Puwede Bang Itanggi ng Asawang Lalaki na Siya ang Ama ng Anak?

Isa itong presumption (palagay ng batas). Umiiral ito kahit iba ang sabihin ng mister o ng misis, hangga't hindi nananalo ang mister sa kasong mag-impugn dito.

Ang Article 166 lang ang nagbibigay ng grounds:

Ang ikalawang ground ay "That it is proved that for biological or other scientific reasons, the child could not have been that of the husband" (napatunayang dahil sa biological o iba pang scientific na dahilan, hindi puwedeng anak ng mister ang bata), maliban sa batang nabuo sa artificial insemination na pinahintulutan ng mag-asawa nang nakasulat (Article 164, ikalawang talata). Ang ikatlong ground ay para sa artificial insemination kung nakuha ang written consent sa pamamagitan ng pagkakamali, panloloko, dahas, pananakot o undue influence.

Mataas ang pamantayan. Sa *Concepcion v. Court of Appeals* (2005), tungkol sa paghihiwalay ng tirahan, sinabi ng Court na "it must be shown beyond reasonable doubt that there was no access that could have enabled the husband to father the child." Ibig sabihin, kailangang mapatunayan nang walang makatwirang duda na walang pagkakataon ang mister na maging ama ng bata.

Walang desisyong nabasa para sa page na ito na nagsasabi kung sapat na ang DNA result lang para sa ground na "biological or other scientific reasons", kaya hindi ito sinasabi ng page na ito.

Wala:

Sa *Concepcion*, sinabi ng Supreme Court na "a minor cannot be deprived of his/her legitimate status on the bare declaration of the mother and/or even much less, the supposed father." Idinagdag nito: "The status and filiation of a child cannot be compromised." Sa madaling salita: hindi puwedeng pag-areglohan ang status at filiation ng bata.

Ang mister lang, at ang heirs niya sa mga pambihirang kaso. Sa *Liyao v. Tanhoti-Liyao* (2002), na dinesisyunan sa ilalim ng mas lumang patakaran ng Civil Code sa parehong punto, sinabi ng Supreme Court: "Impugning the legitimacy of the child is a strictly personal right of the husband, or in exceptional cases, his heirs". Ang dahilan, ayon sa Court, ay siya ang direktang humaharap sa iskandalo ng pangangaliwa ng asawa. Idinagdag nito: "The child himself cannot choose his own filiation." Ibig sabihin, hindi puwedeng piliin ng bata kung kanino siya anak.

Puwede lang kumilos ang heirs sa tatlong kaso ng Article 171: namatay ang mister bago matapos ang panahon niya para mag-file, namatay siya pagkatapos mag-file nang hindi binabawi ang kaso, o ipinanganak ang bata pagkamatay niya.

Hindi rin puwedeng atakihin ang legitimacy ng bata sa kasong tungkol sa ibang bagay. Sa *Concepcion*, sinabi ng Court na ang legitimacy ay "could not be contested collaterally". Ang lalaking void ang sariling kasal sa nanay, dahil kasal pa ang nanay sa ibang lalaki, ay "never acquired any right to impugn the legitimacy of her child".

Kung nakatira sa ibang lugar ang mister o lahat ng heirs niya, dalawang taon ang panahon kung nasa Pilipinas sila at tatlong taon kung nasa abroad. Kung itinago sa mister ang panganganak o hindi niya ito alam, magsisimula ang bilang mula nang matuklasan niya ang panganganak o ang pagrehistro nito, alinman ang mas maaga.

Pagkalipas ng panahong iyon, sarado na ang kaso. Sa *Aguilar v. Siasat* (2015), sinipi ng Court ang naunang desisyon: pagkalipas ng periods sa Articles 170 at 171, "the action to impugn the legitimacy of a child would no longer be legally feasible and the status conferred by the presumption becomes fixed and unassailable."

Kung ganoon, hindi sakop ng presumption of legitimacy ang bata. Para sa batang ipinanganak sa labas ng kasal, sabi ng Article 176 na ang ama ay "has the right to institute an action before the regular courts to prove non-filiation during his lifetime" (may karapatang magsampa ng kaso sa korte habang buhay siya para patunayang hindi niya anak ang bata). Para sa kung paano pinapatunayan ang filiation ng ganitong bata, basahin ang Paano patunayan ang paternity.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Sina Zeny at Arman. Nanganak si Zeny habang kasal kay Arman. Sinabi niya sa mga kamag-anak na ibang lalaki ang ama. Legitimate pa rin ang bata (Article 167). Si Arman lang ang puwedeng mag-impugn, at sa ground lang ng Article 166.

Ang deadline ni Arman. Nakatira si Arman sa parehong lungsod kung saan ipinanganak at inirehistro ang bata. Kailangan niyang mag-file sa loob ng isang taon mula nang malaman niya ang panganganak o ang pagrehistro nito (Article 170). Pagkatapos noon, fixed na ang status ng bata.

Si Rico. Nagtrabaho si Rico sa abroad sa buong taon bago nanganak ang asawa niya at hindi siya umuwi sa panahong iyon. Ground ang pamumuhay nang magkahiwalay na naging dahilan para maging imposible ang pagtatalik sa panahong tinutukoy ng Article 166(1)(b). Dahil nakatira siya sa abroad, may tatlong taon siya mula nang malaman niya ang panganganak (Article 170).

Kumausap agad ng abogado kung mister ka na may duda kung anak mo ang bata, o kung misis o anak ka na humaharap sa ganitong kaso. Maikli ang mga deadline at, kapag lumipas na, hindi na mababago ang status ng bata. Masusuri ng abogado kung aling ground ang umiiral at anong ebidensya ang kailangan.

Kung hindi mo kaya ang abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.