Corpuz v. Sto. Tomas (2010): Pag-register ng Foreign Divorce

Dating Pilipino si Gerbert Corpuz na naging Canadian citizen noong 2000. Noong January 2005, pinakasalan niya si Daisylyn Sto. Tomas, isang Pilipina, sa Pasig City. Hindi nagtagal, bumalik siya sa Canada para magtrabaho. Pagbalik niya noong April 2005 para sorpresahin ang asawa, nalaman niyang may karelasyon ito.

Bumalik si Gerbert sa Canada at nag-file ng divorce. Ibinigay ito ng isang Canadian court sa Windsor, Ontario noong December 2005, at nagkabisa ang divorce noong January 2006.

Pagkalipas ng dalawang taon, gusto ni Gerbert na pakasalan ang bago niyang fiancée na Pilipina sa Pilipinas. Pumunta siya sa Pasig City Civil Registry Office, na nag-record ng Canadian divorce sa marriage certificate niya. Pero sinabi sa kanya ng isang opisyal ng National Statistics Office (NSO) na sa ilalim ng batas ng Pilipinas, kasal pa rin siya kay Daisylyn. Kailangan munang i-recognize ng korte ng Pilipinas ang divorce.

Kaya hiniling ni Gerbert sa Regional Trial Court ng Laoag City na i-recognize ang divorce. Hindi tumutol si Daisylyn. Sinabi pa nga niyang iyon din ang gusto niya. Pero ibinasura pa rin ng trial court ang petition. Sabi nito, ang Filipino spouse lang ang puwedeng gumamit ng pangalawang paragraph ng Article 26, at Canadian si Gerbert. Diretsong umapela si Gerbert sa Supreme Court. Sinuportahan siya ng Solicitor General.

Binibigyan ba ng pangalawang paragraph ng Article 26 ng Family Code ang foreign spouse ng karapatang hilingin sa korte ng Pilipinas na i-recognize ang foreign divorce decree?

Pinagbigyan ng Supreme Court ang petition ni Gerbert, binaliktad ang trial court at ibinalik ang kaso para sa karagdagang proceedings. Apat na bahagi ang pangangatwiran nito.

Para sa Filipino spouse ang Article 26. Hindi kinikilala ng family law ng Pilipinas ang absolute divorce sa pagitan ng mga Filipino citizen. Ang pangalawang paragraph ng Article 26, na idinagdag ng Executive Order No. 227, ay exception na ginawa para sa Filipino spouse. Iniiwasan nito ang sitwasyong kasal pa rin ang Pilipino sa isang foreigner na, pagkatapos ng divorce, hindi na kasal sa Pilipino. Kaya pumayag ang Court sa trial court na "only the Filipino spouse can invoke the second paragraph of Article 26 of the Family Code; the alien spouse can claim no right under this provision." Sa madaling salita: ang Filipino spouse lang ang puwedeng gumamit ng probisyong ito, at walang karapatang maihahabol dito ang dayuhang asawa.

Pero puwede pa ring humingi ng recognition ang foreigner. Hindi iyon dahilan para i-dismiss ang kaso ni Gerbert. Sa ilalim ng Section 48, Rule 39 ng Rules of Court, ang foreign judgment laban sa isang tao ay presumptive evidence ng karapatan sa pagitan ng mga partido. Sabi ng Court, sapat na interes ang pagiging direktang sangkot sa foreign judgment, o ang pagiging paksa nito, para hilingin sa korte ng Pilipinas na i-recognize ito.

Dapat patunayan ang decree at ang foreign law. Idiniin ng Court na "our courts do not take judicial notice of foreign judgments and laws" (hindi basta tinatanggap ng ating mga korte ang foreign judgments at laws nang walang patunay). Dapat patunayan bilang facts ang divorce decree at ang authenticity nito, kasama ang national law ng foreign spouse. Inilakip ni Gerbert ang decree at mga certificate ng authenticity nito, pero walang kopya ng Canadian divorce law. Puwede sanang i-dismiss ng Court ang petition dahil sa kakulangang iyon. Pinili nitong ibalik ang kaso sa trial court, dahil sumusuporta si Daisylyn sa petition. Sa bagong hearing, puwede ring tumutol ang iba sa decree dahil sa mga dahilan gaya ng lack of jurisdiction, lack of notice, collusion, fraud o malinaw na pagkakamali.

Void ang pag-register ng decree nang walang recognition. In-annotate ng Pasig City Civil Registry Office ang divorce sa marriage certificate batay lang sa decree. Sabi ng Court, hinihingi ng batas na i-record ang mga divorce, pero pagkatapos lang i-recognize ng korte ang foreign judgment. Ayon sa Court, ang registration na walang recognition na iyon "is patently void and cannot produce any legal effect" (malinaw na void at walang anumang legal na epekto).

Nagdagdag ang Court ng dalawang praktikal na punto:

• Hindi awtomatikong kinakansela ng recognition ng divorce ang entry sa civil registry. Sa ilalim ng Article 412 ng Civil Code, mababago lang ang entry sa civil registry sa pamamagitan ng court order, gamit ang proseso sa Rule 108 ng Rules of Court. Kasama sa hinihingi ng Rule 108 ang pag-file sa Regional Trial Court ng probinsya kung nasaan ang civil registry, ang pagsasama sa civil registrar at sa lahat ng may interes bilang mga partido, at ang pag-publish ng hearing sa diyaryong may general circulation.
• Hindi ito nangangahulugan ng dalawang magkahiwalay na kaso. Puwedeng gawin ang recognition sa mismong Rule 108 case.

Ang Filipino spouse lang ang puwedeng gumamit ng pangalawang paragraph ng Article 26 ng Family Code, pero puwedeng mag-petition ang foreign spouse sa korte ng Pilipinas para i-recognize ang foreign divorce decree, na presumptive evidence ng karapatan; dapat patunayan bilang facts ang decree at ang foreign law, at void ang annotation sa civil registry na ginawa nang walang court recognition.

May mga taong sumusubok na basta "i-register" ang foreign divorce sa local civil registry nang hindi dumadaan sa korte. Sinasabi ng Corpuz na hindi ito uubra: void at walang legal na epekto ang registration na ginawa nang walang recognition ng korte ng Pilipinas. Sa Corpuz, si Gerbert mismo ang nagsabi sa Court na takot siyang makasuhan ng bigamy kung pakakasalan niya ang fiancée niya sa Pilipinas, dahil dalawang marriage certificate na may pangalan niya ang nakatala.

Ipinapaliwanag din ng Corpuz kung sino ang puwedeng mag-file. Ginagamit ng Filipino spouse ang Article 26 para maideklara ang karapatan niyang magpakasal muli. Ang foreign spouse, bilang direktang sangkot sa foreign judgment, ay puwede pa ring humingi ng recognition ng decree mismo. Sa isang footnote, idinagdag ng Court na ang Pilipinong gustong magpakasal muli ay kailangan pa ring dumulog sa korte para sa declaration of authority to remarry.

Gawa-gawang halimbawa: Si Liza, isang Pilipina, ay ikinasal kay Tom, isang Australian, sa Cebu. Kalaunan, kumuha si Tom ng divorce sa Australia at gusto niyang magpakasal muli sa Pilipinas. Ayon sa Corpuz, hindi magagamit ni Tom ang Article 26, pero puwede niyang hilingin sa korte ng Pilipinas na i-recognize ang Australian decree. Dapat niyang patunayan ang decree at ang batas ng Australia tungkol sa divorce. Si Liza, bilang Filipino spouse, ang puwedeng gumamit ng Article 26 para maideklara ang sarili niyang capacity to remarry.

Nakabatay ang Corpuz sa Republic v. Orbecido. Mas lumayo pa ang mga sumunod na kaso: in-apply ng Fujiki v. Marinay ang pangangatwiran nito sa Rule 108 sa foreign judgment na nagpawalang-bisa sa isang bigamous marriage, at sinabi ng Republic v. Manalo na hindi mahalaga kung sinong asawa ang nag-file ng divorce sa abroad. Para sa buong larawan, tingnan ang valid ba ang foreign divorce sa Pilipinas. Kung paano humingi ng marriage certificate sa PSA, ipinapaliwanag sa gabay sa PSA marriage certificate.

Inilalarawan ng decision kung paano pinatunayan ang mga foreign document sa ilalim ng Rules of Court noong 2010. Puwedeng nagbago na mula noon ang mga rule sa ebidensya. Maipapaliwanag ng abogado kung paano pinapatunayan ngayon ang mga foreign document; tingnan ang saan makakakuha ng legal na tulong.