakita iti pammaneknek ti employer iti dayta a kaso, isu a nabilin a mangbayad iti SIL pay dagiti trabahador uray no inanamongan ti Korte ti pannakaikkatda gapu iti abandonment.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Ana. Ni Ana ket cashier iti tienda nga addaan 15 nga empleado. Nagtrabahon isuna sadiay iti 18 a bulan ket saanna nga inusar ti lima nga aldawna ita a tawen. Iti panungpalan ti tawen, sukatan ti employer-na iti cash dagiti saan a nausar nga aldaw.

Ni Joy. Agtrabaho ni Joy iti panaderia a kadawyan nga addaan innem nga empleado. Saan a sakupen ti alagaden ti SIL dagiti establisimiento a kadawyan nga agpatrabaho iti kurang ngem sangapulo nga empleado, isu nga awan ti SIL-na segun iti daytoy nga alagaden. Maipakat latta ti nasaysayaat a benepisio iti kontrata wenno policy ti kompaniana.

Ni Ben. Ni Ben ket delivery driver a mabayadan babaen ti komision. Ikeddeng ti employer-na ti iskedyulna, surotenna dagiti biahena ken kitaenna dagiti report-na iti inaldaw. Saan a gapu laeng iti pannakabayadna babaen ti komision a saan isuna a karaman. Kas iti *Auto Bus*, ti saludsod ket no mabalin a maikeddeng ti oras ti trabahona iti nainkalintegan a kinasigurado. Gapu iti kastoy kaadu a superbision, mabalinna nga ibaga a saan isuna a field personnel ken addaan kalintegan iti SIL.

Ni Mila. Dua a tawenen a kasambahay ni Mila. Saanna nga inusar ti lima nga aldaw a leave-na idi napan a tawen. Segun iti RA 10361, saan dagitoy a maiyallatiw ken saan a mabayadan iti cash.

Mabalin nga umuna nga ipakaammo ti trabahador ti parikut iti employer babaen ti surat ken idulinna ti kopia. No saan a marisut ti parikut, mabalin a mangi-file ti trabahador iti request for assistance babaen ti Single Entry Approach (SEnA) iti DOLE. Kitaem ti kasano ti agi-file iti labor complaint. Ipada ti tabla dagiti leave benefit ti SIL kadagiti dadduma a paid leave segun iti linteg ti Pilipinas.

Makisaritaka iti abogado wenno iti Public Attorney's Office (PAO) no ibaga ti employer-mo a field personnel wenno managerial-ka, no ti claim-mo ket sakupenna ti adu a tawen, wenno no ti SIL claim ket paset ti kaso ti dismissal. Mabalin a kitaen ti abogado no ania a deadline ti maipakat ken ania dagiti rekord a kasapulam.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas.