Valid Bala ang Promissory Note nga Wala Ginpanotaryo?

Wala ginalista sang Civil Code ang simple nga pagpahulam sang kuwarta sa mga kontrata nga dapat ara sa public document. Ang Article 1356 amo ang naghatag sang kabilugan nga rule:

Sa simple nga pulong: nagabugkos ang kontrata sa bisan ano nga porma, basta kompleto ang tanan nga kinahanglanon para mangin valid ini.

Ang essential requisites ara sa Article 1318: ang pagkasugot sang mga partido, ang matuod nga butang nga ginakasugtan (object certain), kag ang kabangdanan sang obligasyon (cause). Wala gindugang sang Article 1356 ang pagpanotaryo sa sini nga lista.

Ginalista sang Article 1358 ang mga kontrata nga "must appear in a public document", ukon dapat ara sa public document. Amo ini ang mga buhat kag kontrata nga nagahimo, nagabalhin, nagabag-o ukon nagatapos sang real rights sa immovable property pareho sang duta; ang pagbalhin, pagsikway ukon pagbiya sang hereditary rights ukon sang kinamatarong sa conjugal partnership of gains; pila ka gahom sa pagdumala sang propiedad; kag ang pagbalhin sang mga aksyon ukon kinamatarong nga naghalin sa buhat nga ara sa public document. Wala sa sini nga lista ang pagpahulam sang kuwarta.

Para sa tanan nga iban pa, ang ulihi nga paragraph sang Article 1358 ang nagaobra:

Ang "even a private one" buot silingon nga bastante na para sa sini nga rule ang dokumento nga ginpirmahan sang mga partido nga wala notary. Ang ₱500 amo ang orihinal nga kantidad sang 1949 sa Code. Dugang sang Article 1357 nga kon perfected na ang kontrata, ang mga partido "may compel each other to observe that form", ukon puede nila pilition ang isa kag isa nga sundon ang amo nga porma: indi ginapundo sang rule sa pagsulat ang pagkaluntad sang kontrata.

Wala ginapaathag sang sini nga pahina kon paano ginatratar sa korte ang notarized nga dokumento bilang ebidensya, ukon ang bayad sa notaryo. Lain nga mga pamangkot ina.

Puede ini magpamatuod sang utang. Sa Spouses Abella v. Spouses Abella (2015), ginpirmahan sang mga naghulam ang malip-ot nga acknowledgment receipt para sa ₱500,000, "payable within one (1) year from date hereof with interest", ukon bayaran sa sulod sang isa ka tuig halin sa petsa nga may interest. Gin-isip sang Supreme Court ini nga resibo bilang pamatuod sang simple loan nga may interest nga ginkasugtan sa sulat, kag gin-apply diri ang legal rate. Sa kuwenta, nakita sang Korte nga nabayaran na sang mga naghulam sing bug-os ang utang kag ang interest sini, kag ginmandar ang mga nagpahulam nga ibalik ang diutay nga sobra nga bayad. Wala ginhambal sang desisyon ang nahanungod sa pagpanotaryo.

Suno sa Article 1953, ang tawo nga nagbaton sang hulam nga kuwarta "is bound to pay to the creditor an equal amount of the same kind and quality", ukon obligado nga magbayad sa creditor sang pareho nga kantidad sang pareho nga klase kag kalidad. Ang note ukon resibo amo ang paagi sang nagpahulam sa pagpamatuod sang sini nga obligasyon.

Ginagamit sang Negotiable Instruments Law (Act No. 2031) ini nga termino sa mas makitid nga kahulugan. Suno sa Section 184, ang negotiable promissory note isa ka nakasulat nga saad nga wala sang kondisyon, ginpirmahan sang naghimo, nga magbayad sang tino nga kantidad sang kuwarta kon pangayuon ukon sa tino ukon mahibal-an nga tion sa palaabuton, "to order" ukon "to bearer". Amo man ang mga kinahanglanon nga ginalista sang Section 1.

May kaugalingon nga mga rule ang Negotiable Instruments Law para sa sini nga mga note. Ang personal nga note indi negotiable kon wala ini nagasiling sang "to order" ukon "to bearer", ukon kon may kondisyon ang saad. Indi buot silingon nga wala na sila sang pulos. Ang note nga indi negotiable puede gihapon mangin valid nga nakasulat nga kontrata sang utang suno sa Civil Code.

Kon may ginkasugtan nga interest, dapat ini isulat. Siling sang Article 1956:

Buot silingon, wala sang interest nga bayaran kon indi ini hayag nga ginkasugtan sa sulat.

Kon nagasiling ang note sang "with interest" pero wala sang rate, gin-apply sang Korte sa Abella ang legal rate nga nagaobra sang ginpirmahan ang kasugtanan. Para sa kasugtanan nga ginpirmahan halin sang July 1, 2013, ang legal rate 6% kada tuig. Tan-awa ang Pila ang legal interest rate sa Pilipinas? kag Legal bala ang 5% nga interest kada bulan?

Ang note isa ka nakasulat nga kontrata. Suno sa Article 1144, ang kaso nahanungod sa nakasulat nga kontrata dapat i-file sa sulod sang napulo ka tuig halin sang mag-umpisa ang kinamatarong sa pagkaso. Ang kaso nga gin-file sa korte, ang nakasulat nga demand sang creditor, ukon ang nakasulat nga pag-ako sang utang sang debtor nagaputol sang sini nga period (Article 1155). Tan-awa ang Pila ka tuig puede kolektahon ang utang?

Kon wala gid sang papel, ang period para sa oral nga kontrata anom ka tuig. Tan-awa ang Nagabugkos bala ang verbal nga kasugtanan?

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Nina nagpahulam sang ₱15,000 kay Paolo. Nagsulat kag nagpirma si Paolo: "I promise to pay Nina ₱15,000 on June 30." Wala sang notary. Nakasulat ini nga kontrata sang utang (Articles 1356 kag 1358). Kon indi magbayad si Paolo, may napulo ka tuig si Nina halin sa due date para magkaso (Article 1144).

Ang amo man nga note nagasiling sang "with interest" pero wala sang rate. Ginkasugtan sa sulat ang interest, pero wala sang rate, gani suno sa Abella ang legal rate sang tion sang pagpirma ang nagaobra.

Ramon nagpirma sang note nga nagasiling: "I will pay Lito ₱40,000 if my business earns a profit this year." Tungod kay nagadepende ang saad sa kondisyon, indi ini negotiable promissory note suno sa Section 184. Ang pagkolekta ni Lito nagadepende kon matabo ang kondisyon kag sa mga rule sang Civil Code nahanungod sa conditional obligations.

Joy nagpahulam sang ₱6,000 sa iya pakaisa kag ang ginbilin lang niya amo ang chat message nga nagasiling "thanks for the ₱6,000, I'll pay next month". Kon bastante ina nga mensahe bilang pamatuod, pamangkot ini sang ebidensya nga wala ginapaathag sang sini nga pahina.

Makighambal sa abogado kon magpahulam ukon maghulam ka sang dako nga kantidad, kon ang note may labot nga duta, mortgage ukon guarantor, ukon kon gusto mo magkaso nahanungod sa note. Mapaathag man sang abogado kon san-o mapuslan ang pagpanotaryo sang imo dokumento. Kon indi mo makaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.