Valid ba sa Pilipinas ang Divorce sa Abroad?

Idinagdag ng Executive Order No. 227 noong 1987 ang ikalawang talata ng Article 26:

Kaya tatlo ang bahagi ng rule: valid na kasal ng isang Pilipino at isang dayuhan, valid na divorce na nakuha sa abroad, at divorce na pumapayag na magpakasal ulit ang dayuhang asawa. Kapag napatunayan ang tatlo, magkakaroon din ng capacity to remarry (kakayahang magpakasal ulit) ang Pilipinong asawa.

Hindi. Sa Republic v. Manalo (2018), si Marelyn Manalo, isang Pilipina, ang nag-file ng divorce laban sa asawa niyang Japanese sa Japan. Ayaw i-recognize ng trial court ang divorce, dahil hindi raw pinapayagan ng batas ng Pilipinas na mag-file ng divorce ang mga Pilipino. Binaliktad ito ng Court of Appeals, at sumang-ayon ang buong Supreme Court na puwedeng gamitin ang Article 26. Sabi nito, ang batas "does not distinguish whether the Filipino spouse is the petitioner or the respondent in the foreign divorce proceeding."

Puwede pa ring gamitin ang Article 26. Sa Republic v. Orbecido III (2005), parehong Pilipino ang mag-asawa nang ikasal. Naging American citizen kalaunan ang asawang babae, kumuha ng divorce at nagpakasal ulit. Sinabi ng Supreme Court na ang mahalaga ay ang citizenship ng mag-asawa "at the time a valid divorce is obtained abroad", hindi noong araw ng kasal.

Hindi. Kung parehong Filipino citizen pa ang mag-asawa nang ibigay ang divorce, hindi applicable ang Article 26. Sinusundan ng batas ng Pilipinas tungkol sa family status ang mga Pilipino saan man sila nakatira:

Sa kasal ng dalawang Pilipino, ang remedyo ay ang nasa Family Code, gaya ng declaration of nullity o annulment. Basahin ang Puwede ba akong magpakasal ulit pagkatapos ng annulment?

Oo. Walang epekto ang foreign divorce sa civil status mo dito hangga't hindi ito nire-recognize ng korte sa Pilipinas. Sa Corpuz v. Sto. Tomas (2010), nilagyan ng isang city civil registry ng annotation ang marriage certificate tungkol sa isang Canadian divorce batay lang sa decree. Sinabi ng Supreme Court na ang pag-register ng foreign divorce decree nang walang kinakailangang judicial recognition "is patently void and cannot produce any legal effect."

Kung magpakasal ka ulit sa Pilipinas bago ma-recognize ang divorce, kasal ka pa rin ayon sa civil registry, at puwedeng void ang bagong kasal at puwede kang makasuhan ng bigamy (Article 35(4); basahin ang Bigamy sa Pilipinas).

Dalawang bagay ang dapat patunayan ng humihingi ng recognition:

• Ang divorce mismo. Dapat iharap bilang ebidensya ang divorce decree. Sa Orbecido, binaliktad ang desisyon ng trial court dahil walang competent evidence sa record ng naturalization ng asawang babae at ng divorce.
• Ang batas ng ibang bansa na pumapayag dito. Hindi basta ina-assume ng mga korte sa Pilipinas kung ano ang sinasabi ng foreign law. Sa Manalo, sabi ng Korte, "our courts cannot take judicial notice of foreign laws", at ibinalik nito ang kaso sa trial court para tumanggap ng ebidensya ng batas ng Japan tungkol sa divorce.

Dapat ding ipakita ng foreign law na pinapayagan ng divorce na magpakasal ulit ang dayuhang asawa, dahil ang sinasabi ng Article 26 ay divorce na "capacitating him or her to remarry".

Hindi ipinapaliwanag ng page na ito kung paano ina-authenticate ngayon ang mga dokumento mula sa abroad, dahil hindi nasuri para dito ang kasalukuyang rules tungkol doon. Magtanong sa abogado.

Puwedeng humingi ng recognition ang alinman sa dating mag-asawa. Sa Corpuz, gusto ng isang Canadian na asawa na magpakasal ulit kaya hiniling niya sa korte sa Pilipinas na i-recognize ang Canadian divorce niya. Sabi ng Korte, ang Pilipinong asawa lang ang puwedeng gumamit ng Article 26, pero ang foreign decree ay presumptive evidence ng isang karapatan, kaya may legal interest ang dayuhang asawa na mag-petisyon para ma-recognize ito.

Sa Fujiki v. Marinay (2013), sinabi ng Korte na dahil patunay lang na may judgment ang kailangan sa recognition ng foreign judgment, puwede itong gawin sa isang special proceeding para sa cancellation o correction of entries sa civil registry sa ilalim ng Rule 108 ng Rules of Court. Dagdag ng Corpuz, isinasampa ang ganitong petisyon sa Regional Trial Court ng probinsya kung nasaan ang civil registry, at dapat isama bilang partido ang civil registrar at lahat ng may interes.

Sabi ng Civil Code, walang entry sa civil register na puwedeng baguhin o itama nang walang court order (Article 412). Itinuro ng Corpuz na ang recognition ng korte sa divorce ay hindi pa awtomatikong nagpapahintulot na i-cancel ang entry sa civil registry: ginagawa iyon sa isang Rule 108 proceeding. Sinabi rin ng Corpuz na hindi ito nangangailangan ng dalawang magkahiwalay na kaso, dahil puwedeng gawin ang recognition sa mismong Rule 108 proceeding, at ganoon din ang sinabi ng Fujiki. Hindi nasuri para sa page na ito ang mga hakbang at bayad sa civil registry at sa PSA. Para sa kopya ng mga record mo, basahin ang PSA marriage certificate at Paano kumuha ng CENOMAR. Kung gusto mong bumalik sa maiden name mo sa passport, tingnan ang mga dokumentong nakalista sa Passport renewal sa abroad.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga rule. Hindi ito payo para sa totoong kaso.

Sina Maria (Pilipina) at Kenji (Japanese) ay ikinasal noong 2015. Noong 2023, kumuha si Kenji ng divorce sa Japan. Puwedeng magpakasal ulit si Maria sa ilalim ng Article 26, pero kailangan munang i-recognize ng korte sa Pilipinas ang divorce. Dapat niyang patunayan ang decree at ang batas ng Japan tungkol sa divorce.

Parehong facts, pero si Maria mismo ang nag-file ng divorce sa Japan. Pagkatapos ng Manalo, hindi na nito hinaharangan ang recognition.

Sina Rosa at Ben, parehong Pilipino, ay ikinasal sa Manila noong 2005. Naging U.S. citizen si Ben noong 2012 at saka niya diniborsyo si Rosa sa U.S. Dahil dayuhan na si Ben nang makuha niya ang divorce, puwedeng humingi ng recognition si Rosa (Orbecido). Kung Pilipino pa sana si Ben nang ibigay ang divorce, hindi gagana ang Article 26.

Kaso sa korte ang recognition case. Tutulungan ka ng abogado na makuha ang foreign decree at ang patunay ng foreign law sa anyong tinatanggap ng korte sa Pilipinas, pipiliin ang tamang petisyon, at sisiguraduhing kasama ang civil registrar at iba pang may interes. Kumonsulta sa abogado bago ka magpakasal ulit, pumirma ng bagong marriage license application, o magpabago ng mga record mo.

Kung wala kang pambayad sa abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.