Republic v. Manalo (2018): Divorce na Ang Pinoy ang Nag-file

Si Marelyn Manalo, isang Pinay, ay kasal sa isang Japanese national. Nag-file siya ng divorce sa Japan, at pinagbigyan ito ng isang Japanese court. Pagbalik sa Pilipinas, hiniling niya sa isang trial court sa Dagupan City na kanselahin ang record ng kasal niya sa civil registry at payagan siyang gamitin ulit ang apelyido niya noong dalaga. Kalaunan, binago niya ang petition para hilingin din ang recognition ng Japanese divorce.

Ibinasura ng trial court ang petition niya. Sabi nito, hindi pinapayagan ng batas ng Pilipinas na mag-divorce ang mga Pilipino, saan man sila nakatira. Binaliktad ito ng Court of Appeals, at sinabing applicable ang Article 26 kahit si Manalo ang nag-file. Umapela ang Republic sa pamamagitan ng Solicitor General.

Puwede bang ma-recognize sa Pilipinas, sa ilalim ng second paragraph ng Article 26, ang divorce na kinuha abroad ng isang Pilipino laban sa foreign spouse niya?

Oo, bilang prinsipyo. Ibinasura ng Supreme Court ang petition ng Republic at bahagyang in-affirm ang Court of Appeals.

Binasa ng Court ang mismong salita ng batas: "The letter of the law does not demand that the alien spouse should be the one who initiated the proceeding wherein the divorce decree was granted." (Hindi hinihingi ng letra ng batas na ang foreign spouse ang nagsimula ng kaso kung saan ibinigay ang divorce decree.) Walang pinagkaiba ang Article 26 kung petitioner o respondent ang Pilipinong asawa sa kaso sa abroad.

Inulit din ng Court ang mga dating rule: walang absolute divorce sa batas ng Pilipinas, kaya hindi ito maibibigay ng mga korte rito; ang kasal ng dalawang Pilipino ay hindi mapuputol kahit ng divorce na kinuha abroad; at sa mixed marriage (Pilipino at foreigner), puwedeng mag-asawa ulit ang Pilipino kung valid na nakuha ang divorce abroad.

Pero hindi tinapos ng Court ang kaso. Napatunayan ang divorce decree, pero hindi ang batas ng Japan tungkol sa divorce. Hindi puwedeng mag-judicial notice (basta tanggapin nang walang patunay) ang mga korte sa Pilipinas sa foreign laws. Ibinalik ng Court ang kaso sa trial court para tumanggap ng ebidensya ng kaugnay na batas ng Japan.

Hindi unanimous ang decision. Sumulat ng dissent si Justice Caguioa, kasama sina Justices Del Castillo at Perlas-Bernabe, na nagsabing bilang Pilipino, nananatiling sakop si Manalo ng batas ng Pilipinas, na hindi nagpapahintulot ng divorce.

Applicable ang second paragraph ng Article 26 sa valid na divorce na kinuha abroad sa kasal ng isang Pilipino at isang foreigner, sino man sa mag-asawa ang nag-file; bago ito ma-recognize, dapat patunayan ng partidong gumagamit nito ang divorce bilang fact at ang foreign law na nagpapahintulot dito.

Sa kasal ng Pilipino at foreigner, minsan ang Pilipino ang nagfa-file ng divorce abroad. Sa mismong kasong ito, iyon ang dahilan kung bakit tumanggi ang trial court na i-recognize ito. Nilinaw ng Manalo na hindi mahalaga kung sino ang nag-file.

Hindi divorce law para sa mga Pilipino ang Manalo. Hindi nito natutulungan ang dalawang Filipino citizen na nag-divorce abroad. At kailangan pa ring ma-recognize ng korte sa Pilipinas ang foreign divorce, na may patunay ng divorce at ng foreign law.

Para sa teksto ng rule, tingnan ang Article 26 ng Family Code. Binabasa ang Manalo kasama ng Republic v. Orbecido at Corpuz v. Sto. Tomas; ang buong larawan ay nasa valid ba sa Pilipinas ang foreign divorce. Para sa tulong sa totoong kaso, tingnan ang saan makakakuha ng legal na tulong.